Ο Μύθος και η ιδιοφυΐα

«Αναδρομική προτομή γυναίκας» του Σαλβαντόρ Νταλί (1970)

Η έκθεση «Σαλβαντόρ Νταλί: Μύθος και Ιδιοφυία» περιλαμβάνει τριάντα πίνακες
και ένα γλυπτό που προέρχονται από το Εθνικό Μουσείο – Κέντρο Τέχνης Ρέινα
Σοφία της Μαδρίτης και το Ίδρυμα Γκαλά – Σαλβαντόρ Νταλί στο Φιγκέρες της
Ισπανίας.

Τρεις μήνες θα διαρκέσει η «επίσκεψη» του Σαλβαντόρ Νταλί στο Μουσείο
Κυκλαδικής Τέχνης. Τρεις μήνες έκθεσης, πλαισιωμένης με προβολές ταινιών και
εκπαιδευτικά προγράμματα, για να γνωρίσουμε από πρώτο χέρι το έργο του
τρομερού παιδιού της ισπανικής τέχνης του 20ού αιώνα – του καλλιτέχνη που
συνέδεσε περισσότερο απ’ όλους το όνομα και τη ζωή του με τον σουρεαλισμό.

«Ο σουρεαλισμός είμαι εγώ», δήλωνε δίχως ίχνος μετριοφροσύνης ο εκκεντρικός
Νταλί, που είχε στο στόχαστρο των αφορισμών του κάθε είδους καθωσπρεπισμό και
συμβατικότητα.

«Δεν παίρνω ναρκωτικά – είμαι τα ναρκωτικά» – «Μη φοβάστε την
τελειότητα – δεν θα τη φθάσετε ποτέ» και «Το καλό γούστο και μόνο το καλό
γούστο έχει τη δύναμη να αποστειρώνει κι αυτό είναι πάντοτε το πρώτο κενό σε
οποιαδήποτε δημιουργική λειτουργία».

Όπως σημειώνει ο επιμελητής της έκθεσης Δημήτρης Πλάντζος, με τα 31 έργα
επιχειρείται «μια πλήρης αναδρομή σε όλη την καλλιτεχνική πορεία του Νταλί –
πάνω από εξήντα χρόνια έντονης δημιουργίας που γέννησαν μια ζωγραφική
λογοτεχνίζουσα, σχολαστική, δεξιοτεχνική και παραγωγική από αντικείμενα
φορτισμένα με συμβολισμό, τοποθετημένα σε τοπία μοναχικά, σχεδιασμένα με βαθιά
γνώση της τέχνης και της προοπτικής και μια ασυνήθιστη κυριαρχία της
ζωγραφικής τεχνικής».

Ο Νταλί ζωγράφιζε τις «φωτογραφίες των ονείρων» που μπορούσε να δει
μπαίνοντας σε μια κατάσταση παράνοιας, από την οποία όμως μπορούσε να βγει. «Η
μόνη διαφορά ανάμεσα σ’ εμένα και σ’ ένα παράφρονα είναι ότι εγώ δεν είμαι
παράφρων», έλεγε. Ο Νταλί ενεργοποιώντας την ψυχαναλυτική μέθοδο των
σουρεαλιστών, τον ελεύθερο συνειρμό, έβλεπε εικόνες όπως αυτές που βλέπουμε σ’
ένα ξεφτισμένο τοίχο ή στα σύννεφα και τις μετέφερε στον καμβά. «Η διαφορά
ανάμεσα στις ψεύτικες αναμνήσεις και τις πραγματικές, είναι η ίδια όπως με τα
κοσμήματα. Οι ψεύτικες είναι αυτές που φαίνονται πάντα πιο αληθινές, πιο
λαμπερές».

Ο Νταλί γεννήθηκε στο ψαροχώρι Φιγκέρες στην Καταλονία. Εκεί πήρε τα πρώτα
μαθήματα και εκεί εξέθεσε τα πρώτα έργα του το 1918. Στη Μαδρίτη το 1921-22
γνωρίστηκε με τον Φεντερίκο Γκαρσία Λόρκα και τον Λουίς Μπουνιουέλ, αργότερα
και τον Μιρό, ενώ το 1928 στο Παρίσι μπήκε στους κύκλους των ντανταϊστών, που
κήρυτταν την ανατροπή των πάντων, και των σουρεαλιστών, που επιδίωκαν να
εξερευνήσουν το άγνωστο, το όνειρο, το υποσυνείδητο, την παραίσθηση.

Το 1929 γνώρισε την Γκαλά – σύζυγο τότε του Πολ Ελιάρ -, το 1932
εξέθεσε το έργο «Εμμονή στη Μνήμη» που θεωρήθηκε προφητικό για τις εξελίξεις
στην Ευρώπη, το 1935 εξέδωσε το δοκίμιό του για την παρανοϊκή κριτική μέθοδο.
Το 1940 ο Νταλί έφυγε για τις Ηνωμένες Πολιτείες όπου έμεινε, εξέθεσε, έγραψε
και σκηνογράφησε μέχρι το 1948, ενώ ακολούθησαν αμέτρητες εκθέσεις, τιμητική
αναγνώριση στα μεγαλύτερα μουσεία, εκδόσεις, ταινίες, ίδρυση Μουσείων Νταλί.

Υπήρξε εμπορικότατος, μέχρι το τέλος της ζωής του δε, τροφοδοτούσε τη
δημοσιότητα με υλικό για καλλιτεχνικό σχολιασμό και κουτσομπολιό. Πέθανε από
καρδιακή ανεπάρκεια το 1989 και κληροδότησε την περιουσία και το έργο του στο
ισπανικό κράτος. Ακόμα και μετά θάνατον δεν έπαψε να προκαλεί. Την επόμενη
χρονιά ξέσπασε μεγάλο σκάνδαλο και δίκη για απάτη σχετικά με τα χιλιάδες
πλαστά χαρακτικά του Νταλί που κυκλοφορούσαν. Όπως έλεγε ο ίδιος, το
θερμόμετρο της επιτυχίας είναι απλά η ζήλια των άλλων. Όσο για το μυστικό της
επιτυχίας του, είναι ότι παρέμεινε πάντα μυστικό.