«Σταυροδρόμι» πιθαριών το Ρέθυμνο

Η Ναγκατούα Λασάμπ από την Αιθιοπία ποζάρει σαν ζωντανό αγγείο της ζωής πίσω από το πιθάρι της δίπλα στον μινωικό πίθο (αριστερά) και το ημιτελές περουβιανό πιθάρι πίσω

Έξι απλοί άνθρωποι ξεκίνησαν από τα χωριά των Άνδεων, της μακρινής Κίνας, της
Ινδίας, της Αιθιοπίας, της Γαλλίας και της Κρήτης. Έφθασαν στην Ελλάδα,
συναντήθηκαν και συνομίλησαν στην ίδια γλώσσα, το Σάββατο, στην παραλία του
Ρεθύμνου. Μίλησαν με τη γλώσσα των λασπωμένων χεριών, κοινή στους πιθαράδες
όλου του κόσμου, τη γλώσσα που με την ίδια μοναδική κίνηση σχεδιάζει,
δημιουργεί και υλοποιεί το πρωταρχικό αγγείο που ενώνει όλους τους πολιτισμούς
σε μια κοινή ρίζα. Το μεγάλο πιθάρι, όπου φυλάσσονται τα αγαθά της γης.

Μέσα σε λίγες μόνον ώρες τα γιγάντια πιθάρια «σηκώθηκαν» στην προκυμαία του
Ρεθύμνου με πέντε διαφορετικούς τρόπους. Οι πιθαράδες δούλεψαν όπως συνήθως,
σιωπηλοί, αφοσιωμένοι στη δουλειά τους. Πότε πότε έριχναν το εξεταστικό βλέμμα
τους στο έργο του άλλου, παρακολουθούμενοι από τα βλέμματα θαυμασμού των
περαστικών, αλλά και έντεχνων κεραμιστών, μελών της Διεθνούς Ακαδημίας
Κεραμικής που εδρεύει στη Γενεύη.

Ήταν μια ελληνική ιδέα να φέρουν μαζί τους πιθαράδες – απ’ όλον τον κόσμο – να
δείξουν πώς δουλεύουν. Να μεταδώσουν στον κόσμο κάτι από τη συγκίνηση, τη
μοναξιά και την ικανοποίηση του αγγειοπλάστη όταν βλέπει το έργο του να
ολοκληρώνεται μ’ έναν τρόπο μαγικό. «Είναι κάτι που δεν έχει ξαναγίνει και δεν
πρόκειται να επαναληφθεί. Συγχαρητήρια για την ιδέα», δήλωσε ο Ελβετός
πρόεδρος της Ακαδημίας κ. Φρανκς.

Από ένα χωριουδάκι της Αιθιοπίας ήρθε η Ναγκατούα Λασάμπ μητέρα οκτώ παιδιών –
κι όλοι θαύμασαν την ταχύτητα, την επιδεξιότητα και την ομορφιά των χεριών της
στο πλάσιμο τού όλο καμπύλες πιθαριού.

Δίπλα της ακριβώς, ο Έλληνας Γιώργος Κουτράκης πάνω στον ποδοκίνητο τροχό
έχτισε με ασφαλείς κινήσεις και ακρίβεια χιλιοστού, με κομψότητα και με τη
βοήθεια του πατέρα του τα δαχτυλίδια ενός μινωικού πιθαριού. Παραδίπλα, ο
Περουβιανός Βιντάλ Γκουντιέρας Κορτνέρα έπλασε με τα δάχτυλα ένα πιθάρι
ανθρωπόμορφο – μία ινδιάνικη εκδοχή του «Καλού Ποιμένα» της Βίβλου, αφού στις
λαβές-χέρια έπλασε δύο αρνάκια. Εμπνευσμένο από το καλάθι το ψηλό πιθάρι του
χαμογελαστού Κινέζου Ζιν Γιάο Αν, λεπτοκαμωμένο του Ινδού Ταμαλινγκάμ
Παλαϊτσαμί, και πρωτότυπο το πιο ψηλό απ’ όλα του Ρενέ Οζέ Λαριμπέ – από το
χωριό Μπιότ της Νότιας Γαλλίας – που πρώτα έφτιαξε έναν «οδηγό» της φόρμας με
σχοινί και κατόπιν πέταξε τη λάσπη. Τόνισε δε, ότι η κεραμική, πριν απ’ όλα,
συνδέεται με τον αυθορμητισμό, τη φύση, τη δημιουργική ορμή.

Ο μοντερνισμός έδωσε στο δοχείο, της αποθήκευσης, της ταφής, το πιθάρι του
Μίδα, την κατοικία του κυνικού φιλόσοφου Διογένη, το καταφύγιο του φοβισμένου
βασιλιά Ευρυσθέα, όταν του έφερε ο Ηρακλής τον Κέρβερο από τον Κάτω Κόσμο, το
Δισκοπότηρο της Θείας Κοινωνίας και πλήθος νέων συμβολισμών, τον σεξουαλικό,
πρώτα απ’ όλα του Φρόυντ, τον συμβολισμό τού αντίθετου προς το βιομηχανικό
προϊόν, τη διαλεκτική τού μέσα και τού έξω, του αγγείου των μυστηρίων, του
καταναλωτικού πολλαπλού αντικειμένου, που όμως θυμίζει σ’ όλους πολλά. Σε μια
εποχή που τα κινήματα της τέχνης «παίζουν» με το αντικείμενο και τη μεγάλη ή
μικρή κλίμακα, το παραδοσιακό πιθάρι πήρε θέση σαν αυτοτελές έργο τέχνης στη
μοντέρνα αρχιτεκτονική.

Απαράλλακτα 5.000 χρόνια τώρα!

Χιλιάδες πιθάρια μινωικού τύπου παράγονται και εξάγονται σ’ όλο τον κόσμο από
την Κρήτη, όπου σήμερα ζουν και εργάζονται περί τους εκατό αγγειοπλάστες. Το
αξιοθαύμαστο είναι ότι η φόρμα του πιθαριού – τόσο απλή και λειτουργική όσο
κανενός άλλου αγγείου – έμεινε απαράλλακτη επί πέντε χιλιάδες χρόνια. Αρχίζει
ρίχνοντας ένα καλά ζυμωμένο ζυμάρι από πηλό πάνω στον τροχό, που γυρίζει αργά
με το πόδι. Μόλις σηκωθεί το πιθάρι σε ύψος περίπου 0,40 εκατ. το αφήνουν να
στεγνώσει λίγο για να στερεωθεί και συνεχίζουν προσθέτοντας δαχτυλίδια κατ’
ύψος, μέχρι το επιθυμητό. Πάνω στα σημεία ένωσης εφαρμόζουν ένα κορδόνι από
νωπό πηλό και το σβήνουν με το χέρι. Ένας πιθαράς μπορεί να φτιάξει σε μία
ημέρα μέχρι και δέκα πιθάρια δουλεύοντας παράλληλα.

INFO

Το Φεστιβάλ Πιθαριών στην προκυμαία του Ρεθύμνου οργανώθηκε σε συνεργασία με
το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ρεθύμνου.