ΠΕΤΕΡ ΣΤΑΪΝ Η γιορτή των Αμαζόνων

Ο Πέτερ Στάιν με τα κορίτσια του χορού, σε στιγμιότυπο από τις δοκιμές της «Πενθεσίλειας»

Κυριακή μεσημέρι στην άκρη της οδού Αδριανού στο Θησείο. Ένα πολύχρωμο,
πολύβουο πλήθος πουλάει κι αγοράζει στο υπαίθριο παζάρι ευτελή και απροσδόκητα
αντικείμενα. Ένας τοίχος τους χωρίζει με την ελίτ του ευρωπαϊκού θεάτρου. Στην
αίθουσα του Ατενέουμ, ο Πέτερ Στάιν, ένας από τους ελάχιστους σπουδαίους
θεατρικούς σκηνοθέτες, είναι εδώ και μιλάει για θέατρο. Αιτία, η «Πενθεσίλεια»
που προετοιμάζει επί ένα χρόνο, συνεργαζόμενος με τον δικό μας Διονύση
Φωτόπουλο. «Χωρίς τον Διονύση που γνωρίζει κάθε μυστικό, κάθε γωνιά της
Επιδαύρου, δεν θα μπορούσα να διανοηθώ να προχωρήσω στην παράσταση». Ένα μήνα
πριν άπό την παγκόσμια πρεμιέρα στο αρχαίο αργολικό θέατρο, ο Στάιν ήρθε στην
Αθήνα, με τους πρωταγωνιστές του, τους καλλιτεχνικούς διευθυντές των φεστιβάλ
Συρακουσών, Ματσεράτα, Καρνούντουμ, Μέριντα, και άλλους ξένους παράγοντες
αυτής της μεγάλης, ιδιαίτερης σε σύλληψη παραγωγής.

«Φεύγοντας για εδώ από το “καλλιτεχνικό στρατόπεδο συγκέντρωσης” (έτσι ονόμασε
τον χώρο, ένα μεγάλο ξενοδοχείο, καταμεσής στη φύση της Κεντρικής Ιταλίας,
όπου κάνει πρόβες ο 40μελής θίασος της «Πενθεσίλειας») οι Ελληνίδες Αμαζόνες
μου ζήτησαν, μόλις φθάσω, να τους φιλήσω την Ελλάδα. Ναι, αλλά πώς θα φιλήσω
την Ελλάδα; τις ρώτησα. Να φιλήσεις απλώς τον αέρα, μου είπαν. Τον βρώμικο
αέρα των Αθηνών; Λοιπόν, ναι, είπε ο κύριος Στάιν κι έστειλε με μεγάλες
χειρονομίες φιλιά στον αέρα.

Μ’ αυτό τον θεαματικό, θεατρικό τρόπο άρχισε να μας δίνει τις
τελευταίες πληροφορίες της παράστασης, που για λόγους ανεξάρτητους από το
καλλιτεχνικό κομμάτι, η πρεμιέρα της στην Επίδαυρο κινδύνευε να τιναχθεί στον
αέρα – πρόβλημα που οδεύει στη λύση του μετά την υπουργική παρέμβαση.

Λίγο πριν, οι καλλιτεχνικοί διευθυντές των ξένων αρχαίων θεάτρων είχαν μιλήσει
για την υπερηφάνεια που νιώθουν συνεργαζόμενοι με τον Στάιν και υλοποιώντας το
όραμά του: Μία παράσταση, που ξεκινώντας από το «πρώτο» θέατρο του κόσμου, την
Επίδαυρο, θα παιχτεί μετά σε ανοιχτά αρχαία θέατρα (Ιταλίας, Ισπανίας,
Πορτογαλίας, Αυστρίας) και αντίστοιχα φεστιβάλ. Ουσιαστικά, είναι η πρώτη
μεγάλη συνεργασία θεάτρων, που συνδέονται με την αρχαιότητα και τον μεσογειακό
πολιτισμό, ξεκινώντας μια καινούργια εποχή σημαντικών συμπαραγωγών.

Γιατί όμως «Πενθεσίλεια» και γατί Κλάιστ στην Επίδαυρο; «Σ’ αυτό το
έργο είναι έντονη η μεταλαμπάδευση της αρχαίας ελληνικής δραματουργίας και η
αντανάκλασή της στο σύγχρονο θέατρο. Η δική μου ισχυρή παρόρμηση (έχει κάνει
τη διασκευή – επεξεργασία του κειμένου στα ιταλικά), ήταν να φτιάξω ένα χορό
Αμαζόνων. Ισχυρό, μεγάλο, που θα δεσπόζει στον χώρο και στη σκηνή. Γεμίζουμε
την ορχήστρα, την χρησιμοποιούμε σαν εστιακό χώρο και τον χορό ως αφηγητή της
ιστορίας, όχι μόνον της Πενθεσίλειας, αλλά και της ιστορίας των Αμαζόνων, που
δεν είναι ο στόχος τους να σκοτώσουν τους άνδρες. Συλλέγουν τους άνδρες για να
τους χρησιμοποιήσουν στο πέρας των τελετουργικών τους γιορτών. Έχει άμεση
σχέση με τις “Βάκχες”. Προσθέτουμε στον χορό κίνηση και τραγούδι».

Οι πρωταγωνιστές

Οι περισσότερες από τις 30 Αμαζόνες της παράστασης είναι Ελληνίδες. «Τα
τσακάλια της ομάδας» που έχουν ενθουσιάσει με τη δύναμη, το πάθος τους, την
αφοσίωσή τους τον Πέτερ Στάιν. «Είναι όμορφες, δυνατές, χειραφετημένες – όχι
με τη γερμανική εκδοχή» σχολίασε.

Η αρχηγός των Αμαζόνων, η Πενθεσίλεια, ήταν εκεί. Η Μανταλένα Κρίπα, ηθοποιός
του Στέλερ με εικοσαετή θεατρική πορεία, είναι ίσως εκείνη που αρχικά τον
επηρέασε για το ανέβασμά της. «Όνειρο ζωής ήταν ανέκαθεν αυτός ο ρόλος. Τώρα
που επιτέλους παίρνει σάρκα και οστά και μάλιστα υπό την καθοδήγηση του Στάιν
και με αυτές τις συνθήκες, λέω πως είναι δώρο Θεού, και τον ευχαριστώ – τον
Θεό εννοούσε – γι’ αυτό».

Ο Αχιλλέας, ο μυθικός ήρωας που ερωτεύεται κεραυνοβόλα την Πενθεσίλεια,
ξέροντας ότι θα αλληλοεξοντωθούν από αυτό τον έρωτα, ενσαρκώνεται από τον
Ιταλό ηθοποιό Γκρατσιάνο Πιάτσα, που θεωρεί εαυτόν «εξαιρετικά προνομιούχα
μειοψηφία, γιατί συνεργάζεται για δεύτερη φορά με τον Στάιν, με την Κρίπα και
συμμετέχει σ’ αυτή την πρωτόφαντη παραγωγή».

«Τρομερό παιδί»

Παραλλάζοντας και παίζοντας με τα ονόματα του Κλάιστ και του Στάιν, οι Ιταλοί
συνεργάτες του Γερμανού σκηνοθέτη τον αποκαλούν: Κύριο Χάινριχ Φον Στάιν.
Εύστοχο λογοπαίγνιο που συνάδει με την κλασική του παιδεία, την εμβάθυνση και
λεπτομερή γνώση των κειμένων με τα οποία ασχολείται. Φιλόσοφος, φιλόλογος,
καλλιτέχνης με ευρύτατη παιδεία ο Πέτερ Στάιν θεωρείται ένας από τους
ελάχιστους, σπουδαίους μεταρρυθμιστές της σύγχρονης σκηνής. Υπήρξε πρωτοπόρος,
όχι γιατί εισήγαγε εφέ ή οπτικές καινοτομίες αλλά γιατί πρότεινε τη σκηνική
ακρίβεια που φωτίζει τα πλούσια νοήματα των έργων που σκηνοθετεί. Το «τρομερό
παιδί» του γερμανικού θεάτρου, γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1937, διηύθυνε τη
Σαουμπίνε, ένα από τα σημαντικότερα Ανσάμπλ της Ευρώπης, από το 1970 έως το
1984, δοκιμάζοντας ένα νέο είδος θεάτρου με ιδεολογικό ρεπερτόριο, έρευνα και
συλλογική διοίκηση. Οι πιο σημαντικές του παραστάσεις είναι ο «Πέερ Γκιντ», «Ο
πρίγκιπας του Χόμπουργκ», «Ορέστεια», «Οι τρεις αδελφές», «Βυσσινόκηπος»,
«Ρομπέρτο Τσούκο», ενώ πρόσφατη είναι ο πολυσυζητημένος εικοσιτετράωρος
«Φάουστ». Τιμημένος με τίτλους και βραβεία διετέλεσε καλλιτεχνικός διευθυντής
του Φεστιβάλ Σάλτσμπουργκ 1991-1997, ενώ τα τελευταία χρόνια, παντρεμένος με
την Ιταλίδα ηθοποιό Μανταλένα Κρίπα, έχει εγκατασταθεί σ’ ένα κτήμα έξω από τη Ρώμη.

INFO

Η «Πενθεσίλεια» θα κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου,
την Παρασκευή και το Σάββατο, 21 και 22 Ιουνίου.