Μαγεία χωρίς… έλεος

Όποιος αποφασίσει να δρασκελίσει το κατώφλι που τον χωρίζει από το καλαμπόκι
των κινηματογραφικών ορνιθοτροφείων στην απόλυτη μαγεία του Φεντερίκο Φελίνι,
θα υποστεί σοβαρό ψυχικό κλονισμό. Και το πρώτο πράγμα που θα τραυλίσει
εξερχόμενος από τη μοναδική Φελινιάδα – ηλικίας 40 ετών, παρακαλώ – θα είναι η
εξής απλοϊκή απορία: Μα τι έβλεπα τόσο καιρό, εγώ ο μ…;

Η συνύπαρξη, η σύμπτυξη, η συγχώνευση και η διαρκής συνεύρεση φαντασίας –
πραγματικότητας, αλήθειας – ψέματος, φαντασιώσεων – ενοχών και η διαρκής
μεταβίβαση από τον παρελθόν στο παρόν και από εκεί στην ουτοπία, είναι
πρωτοφανής σε όλη τη διαδρομή του κινηματογράφου. Και ας με συγχωρέσουν οι
ιστορικοί, αλλά μερικές στιγμές και μέσα στην απόλυτη εικαστική ευφορία που
προκαλούν οι ασπόμαυρες εικόνες του απίστευτου αυτού μάγου της 7ης Τέχνης, ο
θεατής μπαίνει στο εξής εξωφρενικό δίλημμα: τώρα τι βλέπω, μονομαχία Φελίνι –
Μιχαήλ Άγγελου;

Ο τίτλος αυτού του μεγαλουργήματος δηλώνει τον αριθμό των ταινιών που είχε
υπογράψει ίσα με τότε (1963) ο πληθωρικός ντοτόρε της ιταλικής οθόνης.
Οκτώμισι ταινίες (η μισή προήλθε από σπονδυλωτή συνεργασία του με άλλους
σκηνοθέτες). Και είναι το δεύτερο – μετά την «Ντόλτσε βίτα» – έργο του με το
οποίο καταστρατηγεί όλους τους κανόνες της ρεαλιστικής αφηγηματικής γραφής.
Και όπως λένε οι μεγάλοι δάσκαλοι του μουσικού αυτοσχεδιασμού, η απόλυτη
ελευθερία – δηλαδή ο αυτοσχεδιασμός – προϋποθέτει βαθιά γνώση των αισθητικών
ορίων και κανόνων και απίστευτη αυτοπειθαρχία. Ούτε σενάριο ούτε στόρι. Απλώς,
η οθόνη πλημμυρίζει από τον χείμαρρο του υποσυνείδητου. Η απόλυτη απογύμνωση
του απωθημένου, των οραμάτων, των πιο κρυφών πλευρών του ταραγμένου, ενοχικού
αλλά και δεσποτικού «εγώ» ενός μεγάλου καλλιτέχνη που βρίσκεται σε πλήρη
διάσταση και δυσαρμονία με την υποκειμενική του πραγματικότητα.

«8 1/2» και Μαρτσέλο Μαστρογιάνι: απόλυτη πανδαισία, απόλυτο αρσενικό

Όποιος αποπειραθεί να συσχετίσει την αυτοβιογραφία του Μπέργκμαν στις «Άγριες
φράουλες» με το «Mezzo otto» (8 1/2) του Φελίνι είναι θύμα της οφθαλμαπάτης.
Γιατί πρώτον, το εργαλείο του Φελίνι είναι η εικόνα (του Μπέργκμαν ο λόγος και
το θέατρο) και γιατί δεύτερον, η ιδεολογική προσέγγιση του Σουηδού είναι
θρησκευτική και άκρως ενοχική, ενώ του Φελίνι είναι αναρχική, ερωτική και
παγανιστική. Με λίγα λόγια, ο Μπέργκμαν είναι ένας μετανοημένος,
εξομολογούμενος προσκυνητής, ενώ ο Φελίνι είναι ένας αδιόρθωτος και
αμετανόητος βλάσφημος. Κοροϊδεύει τους συνεργάτες του, φλερτάρει και
λιγουρεύεται τις φιλενάδες των φίλων του, ηδονίζεται στην ιδέα του απόλυτου
αρσενικού που μαστιγώνει όλα τα θηλυκά πλάσματα της ζωής του και ονειρεύεται
έναν κόσμο όπου όλοι και όλες είναι τα αξιοθέατα ενός τσίρκου με τον ίδιο στον
ρόλο του απόλυτου αφέντη και θηριοδαμαστή. Με λίγα λόγια, «όλος ο πολιτισμένος
κόσμος είμαι εγώ και όλοι οι άλλοι είναι άγρια θηρία και σκλάβοι».
Εξοργιστικό, υβριστικό, αντιδραστικό, μεσαιωνικό, ρατσιστικό, αλλά πέρα ως
πέρα αληθινό. Γιατί μόνο αυτός τόλμησε να εικονογραφήσει τόσο ακραία το
υπεροπτικό, αλλαζονικό «εγώ» κάθε καλλιτεχνικής φύσης. Ας μην κοροϊδεύομαστε.
Κάθε καλλιτέχνης – από το μειράκιο μέχρι τον σπουδαιότερο – είναι πεπεισμένος
πως ύστερα απ’ αυτόν επικρατεί… χάος!

Όλα αυτά θα ήταν απλώς μεγαλόστομες, υπερφίαλες μπούρδες, που θα μας άφηναν
παντελώς αδιάφορους, αν αυτή η αχαλίνωτη εκτόξευση του φελινικού-φαλλικού εγώ
δεν συνοδευόταν από μια απίστευτα οργιαστική πανδαισία συνόλων. Η εικαστική
μεταμόρφωση των χώρων και των προσώπων απ’ αυτό που είναι στο αντίθετό τους,
από κοινούς θνητούς και συνηθισμένους τόπους, σε καταραμένες αγιογραφίες και
σατανικές τοιχογραφίες, κατατάσσει το έργο σε ένα από τα σπουδαιότερα
αριστοτεχνήματα στην ιστορία όλων των Τεχνών. Αρκεί μόνο να σας πω ότι τα
5.000 μέλη της Ακαδημίας του Χόλιγουντ όχι μόνο υποκλίθηκαν στον Φελίνι, όχι
μόνο τού απένειμαν ένα Όσκαρ, αλλά αναγκάστηκαν να τιμήσουν και με δεύτερο
Όσκαρ τον Πιέρο Γκεράρντι, τον μέγιστο αυτό καλλιτέχνη που είχε αναλάβει την
επιμέλεια των κοστουμιών και τη ζωγραφική των χώρων. Το μόνο ίσως επιφώνημα
που αποτυπώνει καλύτερα την αυθόρμητη αντίδραση του θεατή, είναι το εξής απλό:
χάρμα οφθαλμών!

Το Νο 1 αντιπιτυριδικό στον κόσμο

Δέκα ημέρες αφού είχα συναντηθεί με το «Men in black ΙΙ» και καθώς ταξίδευα με
το Highspeed 3 από το αρχοντονήσι της Σύρου προς τον τριτοκοσμικό Πειραιά,
έπεσε στα χέρια μου το εξής διαφημιστικό φυλλάδιο υπέρ της ταινίας:

«Κάτι… ενοχλητικό κυκλοφορεί στο σύμπαν! Οι Άντρες με τα Μαύρα έχουν τη
λύση… Κάτι ενοχλητικό έχει εισβάλει στο σύμπαν και σας έχει καθήσει… στους
ώμους! Η πιτυρίδα! Μην ανησυχείτε! Με το Head and Shoulders, το Νο 1
αντιπιτυριδικό σαμπουάν στον κόσμο, θα ξεχάσετε ότι κάποτε είχατε πιτυρίδα! Οι
Άντρες με τα Μαύρα, οι μυστικοί πράκτορες J και Κ, φορούν… μόνο μαύρα και
απαιτούν να είναι πάντα άψογα! Γι’ αυτό έχουν στη βαλίτσα τους το απαραίτητο
όπλο κατά της πιτυρίδας, το Head and Shoulders, και είναι πανέτοιμοι να
αντιμετωπίσουν οτιδήποτε απειλεί τον πλανήτη. Καθήστε αναπαυτικά, χωρίς κανένα
άγχος να βαραίνει τους ώμους σας, και απολαύστε τη νέα περιπέτεια του πιο cool
δίδυμου στο σύμπαν!

ΥΓ 1: Τι να σας πω; Ομολογώ πως πρώτη μου φορά διαβάζω διαφημιστικό κείμενο
που να μεταφράζει τόσο τέλεια τις βαθύτερες σκέψεις μου για μια ταινία. Πώς να
το πω, με ξεπέρασε. Ως εκ τούτου, το προσυπογράφω αυτούσιο.

ΥΓ 2: Για την ιστορία, χρέη σκηνοθέτη εκτελεί ο Μπάρι Σόνενφελντ (ο ίδιος του
Men in Black Ι) με πρωταγωνιστές τούς Τόμι Λι Τζόουνς, Γουίλ Σμιθ, Λάρα Φλιν
Μπόιλ, απαστράπτοντα γιγαντιαία νεροπίστολα, σκουλήκια, σκύλους που
τραγουδάνε, τέρατα με δέκα κεφάλια, είκοσι πόδια, εκατό χέρια και άφθονα
παιχνίδια που μπορεί κανείς να απολαύσει δωρεάν στα καταστήματα Jumbo και
Zaharias.

Το γύρισμα της τύχης

Συμπαθητική ιστορία, συμπαθητική σκηνοθεσία, συμπαθητική ερμηνεία,
συμπαθητικός και ο Βρετανός «Κρουπιέρης» (Croupier) του Μάικ Χότζες, με τον
Κλάιβ Όουεν σε ρόλο αδέκαρου συγγραφέα που πήγε στο καζίνο για μαλλί και
παραλίγο να βγει κουρεμένος! Το επιμύθιο αυτού του χαρτοπαικτικού και
υπαρξιακού θρίλερ παραπέμπει στο πασίγνωστο γνωμικό των τζογαδόρων «όποιος
παίζει, χάνει». Έχουμε και λέμε. Νεαρός, γοητευτικός συγγραφέας πιάνει δουλειά
σε καζίνο και ορκίζεται να παραμείνει αδιάφορος σε κάθε χαρτοπαικτικό και
θηλυκό πειρασμό. Επαγγελματίας με τα όλα του. Οι λόγοι είναι δύο. Να
εξασφαλίσει τον επιούσιο και κυρίως να βρει υλικό για τη συγγραφή του επόμενου
βιβλίου του. Η συνέχεια τον διαψεύδει και όλα έρχονται τούμπα. Στο ίδιο μήκος
τραμπαλίζεται και το αποτέλεσμα της ταινίας. Το στόρι αποτελεί ένα πρώτης
τάξεως υλικό για τη συναρπαστική σχέση του παίκτη με το παιχνίδι και το ρίσκο.
Όμως, η επίπεδη σκηνοθεσία του Χότζες και η φτωχή παραγωγή παραλίγο να
μετατρέψουν το χρυσάφι σε άνθρακα.