ΓΝΩΜΗ 17 Νοέμβρη και σωφρονισμός

Ι. Ο Σωφρονιστικός Κώδικας που ισχύει (Ν. 2776/99), χωρίς να παραλείπεται η
αναφορά και στο θεσμικό πλαίσιο της τελευταίας τουλάχιστον δεκαπενταετίας,
πιστεύω ότι σε μεγάλο βαθμό έχει αποδεχθεί τις πλέον σύγχρονες αντιλήψεις στην
άσκηση σωφρονιστικής πολιτικής.

Η σωφρονιστική νομοθεσία μας εντάσσεται βέβαια στο πλέγμα εκείνων των
εγγυοδοτικών για τα ανθρώπινα δικαιώματα ρυθμίσεων, που υποδηλώνουν την
ποιοτική ενίσχυση της δημοκρατίας και του νομικού μας πολιτισμού.

ΙΙ. Ωστόσο, η λειτουργία των φυλακών βρίσκεται σε αναντιστοιχία προς τις
σύγχρονες αυτές ρυθμίσεις, εφ’ όσον είναι τόσες οι ελλείψεις, παρά τις
προσπάθειες των τελευταίων ετών, που δεν επιτρέπουν να μιλάμε ακόμη για
σωφρονιστικό αλλά μόνο για φυλακιστικό σύστημα.

Το γεγονός ότι παλαιότερα είχε διαμορφωθεί καθεστώς απανθρωπιάς στις ελληνικές
φυλακές ή ότι και σήμερα ισχύουν χειρότερες συνθήκες σε φυλακές της Ευρώπης ή
της Αμερικής και ιδίως για κατηγορουμένους τρομοκρατικών πράξεων μπορεί να
αποτελεί απάντηση σε όσους αρέσκονται σε μανιχαϊστικές ή μηδενιστικές προβολές
ότι, δήθεν, δεν υπάρχει εξέλιξη στους θεσμούς και στην προστασία των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ωστόσο, αν θέλει η Πολιτεία να μιλάει για ουσιαστική
άσκηση σωφρονιστικής πολιτικής οφείλει να αποφύγει τις συγκριτικές επιλογές
της και να επιδείξει το ενδιαφέρον της για να λειτουργήσει με σύγχρονους και
αποτελεσματικούς όρους το σωφρονιστικό μας σύστημα.

ΙΙΙ. Σύμφωνα με όσα λέγονται και γράφονται, τηρούνται για όσους κατηγορούνται
για συμμετοχή και εγκληματική δράση της 17 Νοέμβρη οι ρυθμίσεις του
Σωφρονιστικού Κώδικα ως προς τις συνθήκες υγιεινής, τους όρους διαμονής, τη
δυνατότητα ενημέρωσης με εφημερίδες, ραδιόφωνα κ.ά., τον προαυλισμό κατά μία
τουλάχιστον ώρα την ημέρα, το επισκεπτήριο συγγενών και γενικότερα
διαπιστώνεται ότι η συνολική μεταχείριση των υποδίκων από τους σωφρονιστικούς
υπαλλήλους δεν έδωσε μέχρι σήμερα, και εύχομαι και στο μέλλον, αφορμή για
προβολή διαμαρτυριών ή παραπόνων.

Ωστόσο η δημοκρατία, η οποία επέδειξε ότι έχει αντοχή να αντιμετωπίζει, έστω
με καθυστερήσεις, την τρομοκρατία, οφείλει ως προς όλους βέβαια τους
κρατουμένους, άρα και τους υποδίκους της 17 Νοέμβρη, να τηρεί όλες τις
ρυθμίσεις του Σωφρονιστικού Κώδικα.

Ενδεικτικά:

α. Φαίνεται ότι λόγω της φύσης της υπόθεσης αλλά και για τις ανάγκες της
ανάκρισης, στοιχεία που δεν πρέπει να αμφισβητούνται, αντιμετωπίζονται οι
υπόδικοι αυτοί ως ειδική κατηγορία κρατουμένων, χωρίς όμως να έχει εκδοθεί το
Προεδρικό Διάταγμα, το οποίο προβλέπει το άρθρο 17 του Σωφρονιστικού Κώδικα,
ούτε να ζητηθεί η γνώμη του Κεντρικού Συμβουλίου Φυλακών, όπως ο νόμος
προβλέπει, σχετική δε είναι και η ενέργεια του καθηγητή Γ. Πανούση προς τον
υπουργό Δικαιοσύνης.

β. Είναι γνωστόν ότι η διαμονή σε κελιά με περιορισμένες ή ανύπαρκτες ίσως για
άλλους κρατουμένους δυνατότητες επικοινωνίας ασκεί τη μεγαλύτερη πίεση εις
βάρος τους. Γι’ αυτό, εφ’ όσον και ο νόμος το επιτρέπει, ο χρόνος προαυλισμού
θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερος εκείνου που χορηγείται.

γ. Ο χρόνος επίσκεψης των συγγενών, αλλά – με απόφαση του Συμβουλίου Φυλακών,
όπως ο νόμος προβλέπει – και άλλων προσώπων που συνδέονται με τους
κρατουμένους, μπορεί να αυξηθεί, εφ’ όσον μάλιστα δεν διακινδυνεύεται το
παραμικρό.

δ. Θεωρώ αδιανόητο τον καθ’ οιονδήποτε τρόπο περιορισμό της επικοινωνίας των
κρατουμένων με τους δικηγόρους τους, όταν μάλιστα και ο Σωφρονιστικός Κώδικας
ουδένα περιορισμό θέτει, με τη σαφή παρατήρηση ότι επικοινωνία κρατουμένων με
συνήγορο σημαίνει μυστικότητα και έλλειψη παρακολούθησης, διαφορετικά και ο
θεσμικός ρόλος του συνηγόρου αναιρείται και το δικαίωμα του κρατουμένου μπορεί
να θεωρηθεί ότι αμφισβητείται.

IV. Έτσι η Πολιτεία αποδεικνύει ότι και στον τομέα του σωφρονισμού
αντιμετωπίζει την τρομοκρατία και τα εγκλήματά της με την εφαρμογή κανόνων και
δικαιικών αρχών και διαχέει στους πολίτες πίστη για τη λειτουργία των θεσμών
και την υπεράσπιση της ανθρώπινης αξίας, την οποία πυροβόλησαν όσοι από τους
κρατουμένους της 17 Νοέμβρη κριθεί από το δικαστήριο ότι συμμετείχαν στις
εγκληματικές πράξεις, για τις οποίες κατηγορούνται.

Ο Αντώνης Ρουπακιώτης διετέλεσε πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών