Ψυχής κένωση

Γιώργος Κωνσταντίνου, Λάκης Λαζόπουλος, Φαίη Κοκκινοπούλου, Αλέξης Γεωργούλης σε θεαματική σκηνή από το «Τα λέμε»

Είναι από τις λίγες φορές που αυτά τα σημειώματα δεν έχουν τον συνήθη
αλαζονικό, προπετή βιογραφικό στόμφο και από τις λίγες φορές που αποκαλύπτουν
όχι μόνο στοιχεία από τις διαδικασίες πρόσληψης του κειμένου από τη μεριά των
ηθοποιών αλλά και τα μυστικά της υποκριτικής τέχνης. Εξηγούμαι: Το έργο αυτό
του διακεκριμένου μας σατιρικού ξεπερνάει τις έως τώρα επιδόσεις του γιατί,
ενώ δεν απομακρύνεται από τις στρατηγικές του και τις, αυτονόητες για
κωμωδιογράφο, μανιέρες, κάνει ένα άλμα εις βάθος! Το μεγαλύτερο μέρος του
έργου είναι μια συνομιλία δύο καθημερινών συνανθρώπων μας, της πλαϊνής
λεγόμενης πόρτας που εξελίσσεται σε ένα υπαρξιακό ξεγύμνωμα έως μυελού οστέων.

Ουσιαστικά ο Λαζόπουλος δεν απομακρύνεται φαινομενικά από τις πάγιες
σκηνικές του συμπεριφορές. Πάντα έκρυβε το πρόσωπό του πίσω από προσωπεία που
προσομοίαζαν με το δικό του πρόσωπο. Είναι γνωστό το τέχνασμα κυρίως στους
νέους όταν θέλουν να αναφέρουν κάτι που το θεωρούν επιλήψιμο, επικίνδυνο ή
ικανό να ενοχλήσει τους άλλους, κυρίως τους συγγενείς, ως «πολιτικά
ανορθόδοξο». Το αφηγούνται, αποδίδοντας τις πράξεις, τις γνώμες ή τις αμαρτίες
σε έναν άλλο «γνωστό» ή «φίλο» ή «ξάδελφο». Αυτό έκανε ο Λαζόπουλος, ό,τι
έβλεπε, ό,τι τον ενοχλούσε, ό,τι έβγαζε μάτι το σχολίαζε ως ο ξάδελφός του, ο
μπάρμπας του, ο γείτονας, συχνά η μάνα του και η θειά του.

Το ίδιο κάνει και τώρα, μόνο που τον μονόλογο της παλιάς του τεχνικής
τον μοίρασε στα δύο και έτσι έκανε εκφραστικότερες τις αντιφάσεις του, τις
εσωτερικές συγκρούσεις του, τις δύο ηθικές, αισθητικές ή πολιτικές γενικώς
θέσεις και απόψεις που κουβαλάμε όλοι μέσα μας. Αυτό το σύνηθες εύρημα (ποιος
συγγραφέας δεν μοιράζεται σε πολλά πρόσωπα, ρόλους, χαρακτήρες) τον βοήθησε να
βγάλει προς τα έξω ό,τι έως τώρα αποσιωπούσε, ό,τι τον τυραννούσε, ό,τι
απωθούσε, ό,τι συχνά σκέπαζε επιμελώς. Βεβαίως όλα αυτά, πώς αλλιώς άλλωστε,
τροφοδοτούσαν το έως τώρα έργο του, το λίπαιναν αλλά ο ορθολογισμός του κατή,
που έχουμε μέσα μας, τα κλάδευε, τα κορφολογούσε ή τους άλλαζε θέση, χρήση και
κίνητρα.

Τώρα ο Λαζόπουλος αποφάσισε να δείξει τα σπλάχνα του, όχι χωρίς έπαρση, όχι
χωρίς ναρκισσισμό. Ποιος καλλιτέχνης δεν ρίχνει στη ζυγαριά τα μύχια της ψυχής
του, ενώ ταυτόχρονα με ικανοποίηση παρατηρεί την έκπληξη που δημιουργεί το
διάβημά του στους άλλους. Όταν οι άλλοι κρύβονται κι εσύ εκτίθεσαι η πράξη σου
έχει την αλαζονεία της τόλμης και ένα είδος αυτοθυσίας υπέρ αλλοτρίων και
δειλών συντρόφων.

Ο Λαζόπουλος, για να επανέλθω στην αρχική μου επισήμανση, ζήτησε από
τους συνεργάτες του επί σκηνής να καταθέσουν κάποια στοιχεία, αναμνήσεις,
τραύματα, απωθημένα κυρίως της παιδικής τους ηλικίας δίπλα στα δικά του. Το
αποτέλεσμα είχε διπλή σκοπιμότητα. Όπως ο συγγραφέας αντλεί για να παραστήσει
(και να γράψει) από τις κρυφές αποθήκες του, έτσι και οι ηθοποιοί κατεβάζουν
τον κουβά στο βαθύ προσωπικό τους πηγάδι για να ανεβάσουν τα μυστικά υπόγεια
ύδατα στην επιφάνεια. Αλλά και το άλλο. Ο συγγραφέας δεν είναι ένα ιδιότυπο
πλάσμα, κάτι ξεχωριστό, ούτε οι τραυματικές του εμπειρίες παθολογικές και
ιδιαίτερες. Μοιάζουν με του μέσου κοινού ανθρώπου.

Αυτό το ενδιαφέρον στοιχείο έχει το νέο έργο του Λαζόπουλου. Αλλά ταυτόχρονα
είναι και ένας ξορκισμός. Μια θα έλεγα ασυνείδητη αλλά σαφής απάντηση σε μια
κυριαρχούσα θεματική ενός πράγματι μείζονος συγγραφέα και σατιρικού του καιρού
μας. Του Γούντι Άλεν. Ο Αμερικανός συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός,
καταγράφοντας τον δικό του κόσμο έχει, θετικά και αρνητικά, μυθοποιήσει (γιατί
και η απομυθοποίηση είναι αρνητική μυθοποίηση) την αμερικανικού τύπου
ψυχανάλυση. Κάθε Αμερικανός, κυρίως διανοούμενος ή οικονομικά ικανός (το
εμπόριο της ψυχής στην Αμερική κοστίζει!), νιώθει επιτακτική την ανάγκη να
πληρώνει έναν επαγγελματία ακροατή να ακούει τα βάσανά του και τα ντέρτια του.
Η επίσκεψη στον ψυχαναλυτή είναι στο εβδομαδιαίο πρόγραμμα δίπλα στον δοσά, το
κομμωτήριο, το σούπερ μάρκετ και το γυμναστήριο ή τις ανατολικές «τέχνες». Η
χριστιανική θρησκεία είχε, πολλούς αιώνες πριν τον Φρόυντ βέβαια, καταστήσει
μυστήριο την εξομολόγηση αλλά οι ίδιοι οι λειτουργοί της την υπονόμευσαν, την
συκοφάντησαν και την κατέστησαν αναξιόπιστη (και δεν θα επεκταθώ επ’ αυτού).

Ο μεσογειακός άνθρωπος είναι φύσει εξομολογητικός. Θες η εξωστρέφειά του, θες
το φυσικό περιβάλλον, θες η ανοιχτότητά του, θες η ευπιστία του αλλά και ένα
είδος λεβεντιάς που φτάνει, όπως είπα, συχνά στον ναρκισσισμό, ανοίγεται στον
άλλο κι όχι μόνο στον συγγενή, στον φίλο, αλλά και στον άγνωστο, σ’ ό,τι το
ένστικτό του τον ειδοποιεί ότι θα τον ακούσει, θα τον κατανοήσει, θα τον
εντυπωσιάσει ή θα τον θαυμάσει!

Αυτό κάνει ο Λαζόπουλος στο έργο του. Δύο άνθρωποι, κοινοί, καθημερινοί
(έτσι τους βλέπω εγώ και θα εξηγήσω πιο κάτω γιατί θέλω να αγνοώ τη διάσταση
που τους έβαλε ο Λαζόπουλος), αναμένοντας στον προθάλαμο ενός ψυχιάτρου
(μάλλον ψυχαναλυτή) ανοίγονται ο ένας στον άλλον, αλληλοεκτίθενται,
αναγνωρίζονται ο ένας στον καθρέφτη του άλλου, κτίζουν με τη συνομιλία και την
αμοιβαιότητα το πραγματικό τους πρόσωπο, αφαιρούν τη συμβατική μπούρκα, τον
κοινωνικό φερετζέ και κοιτιούνται μέσω του άλλου βλέμματος στον βυθό του δικού
τους κόσμου.

Το πρώτο μέρος του έργου του Λαζόπουλου είναι κείμενο σπαρταριστού θεάτρου,
υψηλών προδιαγραφών θεατρικότητας και μιας σπάνιας ποιότητας λόγου. Χωρίς να
λείπει τίποτε από τη γνωστή εύφορη ευθυβολία του σημαντικού μας σατιρικού,
προστίθεται μια βαθιά χορδή ενός υπαρξιακού παράπονου, μιας θλίψης για τη
χαμένη νιότη, μιας τολμηρής ανάλυσης της μητροκρατούμενης ελληνικής
οικογένειας. Ο Λαζόπουλος μαζί με τον Γιώργο Μανιώτη είναι οι πρώτοι που
είδαν, όχι χωρίς τρυφερότητα, κριτικά, αποδομητικά την καταλυτική επίδραση της
μάνας κυρίως πάνω στα αρσενικά παιδιά της. Αντίθετα, με την προτεστάντισσα
μητέρα που τα χάνει αμολώντας καλούμπα, η ορθόδοξη Ελληνίδα τα πνίγει κάνοντας
βρόχο την αγκάλη της.

Διαφωνώ με την «ανατροπή» του δεύτερου μέρους του έργου. Γνώμη μου
βέβαια, αλλά νομίζω δεν χρειαζόταν να μάθουμε ότι οι αντιήρωες του πρώτου
είναι ηθοποιοί που κάποτε παίξαν και τον «Αμπιγιέρ». Κατ’ αρχάς το λάθος είναι
επικοινωνιακό. Πόσοι από το μεγάλο κοινό του Λαζόπουλου έχουν δει στο θέατρο ή
στο σινεμά τον «Αμπιγιέρ»; Όποιος αγνοεί το έργο αυτό, ένα μεγάλο μέρος στη
δεύτερη πράξη του έργου του Λαζόπουλου ακυρώνεται ως συμμετέχων θεατής.

Αλλά πέρα από αυτό, όταν το έργο εξειδικεύεται και αποκαλύπτεται πως οι
γνωστοί μας άγνωστοι του ψυχολογικού προθαλάμου είναι επαγγελματίες
μεταμορφωτές, δεν ταυτιζόμαστε μαζί τους. Αν η πρώτη πράξη είναι «κάμωμα», η
αλήθεια της σχέσης πέταξε.

Το έργο αν ξαναγραφεί χωρίς «ουρά» μένει για πάντα στο νεοελληνικό ρεπερτόριο.

Ο Κωνσταντίνου και ο Λαζόπουλος δίνουν ρέστα ως ηθοποιοί. Έδεσαν ως ύφος, ως
ρυθμός, ως τάιμινγκ σαν «αυγοτάραχο». Ο μεγάλος κωμικός Κωνσταντίνου με τις
υπέροχες βαθιές τραγικές νότες του έδωσε την ευκαιρία στον Λαζόπουλο να
τροποποιήσει το σήμα του, να το βαθύνει και να το πνευματοποιήσει.

Πολύ καλή η ζωντανή και ικανή Φ. Κοκκινοπούλου και ευοίωνη η θεατρική παρουσία
του Αλ. Γεωργούλη. Τα σκηνικά της Πεζανού, τα κοστούμια της Μανωλοπούλου τα
θεατρικώς αναγκαία και οι φωτισμοί του Κουτσαφτή σοφοί.

Ο Θάνος Μικρούτσικος είναι μαέστρος των στυλ. Ξέρει να ντύνει τη θεατρική
πράξη με μουσικό βάθος.

INFO

«Τα λέμε» του Λάκη Λαζόπουλου, στο θέατρο «Ήβη», Σαχτούρη, Ψυρή, τηλ. 010-3216.382.