Μεγάλες νίκες, αλλά και πολλές ήττες

Η νίκη επικυρώθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου. Τη στιγμή που το πλοίο της εταιρείας
BNFL, το οποίο μετέφερε αρκετό πλουτώνιο για να κατασκευασθούν 50 πυρηνικές
βόμβες, επέστρεψε από την Ιαπωνία και έδεσε στο βρετανικό λιμάνι του Μπάροου,
ύστερα από 75 ημέρες πορείας και έχοντας πλεύσει 18.000 ναυτικά μίλια. «Δεν
ήταν απλή νίκη», λένε εκείνοι που μάχονται εδώ και χρόνια για να σταματήσουν
τη μεταφορά πυρηνικών αποβλήτων. «Ήταν καίριο χτύπημα, στην καρδιά του
προβλήματος – στην Αγγλία και την Ιαπωνία που στηρίζουν την οικονομία τους
στην παραεπεξεργασία του πλουτωνίου αλλά και στην ίδια την πυρηνική
βιομηχανία».

Το ραδιενεργό φορτίο ξεκίνησε ως υλικό από τους ιαπωνικούς αντιδραστήρες,
επανεπεξεργάσθηκε στην Ευρώπη (στη Γαλλία και τη Βρετανία) και φορτώθηκε για
να επιστραφεί στην Ιαπωνία προς αποθήκευση -αλλά δεν έγινε δεκτό. Ήταν η
τελευταία «μαχαιριά». Στο κόκαλο. Αυτή που απέδειξε, όπως λέει ο Shaun Burnie,
από το διεθνές γραφείο της Greenpeace, πως η βιομηχανία του πλουτωνίου
βρίσκεται εκτός ελέγχου. «Μέσα στην προηγούμενη χρονιά είχαν ήδη δει το φως
χρεοκοπίες, σκάνδαλα σχετικά με την μη τήρηση των όρων ασφαλείας, ενώ μετά το
πυρηνικό ατύχημα στην Τοκαϊμούρα της Ιαπωνίας, χάθηκε πια κάθε ίχνος
εμπιστοσύνης», σημειώνει ο Νίκος Χαραλαμπίδης, από το ελληνικό γραφείο της
Greenpeace.

Από τη δεκαετία του 1970 μέχρι σήμερα, το περιβαλλοντικό κίνημα σε
ολόκληρο τον κόσμο μετράει νίκες αλλά και ήττες. Μέλη του περιβαλλοντικού
κινήματος και καθηγητές που παρακολουθούν τις εξελίξεις, επιχειρούν για τα
«ΝΕΑ», μια αποτίμηση των μέχρι σήμερα εκστρατειών και συμφωνούν πως μέχρι
στιγμής, θετική έκβαση είχαν η καμπάνια κατά των πυρηνικών και εκείνη υπέρ του
όζοντος.

Ο John McNeil, καθηγητής στο αμερικανικό πανεπιστήμιο της Georgetown, ειδικός
σε θέματα περιβαλλοντικής ιστορίας, η μεγαλύτερη νίκη (από την οπτική γωνία
των περιβαλλοντολόγων) ήταν αυτή που ξεκίνησε με τη Συμφωνία του Μόντρεαλ το
1989, για τον περιορισμό της παραγωγής των χλωροφλωρανθράκων (CFCs), που
συμβάλλουν στη δημιουργία της τρύπας του όζοντος. “Η μάχη ήταν δύσκολη και
χρειάστηκε να περάσουν χρόνια, να γίνει ολόκληρη η διαδρομή από την απλή
ανησυχία, στα σοβαρά επιστημονικά (και καταδικαστικά για τα CFCs) δεδομένα και
– τελικά – στην απαγόρευση”, λέει ο κ. Χαραλαμπίδης. Σύμφωνα με εκπροσώπους
από το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (UNEP) και την πιο πρόσφατη
από τις εκθέσεις τους, η τρύπα του όζοντος έχει περιορισθεί σημαντικά.

Ο McNeil αναγνωρίζει μια ακόμη «μεγάλη νίκη»: «Τον προσανατολισμό των
εταιρειών Shell και ΒΡ σε περισσότερο φιλικές προς το περιβάλλον θέσεις και
πρακτικές, κάτι που δυστυχώς δεν συμβαίνει και με τις αμερικανικές
πετρελαιοβιομηχανίες. Ο οποιοσδήποτε βέβαια μπορεί να αναρωτηθεί κατά πόσο η
αλλαγή πλεύσης είναι ειλικρινής, ωστόσο νομίζω πως σε κάποια σημεία είναι και
μπορεί να φέρει θετικά αποτελέσματα. Ας μην ξεχνάμε ότι η βιομηχανία της
ενέργειας είναι ο πιο σημαντικός παίκτης. Χωρίς τη δική του συμμετοχή το
παιχνίδι για την προστασία του περιβάλλοντος δεν μπορεί να είναι
αποτελεσματικό».

Σα σημεία όπου οι οικολόγοι ηττήθηκαν, δεν συμφωνούν όλοι με την ίδια άνεση.
«Σε θεωρητικό επίπεδο, δεν κατάφεραν να δουν τη φύση σε συνδυασμό με τον
άνθρωπο. Αντιμετώπισαν τα δύο ως ανταγωνιστικά”, θα πει ο McNeil. “Σε
πρακτικό, ήταν αποτυχημένη όλη η προσπάθεια να ληφθούν μέτρα για τον
περιορισμό των κλιματικών αλλαγών. Αυτό οδήγησε στη διαφοροποίηση των ΗΠΑ και
των πετρελαιοπαραγωγών χωρών, στις σημαντικές καθηστερήσεις, στα απειλητικά
και ακραία καιρικά φαινόμενα. Τέλος, μια μάχη που κινδυνεύει να κριθεί ως
“χαμένη” είναι αυτή που αφορά τη βιοποικιλότητα. Το πρόβλημα είναι γνωστό από
χρόνια, ωστόσο δεν έχει μειωθεί ο ρυθμός εξαφάνισης ειδών, δασών ή η μείωση
των ιχθυοαποθεμάτων».

Αρκούδα – Εγνατία Οδός, σημειώσατε 1

Νίκες και ήττες μετράει και στην Ελλάδα το περιβαλλοντικό κίνημα, παρ’ όλο που
σε αρκετές περιπτώσεις η τελική κρίση είναι δύσκολη, μιας και πολλές υποθέσεις
βρίσκονται ακόμη σε εκρεμμότητα. Στο αποτέλεσμα της μάχης γύρω από την
τροποποίηση του άρθρου 24 του Συντάγματος (περί δασών και χρήσεων γης),
σημειώσατε… Χ. Όπως επισημαίνει ειδικός που παρακολούθησε από κοντά το θέμα,
«το οικολογικό κίνημα μάλλον αναγκάστηκε να συμβιβαστεί, κερδίζοντας στα
σημεία (λέξεις και διατύπωση)». Επί της ουσίας, το αναθεωρημένο άρθρο έκλεισε
έναν πολύτιμο δρόμο για τις περιβαλλοντικές οργανώσεις: αυτόν που οδηγεί στα
δικαστήρια. Προτάσσει την έννοια του δημοσίου συμφέροντος και «περιφρουρεί» τα
δημόσια έργα, τα οποία δεν προβλέπονται πια από προεδρικά διατάγματα αλλά από
νόμους. Ένα προεδρικό διάταγμα ελέγχεται με αίτηση ακυρώσεως στο ΣτΕ, όμως
κανείς δεν μπορεί να προσβάλλει άμεσα τον νόμο. Έτσι αποτρέπονται
καθυστερήσεις, όπως αυτές που συνέβησαν στον περιφερειακό του Υμηττού ή στη
ζεύξη του Μαλιακού.

Κάτω από το ίδιο πρίσμα, οι αντιδράσεις για τα ολυμπιακά έργα στον Μαραθώνα
ήταν μια μάχη καταδικασμένη να χαθεί. Η χωροθέτηση του κωπηλατοδρομίου έγινε
με νόμο, ο οποίος δεν προσβάλλεται άμεσα. «Δεν είχε νόημα να πάμε στο ΣτΕ για
να “χτυπήσουμε” επιμέρους υπουργικές αποφάσεις. Τα επιχειρήματά μας θα
γίνονταν πολύ λεπτά, θα χάναμε», εξηγούν μέλη οικολογικών οργανώσεων.

Στην περίπτωση της Εγνατίας Οδού, νικητής αναδείχθηκε η… αρκούδα. Η κόντρα
ξεκίνησε το 1995. Λίγους μήνες μετά την πρώτη έγκριση για τη χάραξη της
Εγνατίας Οδού από την Παναγιά έως τα Γρεβενά, η περιβαλλοντική οργάνωση
Αρκτούρος προσέφυγε στο ΣτΕ, εξηγώντας πως ο δρόμος θα διαταράξει τον βιότοπο
της αρκούδας και τα δάση στην περιοχή. Έγιναν δύο αιτήσεις ακύρωσης στο ΣτΕ,
όμως λίγο πριν συζητηθεί η τελευταία, οι επικεφαλής του Αρκτούρου, εκπρόσωποι
της εταιρείας Εγνατία Οδός Α.Ε., οι νομάρχες Γρεβενών, Ιωαννίων, ο δήμαρχος
Μετσόβου και όλοι οι τοπικοί παράγοντες κατέληξαν σε συμφωνία να μελετούν
τυχόν επιπτώσεις στα θηλαστικά και το περιβάλλον, σε όλη τη διάρκεια της
εξέλιξης των έργων. Σήμερα έχει συσταθεί επιτροπή παρακολούθησης του έργου
(επικεφαλής είναι ο Αρκτούρος, συμμετέχει η Ορνιθολογική Εταιρεία, τρία
Εργαστήρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου και ένα του Πανεπιστημίου
Θεσσαλίας), ενώ το όλο πρόγραμμα έχει διάρκεια έξι χρόνων και προϋπολογισμό
κόστους περίπου 2,05 εκατομμύρια ευρώ