Σπαραγμός και σοβαροφάνεια

Με έναν αναστεναγμό – ανακούφισης, πόνου ή ερωτικό… – προχωράει ο κόσμος
ετούτος. Και η ανθρώπινη μοίρα βρήκε μέσα από την ποίηση την πιο καίρια τέχνη
για να τον εκφράσει. Γι’ αυτό και ο Πιερ Πάολο Παζολίνι ήταν πρώτα απ’ όλα και
πάνω απ’ όλα: ΠΟΙΗΤΗΣ της τέχνης, της ζωής, της σκέψης. Έχοντας σαν όραμα την
έκφραση της δικής του «διαφορετικής» ματιάς και πραγματικότητας, ο Παζολίνι
ξεπέρασε τις ιδεολογίες του – ήταν χριστιανός, μαρξιστής, φροϋδικός – και, με
αφετηρία το λούμπεν προλεταριάτο, διακτινίσθηκε στον θαυμαστό και ολιγομελή
κόσμο των σπουδαιότερων ονειροπόλων δημιουργών του 20ού αιώνα. Σε μια
κοινωνία, όμως, η οποία από τη γέννησή της μέχρι σήμερα αποδέχεται το προφανές
και εκτελεί εν ψυχρώ το υπερβατικό όραμα, οι «βλάσφημοι» ποιητές δεν αντέχουν
πολύ, «καίγονται»… Και ο Πιερ Πάολο Παζολίνι βρέθηκε στις 2 Νοεμβρίου του
1975 δολοφονημένος, στην παραλιακή χωματερή της Όστια, στα 52 του χρόνια…

Ευκόλως και ανοήτως είχε χαρακτηριστεί ο Παζολίνι ως «ποιητής του υποκόσμου»,
ενώ η ψυχή της ποίησής του και των εικόνων του, πέρα από το ρεαλιστικό
υπόβαθρο, ήταν καθαρά τραγική. Αρκεί η τελευταία σεκάνς του «Μάμα Ρόμα» (Mamma
Roma), με την αισχύλεια φιγούρα της Άννα Μανιάνι ως μάνας-πόρνης, που
καταριέται από το παράθυρό της τη Ρώμη για τον θάνατο του γιου της. Σύλληψη
που μόνον ένας μεγάλος τραγικός δημιουργός μπορεί να αποδώσει.

Και μόνο να βλέπεις τη «λύκαινα» Άννα Μανιάνι στο «Μάμα Ρόμα» του Παζολίνι, αρκεί για να πεις «ευχαριστώ, είμαι πολύ τυχερός»!

Μετά το «Ακατόνε», ο Παζολίνι γυρίζει το ’62 τη δεύτερη ταινία του, το «Μάμα
Ρόμα». Με τη θυελλώδη – και ταυτόχρονα γήινη – Άννα Μανιάνι ως μεσήλικη και
παροπλισμένη πόρνη να ζει στα φτωχικά – και με λούμπεν «ιδεολογία» – προάστια
της Ρώμης με τον έφηβο γιο της. Είναι ταγμένη να σώσει το παιδί της μπάζοντάς
το στον μικροαστισμό, παντρεύοντάς το με την κακάσχημη κόρη ενός «καθώς
πρέπει» κενού μικροαστού, βγάζοντάς το από τη σκοτεινή καθημερινότητα της
ανέχειας και της αλητείας.

«Εδώ ακριβώς παίρνει προφητική διάσταση αυτό το φιλμ του Παζολίνι, πέρα από
την απλοϊκότητα της αφήγησής του, που διακρίνουμε σήμερα στο σώμα του. Γιατί
ήταν από τους πρώτους δημιουργούς, οι οποίοι έβαζαν το δάκτυλό τους στον
αβάσταχτο μικροαστισμό που δηλητηρίαζε σαν κακοφορμισμένο αφιόνι τα κόκαλα της
Δύσης. Σε κανένα έργο του ο Παζολίνι δεν αποθεώνει τον «τσογλανισμό» των
ωραίων λούμπεν τεκνών. Τον βάζει σε σύγκρουση με τον άγευστο, άοσμο και
ισοπεδωτικό μικροαστισμό, ο οποίος νικάει και κυριαρχεί γιατί είναι η νέα τάξη
πραγμάτων. Η νέα οικονομική, ιδεολογική τάξη, η οποία σήμερα κυριαρχεί και
«σβήνει» κάθε διαφορετικότητα, προβάλλοντας το μοντέλο της ομογενοποιημένης
παγκοσμιοποίησης – μόνο, βέβαια, για την τυχερή Δύση, να εξηγούμαστε – λέει ο
φίλος μας ο Δημήτρης που έχει αποφασίσει να φύγει στο Άγιον Όρος και μας
ξαφνιάζει…

Προσέγγιση του έργου που μου θυμίζει την κριτική για την ταινία του δασκάλου
μου, του Βασίλη Ραφαηλίδη, στο «Βήμα» (8/3/77), όπου έγραφε: «Η μοίρα στον
Παζολίνι λειτουργεί όπως περίπου και στην αρχαία τραγωδία, δηλαδή σαν φραγμός
στη βούληση. Λούμπεν, μικροαστοί, αστοί, αποτελούν κρίκους της ίδιας αλυσίδας,
αλλά φτιαγμένους από διαφορετικό μέταλλο. Η μη ιστορικότητα, νοούμενη ως
αδιέξοδο, αποτελεί την ουσία του παζολινικού τραγικού. Η Μάμα-Ρόμα, η «έντιμη»
πόρνη με τα μεγάλα όνειρα, θα παραμείνει το σύμβολο του ανθρώπου που
αγωνίζεται να ξεπεράσει τη μοίρα του – και αυτός ο αγώνας έχει, οπωσδήποτε,
ένα τραγικό μεγαλείο».

Σχηματική σύγκρουση δύο κόσμων

Ο ένας – Μπεν Άφλεκ – είναι καθαρόαιμος γιάπις, που προσπαθεί να φθάσει την
καριέρα του στην κορυφή. Ο άλλος – Σάμιουελ Τζάκσον – αγωνίζεται απεγνωσμένα
να ξεφύγει από τον πάτο. Δυο κόσμοι που ο ένας απολαμβάνει την ημέρα και ο
άλλος είναι καταβυθισμένος στη νύχτα. Αλλά, η ζωή τρέχει σε «Αντίθετο ρεύμα»
(Changing lanes) και πέρα από τις όποιες επιθυμίες μας. Και αποφασίζει μια
«συνάντηση» αυτών των δύο κόσμων μέσα από τη σύγκρουση των αυτοκινήτων τους σ’
έναν από τους κύριους αυτοκινητοδρόμους της Νέας Υόρκης. Ένα ασήμαντο οδικό
ατύχημα που θα μετατρέψει δύο μεταξύ τους ξένους σε ορκισμένους εχθρούς. Ο
Μπεν Άφλεκ είναι εύπορος δικηγόρος που τρέχει να προλάβει μια δίκη
εκατομμυρίων δολαρίων και ο Σάμιουελ Τζάκσον πηγαίνει να παραστεί στη δίκη που
θα του δίνει το δικαίωμα να βλέπει τα παιδιά του, κάτι που δεν το επιτρέπει η
πρώην γυναίκα του. Τρακάρουν, αλλά η αγριότητα της αγχωτικής καθημερινότητας
θα τους θολώσει τον νου και θα τους μετατρέψει σε θηρία, έτοιμα να
κατασπαράξουν το ένα το άλλο και να οδηγηθούν και οι δύο στο χείλος της
αυτοκαταστροφής…

«Σε αντίθετο ρεύμα» οι ζωές των Μπεν Άφλεκ, Σάμιουελ Τζάκσον, αλλά ένα απλό οδικό ατύχημα θα τους κάνει θηρία να κατασπαράξουν ο ένας τον άλλον…

«Η κεντρική ιδέα του σεναρίου τών Τσαπ Τέιλορ, Μάικλ Τόλκιν είναι εύστοχη,
αλλά η φιλμική ανάπτυξή της χάνεται μέσα σε συμβατικές δραματικές κορυφώσεις
και κλισέ “άσπρο – μαύρο”. Όλα είναι δραματικά, αλλά με τέτοια σοβαροφάνεια
που λίγο να “ξύσεις” τους ήρωες βλέπεις ότι είναι χάρτινοι. Η σκηνοθεσία του
Ρότζερ Μισέλ – είχε κάνει το χαριτωμένο “Μια βραδιά στο Νότινγκ Χιλ” – βάζει
τους ήρωες να ζουν μια “συμφορά” που δεν σε πείθει ότι είναι δικιά τους»,
υποστηρίζει μετά τη δημοσιογραφική προβολή η Αντιγόνη και συμφωνούμε μαζί της.

Έρωτας στα χρόνια του πολέμου

Ωραιοποιημένης σοβαροφάνειας συνέχεια στα χρόνια του πολέμου… Σαν να βλέπεις
σειρά του BBC με καλλιέπεια, αλλά χωρίς νεύρο και ψαχνό… Και το φιλμ της
Γκίλιαν Άρμστρονγκ «Σαρλότ Γκρέι» (Charlotte Gray) επιβεβαιώνει την παράδοση
που θέλει τις ταινίες οι οποίες προέρχονται από καλά βιβλία να είναι μέτριες ή
κακές, αλλά και το αντίθετο! Κι αυτό συμβαίνει γιατί λανθασμένα έχει
επικρατήσει η άποψη ότι η λογοτεχνία είναι «συγγενική» τέχνη με τον
κινηματογράφο. Η μοναδική τέχνη με την οποία συγγενεύει το σινεμά είναι η
μουσική και ο «αφηγηματικός» ρυθμός των συναισθημάτων που γεννάει… Το
σενάριο της συγκεκριμένης ταινίας βασίζεται στο ομότιτλο μυθιστόρημα του
Σεμπάστιαν Φοκς – στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ωκεανίδα – που έχει
πάρει καλές κριτικές από τον διεθνή Τύπο. Η ηρωίδα της ζει στα χρόνια του Β’
Παγκοσμίου Πολέμου, ερωτεύεται έναν πιλότο της ΡΑΦ, που τον χάνει,
ανακατεύεται σε μία αντιστασιακή οργάνωση, φθάνει στη Γαλλία σε μία επιχείρηση
κατά των Γερμανών και για την ανακάλυψη του αγαπημένου της, που οι φήμες τον
φέρνουν να βρίσκεται εκεί… Ώσπου επιστρέφει στο Λονδίνο και αναγκάζεται να
αποδεχθεί τις αλλαγές που επιφέρει ο πόλεμος μέσα της…

Νέοι, ωραίοι και ερωτευμένοι στα χρόνια του πολέμου, αλλά η «Σαρλότ Γκρέι» δεν καταφέρνει να φτιάξει ένα δυνατό ρομάντζο…

«Άλλο ένα τυπικό ρομάντζο στα χρόνια του πολέμου με γυναικείο προφίλ, καθώς
σκηνοθέτις και πρωταγωνίστρια – η Κέιτ Μπλάνσετ – είναι γυναίκες – και οι δύο
από την Αυστραλία», τονίζει ο Δημήτρης, αλλά η Αντιγόνη επεμβαίνει
λέγοντας:«Δεν νομίζω ότι υπάρχουν “γυναικεία” και “ανδρικά” φιλμ, μόνο καλά ή
κακά. Η τέχνη είναι πάνω από φύλα. Μετριέται με τα ψυχικά ντεσιμπέλ που
εκπέμπει το κάθε έργο». Συμφωνώ μαζί της…

«Scooby – Doo»… μεταλλάξεις

Κατά… διαβολική σύμπτωση, αυτά που λέγαμε ότι ισχύουν για τη μεταφορά
βιβλίων στο σινεμά συμπεριλαμβάνουν και την περίπτωση μεταφοράς τηλεοπτικών
σειρών ή κινουμένων σχεδίων από τη μικρή οθόνη στη μεγάλη. Όλες σχεδόν οι
απόπειρες μεταφοράς τους στο σινεμά στέφθηκαν από παταγώδη αποτυχία. Και αυτό,
γιατί η τηλεόραση είναι τεχνολογικό απόκτημα, ενώ ο κινηματογράφος είναι τέχνη
με δικούς του κανόνες και αισθητική. Αυτό ισχύει και για το «Scooby – Doo» που
εμφανίστηκε στην τηλεόραση το 1969 και ύστερα από 30 χρόνια μετάδοσης κατέχει
το ρεκόρ της μακροβιότερης σειράς κινουμένων σχεδίων στην αμερικανική
τηλεοπτική ιστορία και, τώρα, σε απίστευτα καρακιτσαριό εκδοχή, μας έρχεται
και ως ταινία.

Όλη η ψηφιακή τρελοπαρέα του «Scooby-Doo» φτιαγμένη από κομπιουτερο-εγκεφάλους

Ο Scooby – Doo είναι ένας γερμανικός μολοσσός – σχεδιάστηκε στο κομπιούτερ από
τον Κρις Σκίντζερ, ενώ ένας αληθινός μολοσσός ήταν ο… κασκαντέρ στις
επικίνδυνες λήψεις ακριβείας! – που μαζί με τους ντετέκτιβ της παρέας του – οι
ηθοποιοί Φρέντι Πρινζ Τζ., Σάρα Μισέλ Γκέλαρ, Μάθιου Λίλαρντ, Λίντα Καρντελίνι
– αναλαμβάνουν να ερευνήσουν μια σειρά από υπερφυσικά φαινόμενα που συμβαίνουν
στο Σπούκι Άιλαντ…

Δεν αρκεί, φυσικά, να βασίζεις το σουλούπι και τους χαρακτήρες των ηρώων μιας
διάσημης σειράς κινουμένων σχεδίων στην αρχική έκδοσή τους για να κάνεις
επιτυχία… Χρειάζεται σενάριο, σκηνοθεσία και φαντασία, πολλή φαντασία. Και
όλα αυτά απουσιάζουν… τρομακτικά από τον κινηματογραφικό «Scooby – Doo».

«Ψυχή» για τα… σκουπίδια

Ο Στάθης Ψάλτης και η… βιντεοπαρέα του στις αρχές του ’80 δεν έχουν να
ζηλέψουν τίποτα από νεανικές μπουρδολογίες σαν το «Βαν Γουάιλντερ: Η ψυχή του
πάρτι» (Van Wilder Party liaison). Ταινίες που παράγονται, συσκευάζονται και
προωθούνται από το Χόλιγουντ κατά εκατοντάδες στη διεθνή σκουπιδο-αγορά.

Νεανική φαρσοκωμωδία με έναν «αιώνιο φοιτητή» κολεγίου, που πληρώνει ο μπαμπάς
κι αυτός με τον χαβαλέ του γίνεται εξπέρ στην οργάνωση ξέφρενων πάρτι.

Ακόμα και τα… σκουπίδια αρνούνται να δεχθούν στον κάδο τους τη χοντρο-φαρσοκωμωδία «Βαν Γουάιλντερ: Η ψυχή του πάρτι»

Στην παράδοση των εύκολων νεανικών κωμωδιών του στυλ «Ένα τρελό, τρελό
θηριοτροφείο» θέλει να ενταχθεί αυτή η άρπα-κόλλα φάρσα, αλλά ούτε αυτό δεν
καταφέρνει…

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: «Μάμα Ρόμα» του Πιερ Πάολο Παζολίνι. Ένα λερωμένο
διαμάντι 40 χρόνων

Καλύτερης γυναικείας ερμηνείας: Όλα τα Όσκαρ στην Άννα Μανιάνι («Μάμα
Ρόμα»)

Καλύτερου… μπέμπη: Ο Μπεν Άφλεκ («Σε αντίθετο ρεύμα»)

Καλύτερου δήθεν δράματος: «Σε αντίθετο ρεύμα»

Καλύτερης δεύτερης γυναικείας ερμηνείας: Τόνι Κολέτ («Σε αντίθετο
ρεύμα«)

Καλύτερης… σύγκρουσης: Μπεν Άφλεκ – Σάμιουελ Τζάκσον («Σε αντίθετο
ρεύμα»)

Καλύτερου… νερόβραστου ρομάντζου: «Σαρλότ Γκρέι»

Καλύτερης… μπούρδας: Το «Scooby – Doo» και το «Βαν Γουάιλντερ: Η ψυχή
του πάρτι» τσακώνονται για την κατάκτησή του!