Νομάδες, αστοί και πρόσφυγες

Αρχαιοελληνικά θέματα, σε ταπισερί φτιαγμένες κόμπο-κόμπο, από τεχνίτες υψηλής εξειδίκευσης, μεγαλοπρεπές ρούχο που θα ντύσει τεράστιους τοίχους (από την έκθεση στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης)

Ήταν σωστό και χρήσιμο που στις τελευταίες δεκαετίες του προηγούμενου αιώνα
θεωρούσαμε ως τέχνη μόνο αυτή που γινόταν από συγχρόνους. Χρειαζόμασταν τότε
αυτοπεποίθηση, πίστη στα τρέχοντα κι όχι στο παρελθόν, ώστε να ξεπεράσουμε
αισιόδοξα το νωπό τραύμα των δύο μεγάλων πολέμων. Ακόμη πιο σωστό όμως είναι
που εδώ και μερικά χρόνια, στη στροφή ενός αιώνα και μιας χιλιετίας,
ενδιαφερόμαστε περισσότερο για την Ιστορία, τις σχέσεις παρόντος, μέλλοντος
και παρελθόντος. Τη νέα αυτή εποχή προανήγγειλε η ζωγραφική και η
αρχιτεκτονική με τα μεταμοντέρνα έργα, την επανάκαμψη παλιών τεχνικών ή
θεμάτων, την εξίσωση του παλιού με το νέο. Άλλωστε αυτό συνέβαινε από καιρό
και στο ευρύτερο πολιτισμικό περιβάλλον, από τη στιγμή που στην ίδια οθόνη της
τηλεόρασης – τώρα και του ιντερνετικού υπολογιστή – βλέπει κανείς εκπομπές απ’
όλες τις περιοχές της γης και απ’ όλες τις ιστορικές εποχές. «Ο κόσμος όλος
ένα χωριό με οικεία ιστορία», για να μην ξεχνάμε και τον Μ. Μακλούαν που το
προφήτευσε απ’ το 1960, πολύ πριν τους Φουκουγιάμα ή Χάντιγκτον που
υποχρεωθήκαμε να ακούμε τελευταία.

Με εξαίρεση αρκετούς καθυστερημένους καλλιτέχνες μας που θεωρούν ακόμη
τον μοντερνισμό ως καινοτομία, ο κόσμος της τέχνης ζει ήδη σ’ αυτήν τη νέα
εποχή. Στα μουσεία εναλλάσσονται οι εκθέσεις σύγχρονης και παλιάς τέχνης, οι
ρίζες των μεγάλων του 20ού αιώνα και η φρεσκάδα των παλιών προσφέρονται για
συγκριτικές σκέψεις. Το φιλότεχνο κοινό ανταποκρίνεται στο εκθεσιακό πρόγραμμα
του Μπενάκη, του Μεγάρου Μουσικής, του Βυζαντινού και του Κυκλαδικού Μουσείου
που καθιέρωσαν αυτό το πνεύμα.

Οι δύο νέες εκθέσεις που εγκαινιάστηκαν πρόσφατα έχουν και μια θεματική
σπανιότητα που τις κάνει ιδιαίτερα ελκυστικές. Η πρώτη παρουσιάζει γαλλικές
και βελγικές ταπισερί του 17ου αιώνα με θέμα αρχαιοελληνικούς μύθους και η
δεύτερη αρχαία χάλκινα αντικείμενα από την ασιατική στέπα. Ασύμβατες σε πρώτο
βλέμμα, αλλά αυτή η αντίθεση είναι που τις κάνει ενιαίο θέμα. Μεγαλοπρεπής και
για μεγαλοαστικό γούστο η τέχνη της ταπισερί, κατάλληλη για μεγάλους τοίχους
παλατιών. Ταπεινή τέχνη τα χρηστικά ή λατρευτικά αντικείμενα των
περιπλανώμενων φυλών του αχανούς χώρου της Βόρειας Ασίας.

Σε πρώτη ματιά, ο θεατής θα εισπράξει την πρόθεση μεγαλείου των
αρχόντων, που ήθελαν αρχαιοελληνικά θέματα (Αρπαγή της Ελένης, Ο Θρίαμβος του
Αλέξανδρου, κ.α.) φτιαγμένα κόμπο-κόμπο από τεχνίτες υψηλής εξειδίκευσης, σαν
μεγαλοπρεπές ρούχο που θα ντύσει τεράστιους τοίχους. Χάλκινα εργαλεία και
σκεύη πολλαπλών χρήσεων για την καθημερινότητα μιας ημιάγριας ζωής ή για τους
δεισιδαίμονες σαμάνες ιερείς της, στην άλλη πλευρά.

Σε δεύτερη ματιά, έρχονται οι αναλογίες και τα σημειολογικά ερωτήματα προς το
σήμερα. Υπάρχει άραγε – ατόφιο ή έστω μεταμφιεσμένο – το αστικό ή το νομαδικό
γνώρισμα, στο γούστο των ημερών μας;

Οι τεράστιες installations π.χ. μοιάζουν ότι προορίζονται για μνημειακό
και μόνιμο χώρο, αλλά μόνο σε ορισμένα μουσεία τις βλέπουμε μόνιμα, έστω κι αν
ο Γ. Κουνέλλης δηλώνει περιπλανώμενος νομάς.

Οι φορητοί πίνακες μοιάζουν βολικοί για υπαλλήλους-νομάδες των ημερών μας, που
μετατίθενται από πόλη σε πόλη και από σπίτι σε σπίτι, αλλά ως περιεχόμενο
είναι πιο ιδεαλιστικοί, πιο πλατωνικοί, πιο νεοκλασικοί. Με μόνιμες ιδιόκτητες
κατοικίες οι περισσότεροι Ευρωπαίοι, αλλά με δίψα για νομαδική ζωή στις
διακοπές και για πολυμορφικά αυτοκίνητα. Εύγλωττες αντιφάσεις και «κάγκελα
παντού».

Ξαναγυρνώντας στα ίδια τα εκθέματα, γοητευόμαστε περισσότερο από τον πολιτισμό
της στέπας. Λιτά, πολυχρηστικά, μαγικά, ατμόσφαιρα που μας πηγαίνει στον
μεγάλο θρησκειολόγο Μ. Ελιάντ ή στο παραμυθένιο φιλμ «Κόναν ο Βάρβαρος».

Από την άλλη πλευρά, λίγο παραπέρα, στο Πολεμικό Μουσείο, βλέποντας την
έκθεση «Πράσινη Γραμμή, 1974-2002», οργανωμένη από τη δραστήρια λονδρέζικη
Γκαλερί «Κ», προσγειωνόμαστε απότομα. Πονεμένα έργα 14 Βρετανών και Κυπρίων
εικαστικών καλλιτεχνών, βασισμένα στις ιστορικές φωτογραφίες του Δώρου
Παρτασίδη, αναφέρονται στη διχοτόμηση του νησιού από τον «Αττίλα». Εδώ η
αγριάδα χάνει εντελώς τη γοητεία της και γίνεται αποτρόπαιη βία, η ρομαντική
νομαδικότητα γίνεται πονεμένη προσφυγιά και η αστική τέχνη εντατική απεικόνιση
που θυμίζει τις εθνικές ενοχές σ’ εμάς τους βολεμένους Ευρωπαίους αστούς.

INFO

Αρχαία Χάλκινα Αντικείμενα της Ασιατικής Στέπας, από το Ίδρυμα Α. Sackler,
Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Νεοφύτου Δούκα 4, τηλ. 010-7228321-3. Μέχρι 14/9.

Υφαίνοντας τους Ελληνικούς Μύθους, Ταπισερί 17ου-18ου αι. από τις συλλογές του
Petit Palais, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Νεοφύτου Δούκα 4, τηλ. 010-7228321-3.
Μέχρι 31/8.

Πράσινη Γραμμή, Κύπρος 1974-2002, 14 καλλιτέχνες εμπνέονται από τις
φωτογραφίες του Δ. Παρτασίδη με θέμα την εισβολή στην Κύπρο, Πολεμικό Μουσείο,
Β. Σοφίας & Ριζάρη 2, Μέχρι 14/7.