«Δώστε μας Ίντερνετ, όχι βόμβες»!
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
8 λεπτά  |
 |
|
«Τα ΜΜΕ στη Γιουγκοσλαβία κατασκεύασαν το μίσος και πολλαπλασίασαν τις |
Μάιος 1989. Βελιγράδι. Μία ομάδα νεαρών φοιτητών αποφασίζει να ανοίξει έναν
ραδιοσταθμό με τον τίτλο Β92. Το κεντρικό πρόσωπο αυτής της πρωτοβουλίας είναι
ο Βέραν Μάτιτς. Το σύνθημα του ραδιοσταθμού: «Μην πιστεύετε κανέναν άκριτα,
ούτε εμάς!».
Όμως, είναι δύσκολοι οι καιροί για τέτοια συνθήματα. Η Γιουγκοσλαβία βυθίζεται
στην εθνικιστική υστερία και στον πόλεμο. Τον διευθυντή του Β92, Βέραν Μάτιτς,
η προπαγάνδα του καθεστώτος Μιλόσεβιτς «έκφυλο και προδότη» τον ανεβάζει
«έκφυλο και προδότη» τον κατεβάζει.
Το 1991 το καθεστώς απαγορεύει τη λειτουργία του, γιατί «εγείρει αισθήματα
επιθετικότητας στον λαό». Ύστερα από λίγες ημέρες η απαγόρευση αίρεται, αφού ο
ίδιος ο «λαός» κατεβαίνει στον δρόμο και διαμαρτύρεται μαζικά. Θα ακολουθήσουν
άλλες τρεις απαγορεύσεις…
Αυτή είναι η πολύ σύντομη ιστορία του Β92. Ενός ραδιοσταθμού που έχει γίνει
ήδη ιστορία και σύμβολο της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας. Εμείς μιλήσαμε με τον
διευθυντή του. Έναν πολύ ενοχλητικό άνθρωπο… για την κάθε εξουσία. Έναν
άνθρωπο που έχει «περίεργες» ιδέες: «Τα αυταρχικά καθεστώτα δεν ανατρέπονται
με “ανθρωπιστικές” βόμβες. Πολύ πιο αποτελεσματικό είναι η Δύση να βοηθήσει
τους πολίτες των χωρών μας με υπολογιστές και με δωρεάν συνδρομή στο
Ίντερνετ».
Τι ρόλο έπαιξαν τα ΜΜΕ στη γιουγκοσλαβική τραγωδία;
«Ο ρόλος τους ήταν αποφασιστικός. Π.χ., δεν μπορεί κανείς να κατανοήσει γιατί
ο Μιλόσεβιτς βρήκε τέτοια ανταπόκριση στους Σέρβους, χωρίς να εξετάσει τον
τρόπο με τον οποίο εκείνος χρησιμοποίησε τα ΜΜΕ. Ο Μιλόσεβιτς ήταν από τους
πρώτους ανάμεσα στους ηγέτες της Ανατολικής Ευρώπης που κατάλαβε τι δύναμη
έχουν τα ΜΜΕ για την πολιτική χειραγώγηση… Ο Μιλόσεβιτς επροσποιείτο ότι
ήταν οπαδός των δημοκρατικών αλλαγών και ο λαός άρχισε να πιστεύει σ’ αυτό το
ομοίωμα. Τα ΜΜΕ στη Γιουγκοσλαβία κατασκεύασαν το μίσος και πολλαπλασίασαν τις
συνέπειες του κακού και της βίας».
Αφού αναφερθήκατε ευθύς εξαρχής στον Μιλόσεβιτς, θέλω να σας ρωτήσω τι
αντιπροσωπεύει πραγματικά για σας ο Μιλόσεβτις;
«Ο Μιλόσεβιτς είναι ένα παράξενο και άχρωμο πρόσωπο, ένας απαρατσίκ που οι
ταραγμένοι καιροί έφεραν στη δημόσια σκηνή. Μια περίεργη αλυσίδα συγκυριών τού
επέτρεψε να “φυτέψει” τα πιο τρομακτικά αισθήματα στην πλειοψηφία των πολιτών
της χώρας του… Εκείνος θεσμοποίησε τον αρνητικό κύκλο, μέσο στο οποίο έλυνε
όλο και μικρότερα προβλήματα παράγοντας όλο και μεγαλύτερα. Ο Μιλόσεβιτς,
εντέλει, είναι η μεγαλοφυΐα αυτού του παιχνιδιού. Κάποτε, κάποιος τον
περιέγραψε ως έναν μεγάλο παίκτη, αλλά που πάντα ντριπλάρει μπροστά στην πόρτα
του…».
 |
|
«Ποτέ δεν αποφεύγουμε να συζητάμε για τους υπευθύνους των εγκλημάτων που |
Εάν τον συναντούσατε τώρα (ας υποθέσουμε για μια συνέντευξη), που δεν
χειρίζεται πλέον τα ηνία της εξουσίας και είναι αδύναμος, ποιο θα ήταν το
πρώτο και το τελευταίο ερώτημα που θα του κάνατε;
«Όσο ήταν στην εξουσία, ο Μιλόσεβιτς δεν δέχτηκε ποτέ να μας παραχωρήσει
κάποια συνέντευξη… Όμως, τη νύχτα πριν από τη σύλληψή του έκανε την
τελευταία του δήλωση ακριβώς στο Radio Β92… Τελευταία, ο δικηγόρος του, μου
είπε ότι ο Μιλόσεβιτς τον ρώτησε ποιο από όλα τα σερβικά μίντια κάλυπτε
καλύτερα τη δίκη του και χωρίς να περιμένει απάντηση πρόσθεσε ο ίδιος:
“Σίγουρα, το Β92”. Αυτό είναι ένα κομπλιμέντο, που θα έλεγα πως έρχεται απ’
ευθείας από την κόλαση. Αλλά το γεγονός ότι κρίνει πως δεν θα πάρουμε
“εκδίκηση” για τις διώξεις του εναντίον μας, αποκαλύπτει ότι αναγνωρίζει την
αξία και τη δύναμή μας.
Πράγματι, σκέφτηκα να τον επισκεφθώ στο κελί του, αλλά για να μου το
επιτρέψουν αυτό, πρέπει να δηλώσω οπωσδήποτε ότι είμαι “φίλος” του. Και
εκείνος, με τη σειρά του, πρέπει να δηλώσει ότι πράγματι είμαστε “φίλοι”. Να
ένα άλλο παράδοξο. Παρ’ όλα αυτά φοβάμαι ότι οι απαντήσεις που θα μου δώσει,
θα είναι οι ίδιες με αυτές που δίνει στο δικαστήριο. Τώρα ο Μιλόσεβιτς γράφει
τη βιογραφία του χρησιμοποιώντας τον ίδιο λόγο, την ίδια ρητορική και την ίδια
λογική. Πιστεύει ακόμα ότι έχει απόλυτα δίκαιο και ότι στο τέλος θα είναι
εκείνος ο νικητής. Γι’ αυτό πιστεύω πως θα ήταν πιο λογικό να του πάρω μια
συνέντευξη μετά την ετυμηγορία του δικαστηρίου».
Ας επιστρέψουμε κάποια χρόνια πίσω… Εσείς ήσασταν κάθετα αντίθετος όχι
μόνο στο καθεστώς του Μιλόσεβιτς αλλά και στους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ…
Τελικά, μπορεί ένας πόλεμος να είναι και «ανθρωπιστικός»;
«Όταν άρχισαν οι βομβαρδισμοί, πίστεψα ότι οι δημοκρατικές δυνάμεις στη Σερβία
θα εξαφανιστούν από προσώπου Γης… Η Δύση, αντί να μας βοηθήσει, μας
απομόνωνε όλο και περισσότερο. Εμείς βρισκόμασταν υπό διπλές κυρώσεις:
Μιλόσεβιτς από την μια και διεθνής κοινότητα από την άλλη. Εκτός αυτού, στο
τέλος δεχθήκαμε και βόμβες, με την αιτιολογία ότι έτσι βοηθιέται η ανάπτυξη
της δημοκρατίας. Ακόμα και σήμερα δεν είναι λίγοι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι
τελικά οι βομβαρδισμοί βοήθησαν τον εκδημοκρατισμό της Σερβίας, αλλά εγώ
πιστεύω ότι κάτι τέτοιο δεν είναι αλήθεια – είναι μόνο μια βραχυπρόθεσμη
βοήθεια και δεν αποτελεί επιτυχία ούτε για τη Δύση ούτε για τις δημοκρατικές
δυνάμεις… Πρέπει να καταλάβουμε κάτι: τέτοια αυταρχικά καθεστώτα όπως αυτό
του Μιλόσεβιτς μπορούν να ανατραπούν μόνο από τα έσω.
Πιθανόν, η πλειοψηφία των πολιτών στο Κόσοβο να πιστεύει ότι οι βομβαρδισμοί
αποτελούσαν μια ανθρωπιστική πράξη και δεν έχουν άδικο, εάν το σκέφτονται
έτσι. Προσωπικά όμως πιστεύω ότι η ανθρώπινη καταστροφή στο Κόσοβο έπρεπε να
προληφθεί με τη χρήση ειρηνικών μέσων.
Ύστερα υπάρχει και κάτι άλλο: ξαφνικά με αυτή την επέμβαση φάνηκε πως ήταν
πολύ εύκολο να διανείμει κανείς ανθρωπιά και ανθρωπισμό σ’ όλο τον κόσμο
χρησιμοποιώντας τα όπλα. Κανείς όμως δεν μας εξηγεί τι νόημα έχει να
βομβαρδίζονται μη στρατιωτικοί στόχοι. Γιατί έγιναν στόχος οι αθώοι πολίτες;
Γιατί αυτή η τεράστια οικολογική καταστροφή, που παραμένει ένα θέμα ταμπού στη
Γιουγκοσλαβία κ. λπ… Γι’ αυτό πιστεύω ότι αυτή η επέμβαση αποτελεί ένα πολύ
άτυχο προηγούμενο – με πολύ αρνητικές συνέπειες.
Από την άλλη, βλέπουμε ότι οι μονομερείς υπαγορεύσεις της μοναδικής
υπερδύναμης γρήγορα έφεραν αρνητικά αποτελέσματα και για την ίδια. Ο ορισμός
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλάζει, όταν αυτά αρχίζουν και καταπατώνται από
την ίδια την υπερδύναμη στο ίδιο της το σπίτι. Τα δύο μέτρα και δύο σταθμά
πολλαπλασιάζονται επικίνδυνα και έχουμε μπει στην εποχή μιας πολύ σοβαρής
κρίσης στο πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
«Δεν πρέπει να ξεχάσουμε τους άλλους εγκληματίες»
Η δίκη Μιλόσεβιτς στη Χάγη μπορεί να βοηθήσει στην διαδικασία συμφιλίωσης;
«Στη Σερβία υπάρχει μια ακραία αρνητική εικόνα για το Δικαστήριο της Χάγης και
αυτό αποτελεί μεγάλο εμπόδιο. Παρ’ όλα αυτά, πιστεύω ότι τουλάχιστον στα
σερβικά μίντια πρέπει να ανοίξει μια παράλληλη διαδικασία. Με αυτό δεν εννοώ
απλώς αναμεταδότηση της δίκης, αλλά είναι απαραίτητη η προβολή συγκεκριμένων
και ατομικών εγκλημάτων και μαρτυριών μέσω της ερευνητικής και έγκυρης
δημοσιογραφίας. Το ίδιο πρέπει να συμβεί και στις άλλες χώρες.
Το να έρθουμε πρόσωπο με πρόσωπο με το παρελθόν μας, πρέπει να αποτελέσει ένα
σχέδιο για όλη την περιοχή μας. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε όλο το βάρος της
ενοχής να πέφτει στον Μιλόσεβιτς. Αυτός είναι ένας εύκολος τρόπος για να
ξεχάσουμε τους άλλους εγκληματίες, τις θηριωδίες ή να ξεχάσουμε την σιωπηλή
αποδοχή των θηριωδιών. Αυτή η δίκη πρέπει να χρησιμεύει, ώστε να ανοίξει μια
επίπονη διαδικασία αυτοεξέτασης, που θα οδηγήσει στο κλείσιμο της πληγής…
Δυστυχώς, όμως, δεν βλέπω αρκετή θέληση για να γίνει κάτι τέτοιο, σε καμία από
τις χώρες που αποτελούσαν κάποτε τη Γιουγκοσλαβία».
Και μια τελευταία ερώτηση. Σύμφωνα με την γνώμη σας, ποια είναι η διαφορά
ανάμεσα στον εθνικισμό και στον πατριωτισμό;
«Κάποτε, κάποιος είπε ότι ο “πατριωτισμός αποτελεί το τελευταίο άσυλο των
αχρείων” (Samuel Johnson, 18ος αιώνας). Στη χώρα μας αυτές οι λέξεις έχουν
κακοποιηθεί και καταχρασθεί πολλές φορές και με όλους τους τρόπους που τώρα
είναι πλέον δύσκολο να πει κανείς τι σημαίνουν. Επίσης, προσωπικά έχω
“χορτάσει” με τους λεγόμενους πατριώτες, ειδικά τους δημοσιογράφους-
πατριώτες. Γι’ αυτό δεν αισθάνομαι αρκετά άνετα να απαντήσω».
Το τραύμα δεν έκλεισε
Ύστερα από τόσα χρόνια καταστροφικού πολέμου, ύστερα από τόσα χρόνια μίσους
στην πρώην Γιουγκοσλαβία, έχει πλέον κάποιο νόημα να μιλάμε για συμφιλίωση ή
αυτή η λέξη ηχεί σαν μια ρομαντική ουτοπία;
«Κανείς ποτέ δεν θα συμφιλιωθεί με κανέναν από μόνο του… Να σας πω τι
κάνουμε εμείς, ως ραδιοφωνικός σταθμός, ως προς αυτό. Στο Β92 τώρα διεξάγουμε
μία έρευνα. Το κεντρικό ερώτημα αυτής της έρευνας είναι: τι πιστεύετε ότι θα
έκανε εφικτό μια επιτάχυνση της διαδικασίας της συμφιλίωσης στην Κροατία, στη
Βοσνία Ερζεγοβίνη και στη Γιουγκοσλαβία. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας θα
τα προσφέρουμε στους κυβερνώντες στις συγκεκριμένες χώρες, ώστε να τους
βοηθήσουμε να χαράζουν πολιτικές που θα ενθαρρύνουν τη διασυνοριακή
συνεργασία. Να μην ξεχάσουμε το γεγονός ότι οι οικονομίες αυτών των χωρών
αλληλεξαρτώνται.
Από την άλλη πλευρά, προσπαθούμε να ανοίξουμε μια νηφάλια συζήτηση γύρω από
τις αιτίες αυτού του πολέμου. Ποτέ δεν αποφεύγουμε να συζητάμε για τους
υπευθύνους των εγκλημάτων που έγιναν, γιατί πιστεύουμε ότι ποτέ δεν θα υπάρξει
συμφιλίωση χωρίς την αποκάλυψη, τη σύλληψη και την τιμωρία των εγκληματιών
αυτού του πολέμου. Εάν αυτό δεν συμβεί, τότε το τραύμα κάποτε θα έρθει ξανά
στην επιφάνεια… για να ερεθίζει τη δίψα για εκδίκηση, κάθε φορά που οι
συγκυρίες επιτρέψουν το ξέσπασμα της βίας».
LINK
Google news
