Κανείς δεν χάνεται

Στον Φίλιπ Ροθ;

Σχεδόν κάθε νύχτα, περασμένα μεσάνυχτα, θόρυβοι στοιχειώνουν το σπίτι μας. Εγώ
κι η γυναίκα μου, ξυπνάμε και ακούμε. Δεν τολμάμε να σηκωθούμε από το κρεβάτι,
για να ελέγξουμε. Ξαπλωμένοι στο σκοτάδι της κρεβατοκάμαρας, τεντώνουμε τα
αυτιά μας, ακούμε τους ήχους εκεί έξω, μέσα στο διαμέρισμά μας: Πρώτα το
γύρισμα της κλειδαριάς στην εξώπορτα, κι αφού αυτή ξανασφαλίσει, τα βήματα από
το σαλόνι στο μπάνιο, όπου αδειάζει και ξαναγεμίζει το καζανάκι, τρέχει το
νερό της βρύσης κι έπειτα πάλι πατήματα στο διάδρομο, μέχρι την κουζίνα για να
ανοιγοκλείσει το ψυγείο, να τραβηχτούν συρτάρια, να αντηχήσουν πιατικά και
μαχαιροπίρουνα, να πάρει μπρος για λίγο ο φούρνος μικροκυμάτων.

Μερικές φορές ανάβει κι η τηλεόραση του καθιστικού, αλλά όλα αυτά κάποια
στιγμή τελειώνουν με το που κλείνει και κλειδώνει η πόρτα του υπνοδωματίου
στην άκρη του διαδρόμου. Τα βήματα φτάνουν πάντα μέχρι έξω από την πόρτα της
δικιάς μας κάμαρης αλλά την προσπερνούν και χάνονται πίσω από την άλλη πόρτα.
Μετά τίποτα. Μας ξαναπαίρνει ο ύπνος. Το πρωί, βρίσκουμε την άλλη πόρτα ακόμα
σφαλισμένη, ίσως ένα ελαφρύ ροχαλητό να ακούγεται μερικές φορές από πίσω. Δεν
τολμάμε να χτυπήσουμε. Είναι πολύ νωρίς ακόμα. Φεύγουμε για τις δουλειές μας.
Και όταν επιστρέφουμε το απόγευμα, το άλλο υπνοδωμάτιο είναι πάλι ανοιχτό.

Η γυναίκα μου μπαίνει μέσα και συγυρίζει, στρώνει το κρεβάτι, μαζεύει τα
άπλυτα, αφήνει τα σιδερωμένα που θα ξαναγίνουν άπλυτα στην επόμενη επιστροφή
των νυχτερινών θορύβων. Εγώ κάποια στιγμή φροντίζω να αφήσω μερικά λεφτά στο
κομοδίνο, το αναπόφευκτο χαρτονόμισμα στο κομοδίνο που πάντα φροντίζει να
εξαφανίζεται όποτε επιστρέφουν οι νυχτερινοί θόρυβοι στο σπίτι μας. Εγώ και η
γυναίκα μου, προσπαθούμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει. Υποπτευόμαστε πως ο
μοναχογιός μας συνεχίζει να μένει στο σπίτι μας, μαζί μας. Πρακτικά
συμβιώνουμε, συνυπάρχουμε. Έχουμε να τον δούμε πολύ καιρό με τα μάτια μας αλλά
αυτό δεν έχει και τόσο σημασία, ξέρουμε πως ζει ακόμα εδώ, είμαστε σχεδόν
βέβαιοι για την παρουσία του, μια συνεχής αίσθηση όπως η μυρωδιά του τσιγάρου
που διαποτίζει το σπίτι. Δυστυχώς, έχει αρχίσει να καπνίζει.

Ελπίζουμε πως είναι μια φάση, θα το σταματήσει κάποια στιγμή, σε αυτή τη φάση
όμως είναι καπνιστής. Αυτό το γνωρίζουμε για αυτόν. Τα υπόλοιπα είναι
υποθέσεις. Η γυναίκα μου υποστηρίζει πως τελικά πρέπει να πέρασε σε κάποια
σχολή στην Αθήνα. Μετά τις παραδόσεις, πιστεύει η γυναίκα μου, ο γιος μας
πηγαίνει και δουλεύει κάπου, σε μια απλή, ταπεινή δουλειά για να καλύπτει τα
βασικά του έξοδα, όπως έκανα εγώ στην ηλικία του όταν ήρθα στην Αθήνα για να
σπουδάσω. Γι’ αυτό είναι εξαφανισμένος όλη μέρα. Έτσι το εξηγεί η γυναίκα μου.
Είναι μια πολύ καλή εξήγηση, πολύ όμορφη. Ίσως θα έπρεπε να είμαστε υπερήφανοι
γι’ αυτόν, έτσι μου λέει η γυναίκα μου. Εγώ όμως συνεχίζω να του αφήνω τα
λεφτά στο κομοδίνο. Είναι ο τρόπος μου να επικοινωνώ μαζί του. Προσωπικά,
νομίζω ότι πρέπει να υπάρχει σίγουρα και κάποια φιλεναδίτσα.

Γι’ αυτό είναι τόσο εξαφανισμένος. Από την εφηβεία του είχε αρχίσει να
εξαφανίζεται. Μικρός, δεν μας άφηνε να τον αφήνουμε από τα μάτια μας. Υπήρχαν
φορές που η παρουσία του μας ενοχλούσε, του λέγαμε συχνά να μας αφήσει
ήσυχους. Μετά άρχισε ο ίδιος να μας το λέει. Κλειδωνόταν με τις ώρες στο
υπνοδωμάτιό του. Ελπίζαμε ότι διάβαζε για τις εξετάσεις του, κλειδωμένος εκεί
μέσα. Αλλά πώς μπορούσε να διαβάζει με εκείνη τη μουσική στη διαπασών; Ίσως
τελικά όμως να πέρασε, πρέπει κάπου να πέρασε. Τουλάχιστον ελπίζω ότι
προσπάθησε, ότι πήγε να δώσει. Εμείς ποτέ δεν τον πιέσαμε. Ούτε το
μηχανογραφικό του είδαμε ποτέ. Σε αυτά τα πράγματα πρέπει οι νέοι να παίρνουν
ελεύθερες αποφάσεις. Αξίζουν την εμπιστοσύνη μας, τη χρειάζονται για να
αποκτήσουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους.

Αυτό είναι κάτι με το οποίο συμφωνούμε πολλοί γονείς, τουλάχιστον οι άνθρωποι
του κύκλου μας. Ένα φιλικό μας ζευγάρι, έχουν βάσιμες υπόνοιες πως έχουν μια
κόρη που εδώ και κάποια χρόνια σπουδάζει κάτι στο εξωτερικό. Υπάρχουν σοβαρές
ενδείξεις, μας λένε. Είναι, κατ’ αρχάς, η φωνή στο τηλέφωνο που τους λέει πως
όλα πάνε καλά. Ορκίζονται και οι δύο τους πως είναι η δικιά της. Έπειτα,
υπάρχουν πειστήρια, ατράνταχτες αποδείξεις, αποδείξεις τραπεζικών συναλλαγών,
λογαριασμοί πιστωτικής κάρτας. Εξωφρενικοί λογαριασμοί. Τρέμουν όποτε βρίσκουν
λογαριασμούς της πιστωτικής της κάρτας στο γραμματοκιβώτιο να τους περιμένουν.

Τουλάχιστον, όμως, γνωρίζουν έτσι πού ξοδεύει τα λεφτά τους. Διαβάζοντας τις
χρεώσεις, είναι σαν να βγαίνουν παρέα μαζί της για ψώνια, στα μεγάλα
καταστήματα της Ευρώπης, στα μπουλεβάρντα. Σκέφτονται κάποια στιγμή να πάνε
εκεί πέρα να ελέγξουν πώς έχει η κατάσταση. Αλλά δεν τολμούνε να κάνουν το
ταξίδι. Δεν είναι μονάχα το επιπλέον έξοδο. Είναι κι ένας κρυφός φόβος. Ο
φίλος μου μού μίλησε γι’ αυτόν το φόβο. Μου τον διηγήθηκε, σαν μια φανταστική
ιστορία. Φαντάζεται, λέει, ότι τελικά κάνει αυτό το ταξίδι. Η γυναίκα του δεν
έρχεται μαζί του γιατί πρέπει να μείνει πίσω στην Αθήνα, κοντά στην άρρωστη
μητέρα της που τη χρειάζεται. Αυτό το ταξίδι, λοιπόν, το κάνει μόνος. Έτσι
φαντάζεται ότι το κάνει. Φαντάζεται μια βραδινή πτήση εξωτερικού, μια φτηνή
πτήση τσάρτερ στο εξωτερικό, τον εαυτό του να ταξιδεύει μόνος σε ένα αεροπλάνο
γεμάτο γονείς που πηγαίνουν να δουν τα παιδιά τους στο εξωτερικό.

Δεν έχει ξαναταξιδεύσει σε εκείνον τον τόπο, δεν γνωρίζει τη γλώσσα εκείνου
του τόπου. Υπολογίζει όμως στην κόρη του που τον περιμένει εκεί πέρα. Έχουν
κανονίσει να τον περιμένει στην έξοδο των αφίξεων. Η κόρη του τον περιμένει σε
εκείνον τον άγνωστο τόπο για να τον γνωρίσει και σε εκείνον. Περιμένει με
λαχτάρα να τη δει, με κάποιο καμάρι. Είναι μια ωραία αίσθηση, μου λέει. Η
πρώτη φορά που θα βρίσκονται έτσι, οι δυο τους.

Μόνο που ύστερα, όταν πια θα έχει προσγειωθεί στο ξένο αεροδρόμιο, ξημερώματα
σε ένα άγνωστο αεροδρόμιο με ακαταλαβίστικες πινακίδες, τότε επιβεβαιώνεται ο
φόβος για τον οποίο μου μιλάει ο φίλος μου. Φοβάται, λέει, ότι φτάνοντας εκεί
πέρα, θα διαπιστώσει πως δεν τον περιμένει κανείς, δεν έρχεται να τον
συναντήσει κανείς, κανείς που να του θυμίζει την κόρη του, που να είναι η κόρη
του. Γύρω του μονάχα ξένοι, παιδιά ξένων. Όλα αυτά τα χρόνια, τα έξοδα,
κανείς. Μετά όλα αυτά τα χρόνια και τα έξοδα, η κόρη τους είναι σαν να μην
υπήρξε ποτέ. Και θα πρέπει να το ανακοινώσει τώρα στη γυναίκα του.
Τηλεφωνικώς, από μια καμπίνα σε μια άγνωστη, μουντή πολιτεία. Θα το αναβάλει
όσο μπορεί.

Θα περιφέρεται μόνος στην άγνωστη μεγαλούπολη, αναβάλλοντας αυτό το τηλεφώνημα
στη γυναίκα του, και με κάθε βήμα του θα νιώθει κι ο ίδιος ότι εξαφανίζεται,
χάνεται, λίγο περισσότερο με κάθε καινούργιο, απεγνωσμένο βήμα. Εδώ ο φίλος
μου σταματάει να μιλάει για το φόβο του. Δεν χρειάζεται να μου μιλήσει άλλο.
Τον καταλαβαίνω το φόβο του. Δεν είναι ένας παράλογος φόβος, νομίζω. Τον έχω
νιώσει κι εγώ για το γιο μου. Ειδικά όταν βρίσκομαι αντιμέτωπος με την
κλειδωμένη πόρτα του υπνοδωματίου του, όταν ακούω τους θορύβους τη νύχτα μέσα
στο σπίτι. Ναι, φοβάμαι. Αλλά όλοι μας, εμείς οι γονείς, φοβόμαστε, έτσι δεν
είναι; Αυτό βοηθάει, πιστεύω, να ξέρουμε πως είναι κοινός αυτός ο φόβος.
Φοβόμαστε ένα παιδικό δωμάτιο που έπαψε να είναι παιδικό δωμάτιο όταν
κλειδώθηκε από το παιδί που μεγάλωσε εκεί μέσα, το κλείδωσε από μέσα,
κλειδώθηκε εκεί μέσα, για να το αφήσουμε ήσυχο να μεγαλώσει κι άλλο, όσο είναι
μπορετό να μεγαλώσει κάποιος, κι εμείς δεν πρέπει να τολμήσουμε να
παραβιάσουμε αυτή την πόρτα για να μην επιβεβαιώσουμε το μεγαλύτερο φόβο μας,
πως δεν υπάρχει πια εκεί μέσα κανείς, πως εκείνος που κάποτε κλειδώθηκε εκεί
μέσα χάθηκε εκεί μέσα, εξαφανίστηκε μέσα στο κλειδωμένο παιδικό δωμάτιο, κι
όλα τα άλλα που νομίζουμε από δω και πέρα είναι μονάχα υποθέσεις γονέων, φόβος
δηλαδή. Αυτή είναι η ιστορία του φόβου μου…

Τα αποσιωπητικά σημαίνουν πως αυτή η ιστορία δεν τελείωσε. Σημαίνουν πως
εκείνος που γράφει χρειάζεται πάλι τη σιωπή, δεν μπορεί να γράψει άλλο, δεν
θέλει να γράψει άλλο. Έγραψε αυτή την ιστορία μια κι έξω, μονοκοπανιά, μια
εντατική προσπάθεια φυγής αλλά τώρα θέλει να σταματήσει. Το σπριντ στα πλήκτρα
του υπολογιστή τον εξήντλησε. Ένα εξαντλητικό, μανιασμένο κοπανητό στα πλήκτρα
του υπολογιστή όπως φτάνει στα αυτιά των γονιών του, των γονιών του εκεί έξω
στο σπίτι, πίσω από την κλειδωμένη πόρτα του υπνοδωματίου του. Ξέρει πως τον
ακούνε, ακούνε τη φυγή του, το ποδοβολητό του στο πληκτρολόγιο. Προσπαθούν να
φανταστούν τι γράφει πάλι, να υποψιαστούν την κατεύθυνση της φυγής του, να
ξέρουν νοερά πού είναι. Αυτή είναι η πραγματική ιστορία της φανταστικής
ιστορίας που έγραψε, η αληθινή ιστορία, το είδος των ιστοριών που διαβάζει
κανείς στις εφημερίδες.

Μένει μοναχά να βρει ένα τίτλο. Στο νου του έρχεται κάτι που έχει ακούσει να
λένε συχνά οι γονείς του όταν συζητούν με άλλους γονείς για τα παιδιά τους,
όταν ανταλλάζουν φόβους και ελπίδες, φόβους που είναι συγχρόνως ελπίδες,
ελπίδες που είναι συγχρόνως φόβοι. Ξεφορτώνουν ο ένας στον άλλο φόβους κι
ελπίδες, τους μοιράζονται, τους συγκρίνουν, ανταγωνιστές και αλληλέγγυοι.
Διάλεξε έναν τίτλο. Κανείς δεν χάνεται. Μια στερεότυπη φράση, ένα είδος «Αμήν»
κάθε προευχόμενου γονέα.