Τις νύχτες βλέπουν ακόμη εφιάλτες

«Ήταν οι σειρήνες. Οι σειρήνες που σφύριζαν τα βράδια. Για να αναγγείλουν
την έναρξη και το τέλος του κινδύνου. Καμιά φορά ούρλιαζαν και δυο φορές τη
νύχτα. Μου είχαν γίνει εφιάλτης αυτές οι σειρήνες. Τα νεύρα μου είχαν γίνει
σμπαράλια. Τρεις νύχτες θα έμενα ξάγρυπνη. Και την τέταρτη θα κατέρρεα από
εξάντληση.

Μικρή Σέρβα (πάνω) αναζητεί παρηγοριά στην αγκαλιά της μητέρας της βλέποντας τα ερείπια του νοσοκομείου του Βελιγραδίου τον Μάιο του 1999. Η δρ Σβεντάνα Τσερνοβάριτς (δεξιά) παρατηρεί πως η νέα γενιά μεγάλωσε κάτω από τόσο ακραίες συνθήκες, που γι’ αυτήν κάθε μέρα που ξημερώνει είναι και καλύτερη. Ο Βέραν Μάτιτς (αριστερά) υποστηρίζει πως σκοπός των ΜΜΕ τώρα είναι να ξεσκεπαστούν τα εγκλήματα που έγιναν τότε

Μου ήταν αδιανόητο να μείνω μόνη μου. Γι’ αυτό κάλεσα τη μητέρα μου και τον
αδελφό μου να μετακομίσουν στο διαμέρισμά μου. Στην τηλεόραση έδειχναν ταινίες
από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μόνο που τώρα ήμασταν εμείς σε πόλεμο. Και το
ξέραμε αυτή τη φορά. Από πάνω μας ωρύονταν τα ΝΑΤΟϊκά αεροπλάνα. Ποτέ δεν
ήξερες αν θα ερχόταν η δική σου η σειρά. Βλέπεις αυτό το κτίριο; Το
βομβάρδισαν κατά λάθος, λέει. Ήταν σχολείο.

Ο αδερφός μου συνήθιζε να πίνει μπίρες με τους φίλους του χαζεύοντας τα
αεροπλάνα από το μπαλκόνι. Τρία χρόνια τώρα, ακόμα κι εγώ έχω ξεχάσει τους
βομβαρδισμούς. Αλλά άλλο είναι να μην τους θυμάσαι κι άλλο να τους έχεις
ξεπεράσει!», οι λέξεις τρέχουν σαν χείμαρρος από το στόμα της φοιτήτριας Ράνκα
Γκάσιτς.

Οι κάτοικοι. Το Βελιγράδι σφύζει από ζωή. Και νέους ανθρώπους. Τα δυο
ποτάμια, ο Σάβα και ο Δούναβης, δίνουν ραντεβουδάκι κάτω από το καταπράσινο
πάρκο του Καλεμάγκεν. Οι δρόμοι και τα σοκάκια βρίθουν από κόσμο. Που
βολτάρει. Που πάει για ψώνια. Που κάθεται στις καφετέριες. Για ώρες! Το κέντρο
της πόλης είναι στρωμένο με καρέκλες και τραπεζάκια. Το γκρεμισμένο κτίριο του
Ομοσπονδιακού Υπουργείου Άμυνας, η κινεζική πρεσβεία με τα σπασμένα τζάμια, οι
κατεστραμμένες εγκαταστάσεις του ραδιοτηλεοπτικού σταθμού κι άλλα
βομβαρδισμένα οικοδομήματα είναι θεατά. Αλλά κι αθέατα. Γιατί κανένας πια δεν
τα προσέχει. Μόνο οι ξένοι τα καρφώνουν με το βλέμμα τους.

Οι κάτοικοι του Βελιγραδίου φαίνεται να τα έχουν βρει με τον εαυτό τους. Έχουν
αφήσει το παρελθόν πίσω τους και έχουν ξεκινήσει μια καινούργια ζωή.
Ξεπερνιέται, όμως, το τραύμα των βομβαρδισμών τόσο εύκολα; «Εκείνοι που
υπέφεραν περισσότερο κι από τους κατοίκους του Βελιγραδίου», αποφαίνεται η δρ
Σβεντάνα Τσερνοβάριτς, ψυχολόγος στην κλινική Zvezdara του Πανεπιστημίου του
Βελιγραδίου, «ήταν οι Σέρβοι μετανάστες από τη Βοσνία, την Κροατία και το
Κόσοβο. Είχαν ήδη περάσει από τα πυρά ενός πολέμου και τώρα βρίσκονταν
αντιμέτωποι με έναν δεύτερο. Γι’ αυτό κι άρχισαν αϋπνίες, άγχη, έλλειψη
ενδιαφέροντος για ζωή, ανορεξίες, κατάθλιψη».

«Αλλά και να ήθελαν οι Σέρβοι να προστρέξουν σε μας για βοήθεια, δεν θα το
έκαναν, γιατί – βλέπεις – στη Σερβία αν πεις ότι πήγες σε ψυχολόγο θα σε
αποκαλέσουν τρελό», συμπληρώνει η δρ Τσερνοβάριτς. «Παράδειγμα αποτελούν οι
Σέρβοι στρατιώτες, οι τραυματίες πολέμου, οι όμηροι, αυτοί που υπέστησαν
βασανιστήρια, οι φυλακισμένοι… οι οποίοι πάσχουν από μετατραυματικό στρες.
Με σοβαρά συμπτώματα κατάθλιψης και αγοραφοβίας. Κατάχρησης ναρκωτικών και
αλκοόλ. Κανένας από αυτούς δεν έχει ζητήσει βοήθεια. Πιστεύουν ότι οι εφιάλτες
με τα ακρωτηριασμένα σώματα και τα λειωμένα μυαλά που έχουν τα βράδια είναι
μέρος της μνήμης τους από τον πόλεμο. Δεν καταλαβαίνουν ότι είναι άρρωστοι.
Και ότι μπορούμε να τους βοηθήσουμε».

Οι περισσότεροι Σέρβοι σήμερα μιλούν κυρίως για οργανικές παθήσεις. Για τα
τοξικά κι επιβλαβή αέρια που ελευθερώθηκαν στην ατμόσφαιρα μετά τον
βομβαρδισμό διυλιστηρίων, σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, εργοστασίων
πετροχημικής βιομηχανίας και άλλων εγκαταστάσεων. Για τις ανεξήγητες επιδημίες
και ιώσεις που άρχισαν να εμφανίζονται στη χώρα. Τον περασμένο Νοέμβριο ο
37χρονος – δύο μέτρα ύψος άντρακλας, με ένα απόρθητο κάστρο για ώμους – φίλος
μου Σάσα, που κατοικεί στο Βελιγράδι, πήγε να πεθάνει. Από τι; Οι γιατροί
τέτοια ίωση δεν είχαν ξαναδεί. Είναι, λοιπόν, αλήθεια ότι τώρα τελευταία
βρίσκονται σε έξαρση ασθένειες με συμπτώματα μη αναγνωρίσιμα; «Αυτό που
μπορούμε να πούμε με σιγουριά είναι ότι έχει επέλθει μια αύξηση στους
καρκίνους. Δεν ξέρουμε τι συμβαίνει. Πλήρη αποτελέσματα θα έχουμε τον
Δεκέμβριο», επισημαίνει η δρ Τσερνοβάριτς.

Όλοι μιλάνε για αρρώστιες. Ακόμα και ο μεγάλος Σέρβος συγγραφέας Μίλοραντ
Πάβιτς μού εκμυστηρεύτηκε ότι «εμείς οι Σέρβοι είμαστε όλοι άρρωστοι»,
σχολιάζοντας τη σερβική κοινωνία ως σύνολο. Γιατί δεν είναι μόνο οι
βομβαρδισμοί. Είναι τα 10 χρόνια πολέμου. Τα χαμένα χρόνια. Τα χρόνια υπό την
κυριαρχία του Μιλόσεβιτς. Η αποσυγκρότηση της χώρας. Οι κυρώσεις. Η διεθνής
απομόνωση. Η πολιτική καταπίεση. Ο ηθικός ξεπεσμός. Η πτώση των στάνταρ ζωής.
Οι νεκροί. Όλα αυτά κι άλλα πολλά έχουν δημιουργήσει μια Σερβία θρυμματισμένη.
Διαιρεμένη. Που προσπαθεί να ανοικοδομηθεί όχι μόνο σαν χώρα, χτίζοντας
γέφυρες και δρόμους, αλλά και σαν κοινωνία.

Από τη μια οι Σέρβοι της Σερβίας κι από την άλλη οι Σέρβοι μετανάστες από την
Κροατία, τη Βοσνία – Ερζεγοβίνη, το Κόσοβο. Από τη μια εκείνοι που ήταν υπέρ
του πολέμου κι από την άλλη εκείνοι που ήταν κατά. Εκείνοι που πολέμησαν κι
εκείνοι που έμειναν στα σπίτια τους. Εκείνοι που υποστήριξαν τον Μιλόσεβιτς κι
εκείνοι που ήταν εναντίον του. Εκείνοι που φιγουράρουν με ρούχα εισαγόμενα κι
εκείνοι που πουλούν τα «κουρέλια» τους στις λαϊκές αγορές του Βελιγραδίου για
να επιζήσουν. Οι οπαδοί του Τζίντζιτς και οι οπαδοί του Κοστούνιτσα. Μια
κοινωνία που ψάχνεται. Που μάχεται να αποβάλει την κληρονομιά που της άφησε ο
Μιλόσεβιτς. Η οποία δεν είναι τόσο ο εθνικισμός όσο η διαφθορά και το
οργανωμένο έγκλημα.

Η «αποστολή».Καθημερινά οι εφημερίδες αποκαλύπτουν σκάνδαλα και
ατασθαλίες. Και ο κύριος ρόλος των ΜΜΕ είναι ακριβώς αυτός. «Η αποστολή μας»,
μου ξεκαθαρίζει το «μαντρόσκυλο» εκδημοκρατισμού της χώρας και διευθυντής του
Β92 Βέραν Μάτιτς, «είναι να υπερασπίσουμε τα ενδιαφέροντα του πολίτη. Εξηγούμε
στο κοινό σε απλή γλώσσα τα νομοσχέδια, τις αποφάσεις και τα ανανεωτικά
προγράμματα της κυβέρνησης. Παράλληλα όμως ασκούμε και κριτική. Ξεσκεπάζουμε
σκάνδαλα και εγκλήματα που διαπράχθηκαν από όλες τις πλευρές κατά τη διάρκεια
των πολέμων».

Είναι λοιπόν το Βελιγράδι μετά την πτώση του Μιλόσεβιτς μια σχετικά πιο
ασφαλής πόλη απ’ ό,τι ήταν πριν; «Τώρα πια», αναφέρει ο φίλος μου ο
Σάσα, «δεν φοβάσαι την Αστυνομία στον ίδιο βαθμό. Δεν τρέμεις μήπως και σε
απάγουν γιατί δήλωσες κάτι που δεν άρεσε στις αρχές». Τα χιλιάδες νέα παιδιά
που κυριολεκτικά κατακλύζουν τους δρόμους του Βελιγραδίου δανείζουν στην πόλη
μια εικόνα αθωότητας. Ας είναι κι απατηλή. Γιατί, όπως λέει απορώντας και η
ίδια η δρ Τσερνοβάριτς, «η νέα γενιά μεγάλωσε κάτω από τόσο ακραίες συνθήκες,
που γι’ αυτήν κάθε μέρα που ξημερώνει είναι και καλύτερη. Ίσως οι νέοι είναι
πιο ανθεκτικοί από εμάς»!