Η αλεπού στο παζάρι

Θα του επιτραπεί να ευτελίσει και να βρωμίσει και τις πλέον βαρύνουσες έννοιες
της δημοκρατικής ηθικής; Για ποια αξιοπρέπεια μιλάει ο ασύστολος μασκαράς, που
κατέστησε φονικό του χόμπι την αντιποίηση κάθε αρχής;

Η εύθυνα και αι εύθυναι, στην αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία, ήταν έννοιες που
αναφέρονταν σε θεσμούς της Πόλεως που είχαν να κάνουν με καταλογισμό, τιμωρία
και κολασμό πολιτών που είχαν αναλάβει δημόσιο λειτούργημα ή αποστολή, είχαν
εκτελέσει υποχρέωση που τους επέβαλε αξίωμα, με το οποίο τους είχε επιφορτίσει
να υπηρετήσουν η Πόλις.

Αν ανατρέξει κανείς στα ειδικά λεξικά θα αντιληφθεί πως αι εύθυναι, οι
ευθύνες, απαντούν ως όρος κυρίως στα ρητορικά κείμενα, στον Αριστοφάνη, όταν
ελέγχει δημόσιους λειτουργούς, στα πολιτικά έργα του Πλάτωνα και, βεβαίως,
στην Αθηναίων Πολιτεία του Αριστοτέλη, όπου αναφέρονται οι θεσμοί του Άστεως,
τα αρμόδια όργανα που είναι επιφορτισμένα με την άσκηση των θεσμικών όρων και
οι προβλεπόμενοι καταλογισμοί.

Αναλαμβάνω την ευθύνη, λοιπόν, σημαίνει ότι λογοδοτώ σε κάποιον θεσμό, σε μια
δημόσια αρχή, σε μια νομοθετημένη και με δημοκρατικές διαδικασίες, διαφανείς
και κυρωμένες, από τη λαϊκή συναίνεση διά ψήφου, ρητή υποχρέωση ή εντολή.

Σε μια δημοκρατική πολιτεία υπάρχουν αρχές, αν θέλετε ακόμη και
δόγματα, αξιώματα τα οποία έχει κυρώσει περιβάλλοντάς τα με τον μανδύα τής
νομιμότητας η λαϊκή κυριαρχία. Τα πάντα πηγάζουν από τη λαϊκή κυριαρχία,
αποτυπώνονται ως αξιώματα και αρχές στο Σύνταγμα και από το Σύνταγμα
εκπορεύονται όλοι οι θεσμοί, οι νόμοι και οι διατάξεις. Δεν είμαι νομικός, κι
ας μου συγχωρεθούν ακόμη οι νομικές βαναυσότητες, αλλά είμαι πολίτης, όπως
όλοι όσοι με διαβάζουν εδώ, και έτσι απλοϊκά αντιλαμβανόμαστε τη νομιμότητα.
Κάπου αισθανόμαστε, βρε αδελφέ, ότι λογοδοτούμε. Υπάρχει ένα πεδίο αναφοράς,
ορατό, σαφές, λογικό, κοινά αποδεκτό, δόκιμο, εμπειρικά αποδεδειγμένο, στο
οποίο ο καθένας αυθορμήτως, ενστικτωδώς, αλλά εντέλει συνειδητά στρέφεται.

Το έχω αναφέρει και άλλες φορές, κάθε πράξη (και πράξη είναι κάθε δράση
αξιολογούμενη και αξιολογική) ανήκει σε ένα πεδίο τιμών, όπως λέμε στα
Μαθηματικά, το οποίο φαίνεται σε ένα πεδίο αναφοράς και επαληθεύεται σ’
αυτό. Στις Σέβρες υπάρχει πάλι ένα μέτρο από ιρίδιον (μέταλλο που δύσκολα
συστέλλεται και διαστέλλεται και μόνο σε υψηλές θερμοκρασίες) φυλασσόμενο στο
Μουσείο Μέτρων και Σταθμών και είναι το πεδίο αναφοράς για κάθε μέτρο του
εμπορίου. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως κάθε πεδίο αναφοράς μπορεί να είναι, όπως
και το μέτρο των Σεβρών, αυθαίρετο. Το καθιστά έγκυρο η κοινή παραδοχή, η
συμφωνία.

Είναι κάτι σαν τη γλώσσα και τους γλωσσικούς κώδικες, μια συνθήκη, όπου οι
συμβαλλόμενοι αποφασίζουν και δέχονται να συνδέουν ένα νόημα με έναν
συγκεκριμένο ήχο.

Ας γυρίσουμε τώρα στις πολιτικές ευθύνες. Για να υπάρχει ανάληψη ευθύνης
πρέπει απαραιτήτως να υπάρχει ένα πεδίο που αναφέρεται σε αρχές και αξίες
κυρωμένες από τη δημοκρατική νομιμότητα, μέσω των διαφανών δημοκρατικών
θεσμών. Ο δικαστής, ο πρέσβης, ο έφορος, ο τελώνης, ο στρατηγός, ο αστυνόμος,
ο δάσκαλος, ο δημόσιος λειτουργός, αλλά και ο έμπορος λογοδοτούν σε έναν
εντολέα, είναι εντολοδόχοι των δημοκρατικών θεσμών και σε αυτούς δίνουν
λογαριασμό. Γι’ αυτό και στην αρχαία Αθήνα υπήρχαν δύο αξιώματα, με τα οποία
οι λειτουργοί τους ήλεγχαν τις παρεκκλίσεις των «ανεύθυνων», οι εύθυνοι και οι
λογισταί. Οι πρώτοι τεκμηρίωναν την παρέκκλιση από τη δημοκρατική ευθεία και
οι λογισταί κατελόγιζαν το τίμημα, εκτιμούσαν το μέγεθος της παρέκκλισης από
τον κανόνα και επέβαλλαν την ποινή.

Έτσι αισθάνεται κανείς, κάθε απλός πολίτης, την έννοια της πολιτικής ευθύνης.
Λογοδοσία στη συνταγματικά εκφρασμένη λαϊκή κυριαρχία και στα αρμόδια, νόμιμα
συγκροτημένα, όργανα. Ποια πολιτική ευθύνη, λοιπόν, θέλει να μας πείσει πως
αναλαμβάνει ο ευρωλιγούρης μελισσοκόμος; Ποια πόλη αυτός και ποιους θεσμούς
αναγνώρισε, ποιας θεσμικής αρχής την εντολή ανέλαβε την υποχρέωση να
υπηρετήσει; Ως πολίτης παρέβη όλους τους νόμους. Φυγόστρατος, φοροφυγάς,
ψευδώνυμος. Ο νόμος προστατεύει ακόμη και εκείνον που έχει αντιρρήσεις
συνειδήσεως και αρνείται τη στράτευση. Όχι, αυτός κρύφτηκε από την υποχρέωση
του νόμου. Έκανε ιδιαίτερα μαθήματα Μαθηματικών αφορολόγητα, εμπορευόταν μέλι
και δεν είχε φορολογικό μητρώο. Με ψεύτικο όνομα κατόρθωσε αυτός, ο πολέμιος
(!) της παγκοσμιοποίησης, του καπιταλισμού και κάθε εξουσίας, να αρμέξει το
κοινοτικό ταμείο, υποβάλλοντας κάθε απαραίτητο χαρτί, ευπειθέστατος, ο
αντιεξουσιαστής!

Σε ποιον λογοδοτεί; Στο σοσιαλιστικό του όραμα, σε έναν αφηρημένο Λαό-Θεό, του
οποίου αυθαίρετα αποφάσισε αυτός να είναι ο προφήτης του; Είναι δυνατόν να
θέλει να μας πείσει ότι αυτός και οι δύο οικογένειες με τους φίλους τους, όλοι
κι όλοι καμιά σαρανταριά, εκπροσωπούν τον Λαό; Αυτοί τάχα είναι οι εκλεκτοί, η
φωτισμένη πρωτοπορία; Φοβάμαι πως πίσω από τις μεταφυσικές τους αυτές αναγωγές
σε ένα φανταστικό μοντέλο Λαού κρύβεται το παλιό αιμοσταγές δόγμα της
διαβόητης πεφωτισμένης Δεσποτείας της Ευρώπης: «Τα πάντα διά τον Λαόν και
ουδέν διά του Λαού». Υψώνουν ένα σκιάχτρο, ένα είδωλο, μια Νεφέλη την
ονομάζουν Λαό, το φορτίζουν με όλες τις συμπλεγματικές τους ματαιώσεις και,
αφού φουσκώσουν το ασκί, το μπαλόνι με φρέσκο αέρα, παίρνουν από αυτό αμπάριζα
και αρχινάνε το κουμπούριασμα. Ε, σ’ αυτόν τον αέρα τον φρέσκο λογοδοτεί ο
ευρωλιγούρης μελισσοκόμος! Αέρας φρέσκος ήταν το όραμά του, κάτι σαν τα τζάμια
που φαντάζονται πως βλέπουν οι γριούλες την Παναγία.

Σ’ αυτό ας απολογηθεί. Αλλά αυτό δεν έχει καμιά σχέση με την Πόλιν, τους
πολίτες, τον συντεταγμένο Λαό και τους θεσμούς. Ευθύνη έχει και αν έχει ράκη
συνειδήσεως ας αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του στο εν ημίν Δαιμόνιο, στον
Σωκρατικό ελεγκτή. Όχι, όμως, πολιτική ευθύνη. Άπολις επέλεξε να είναι, φυγάς,
αλήτης, έκκεντρος, ως παράνομος Ιούδας ουκ ηβουλήθη συνιέναι. Δεν συμπορεύεται
μαζί μας, δεν είναι οδοιπόρος στη δύσβατη, δυσχερή ανωφέρεια της δημοκρατικής
δοκιμασίας. Δεν είναι συμπολίτης μας.

Ο Σοφοκλής, στο αριστουργηματικό Α’ Στάσιμο της «Αντιγόνης»,
αντιπαραθέτει τον Υψίπολιν και τον Άπολιν άνθρωπο: «Όποιος κρατεί τον
ανθρώπινο νόμο και του θεού το δίκιο που όρκος το δένει σφιχτός (πολίτης)
Υψίπολις· (αλήτης και φυγάς) Άπολις όποιος κλωσσάει τ’ άδικο, μακάρι και μ’
αποκοτιά (τόλμας χάριν)». Ο ευρωλιγούρης μελισσοκόμος ξεπέρασε τα όρια, έγινε
φονιάς, γύρισε ξανά τον κόσμο πριν από τη Δίκη στον Άρειο Πάγο. Γύρισε ξανά
τον κόσμο στην περίοδο των Παγετώνων, στον σπηλαιάνθρωπο τον ροπαλοφόρο.
Θρασύδειλος, στήνει παγανιά στους αμέριμνους πολίτες και χτυπάει πισώπλατα.
Και αξιώνει να του αναγνωρίσουμε αξιοπρέπεια. Μα, είναι αξιοπρεπής όποιος,
συνεχώς, φοράει μάσκα, μουτσούνα και κρύβεται στα φουστάνια της γυναίκας του,
που ληστεύει τράπεζες αλλοτριώνοντας (τι ρήμα!) τα καπιταλιστικά χρήματα για
να κτίσει εξοχικές βιλίτσες, φάρμες, να ζει σαν συμβιβασμένος – πάντα
μασκαρεμένος – μικροαστός, αποτυπώνοντας στην κάμερά του τυπικές,
συντηρητικές, σχολικές επιδείξεις;

Μιλούν για αξιοπρέπεια άνθρωποι που με το ίδιο χέρι που αφαιρούσαν ανθρώπινες
απροετοίμαστες ζωές, ζωγράφιζαν αγίους, κατασκεύαζαν λύρες, λάτρευαν την
αττική μέλιτα. Πώς μπορεί να απαιτούν να τους αναγνωριστεί ίχνος αξιοπρέπειας,
όταν έχουν βρωμίσει με τα ματωμένα χέρια τους τα πιο άγια και ανιδιοτελή
πράγματα, τη γεωργία, την πίστη και την τέχνη;

Ντύθηκε η αλεπού γιατρός, ξεπάστρεψε το κοτέτσι και αναλαμβάνει, λέει, την
ευθύνη της παράνομης άσκησης του ιατρικού επαγγέλματος!