Προς διανοουμένους

«ΤΑ ΝΕΑ» επιλέγουν κάθε Δευτέρα θέματα από περιοδικές εκδόσεις ποικίλου
ενδιαφέροντος

«Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη και την
Ουάσιγκτον, εκτός από τη νέα ματωμένη σελίδα που άνοιξαν στην αυγή του 21ου
αιώνα, έδειξαν και την αδυναμία των διανοουμένων να δώσουν μια πειστική ή,
τέλος πάντων, συζητήσιμη ερμηνεία του φαινομένου και των αιτιών που το
προκάλεσαν. Οι μονοσήμαντες, επιδερμικές ή και γεμάτες πολιτισμικές
προκαταλήψεις καταγγελίες από τις οποίες πολλές φορές (προ πάντων στην Ελλάδα)
δεν έλειπε και η έκδηλη χαιρεκακία για το πλήγμα που υπέστη η μοναδική
υπερδύναμη, απομειώνουν ένα τόσο περίπλοκο και πολυσήμαντο γεγονός σε μία ή σε
λίγες, τις εξόφθαλμες αιτίες του, και ανοίγουν διάπλατα τη λεωφόρο της έντασης
των εχθρικών διαθέσεων ανθρώπων και πολιτισμών…».

Με αυτή την παράγραφο στα προλεγόμενα και με το αφιέρωμα για τον ρόλο των
διανοουμένων στις σύγχρονες πολιτείες, το περιοδικό που εκδίδεται από τον Αντ.
Ν. Σάκκουλα συνεισφέρει στη συζήτηση που συχνά προκαλεί διχογνωμίες και
συγκρούσεις.

Ο καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου Στέλιος Χιωτάκης ξεκινάει
από το άλφα. Στο μελέτημά του «Διανοούμενοι: Οριοθέτηση και τυπολογία μιας
πολύσημης έννοιας» σημειώνει: «Σε μια πρώτη προσπάθεια προσδιορισμού, με τον
όρο “διανοούμενος” θα αναφερόμαστε σ’ αυτόν που, έχοντας μιαν ανώτερη και
κυρίως μιαν ανώτατη εκπαίδευση και παιδεία, δραστηριοποιείται με κάποιον τρόπο
στην (ανα)παραγωγή και τη διαχείριση “συμβολικού κεφαλαίου”, όπως είναι η
γλώσσα, η παράδοση, οι νομιμοποιητικοί μύθοι της εξουσίας, τα πολιτισμικά και
θρησκευτικά πρότυπα, η επιστήμη και η τέχνη, με αντίστοιχες κοινωνικοπολιτικές
προεκτάσεις ως προς “τη διατήρηση ή την αλλαγή” των κυρίαρχων κοινωνικών
σχέσεων».

Ενδιαφέρον, νομίζω, παρουσιάζει το άρθρο του δόκτορα στο Πανεπιστήμιο
Μάρμπουργκ Gustav Auernheimer. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι ένας από τους
λόγους που κατέρρευσαν τα κομμουνιστικά καθεστώτα ήταν «η έλλειψη διανοουμένων
με την αυθεντική σημασία της λέξης».

«Το παραδοσιακό στρώμα των διανοουμένων», υποστηρίζεται στο άρθρο, «όπως
μπόρεσε να διατηρηθεί στη Δύση, με όλες τις αλλαγές που υπέστη, είχε
εξαφανισθεί στον “υπαρκτό σοσιαλισμό”. Αυτή η “εξαφάνιση” ξεκίνησε στην
κομμουνιστική Ρωσία ήδη λίγα χρόνια μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917.
Έτσι έλειπε ένα κοινωνικό στρώμα, το οποίο θα μπορούσε με την κριτική του να
προβλέψει και να επισημάνει τις κοινωνικά ανεπιθύμητες εξελίξεις».

Εννέα πολυσέλιδα άρθρα απαρτίζουν το χρήσιμο αφιέρωμα. Μεταξύ των αρθρογράφων
και ο νομπελίστας Αμάρτια Σεν, μία από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της
οικονομικής θεωρίας που διαπραγματεύεται το θέμα «Ορθολογικοί ηλίθιοι: μια
κριτική στα συμπεριφορικά θεμέλια της οικονομικής θεωρίας» (μετάφραση Ιορδάνης
Κ. Παπαδόπουλος).

«Η ΑΙΓΙΝΑΙΑ»

Το ημιτελές ποίημα του Γκάτσου

Ένα μεγάλο μέρος του εξαίρετου περιοδικού καλύπτεται από ποιήματα και
λογοτεχνήματα αιγινήτικης εμπνεύσεως. Στις πρώτες σελίδες ένα ποίημα που δεν
πρόλαβε να τελειώσει ο Νίκος Γκάτσος, με τίτλο «Πορτοκαλιά της Αίγινας». Ο
συγγραφέας και λαογράφος Γιώργος Λεκάκης σημειώνει:

«Αναδιφώντας στα παλαιά χειρόγραφα του ποιητού – και ενίοτε στιχουργού – Νίκου
Γκάτσου και με τη βοήθεια της λογοτεχνικής εφημερίδος Νουμάς, “ανακαλύψαμε”
ένα ατέλειωτο ποίημα του “ποιητού της Αμοργού” για τη νήσο του Σαρωνικού, με
τίτλο “Πορτοκαλιά της Αίγινας”».

Ιδού το ατελείωτο ποίημα – σχεδίασμα μάλλον – του σπουδαίου ποιητή:

«Από το φως της αμμουδιάς στα μάτια σου / Ένα φτερό τον ίσκιο του μαζεύει /
Ένας καιρός με το νοτιά παλεύει. / Τάχα ποιο χέρι θα σου βάλει / Μια χούφτα
χώμα του Μοριά; / Μάνα μικρούλα πορτοκαλιά / Ρίξε στη γη σου το πορτοκάλι. /
αγκαλιά / Αγάπη, θάλασσα πλατειά»

Στη συνέχεια το περιοδικό αφιερώνει είκοσι σελίδες στον «συγγραφέα, ποιητή και
λόγιο» Άγιο Νεκτάριο, αναδεικνύοντας την πολυσχιδή προσωπικότητα του «πρώτου
αγίου του εικοστού αιώνα». Από τα άλλα θέματα: Η Φαίη Ζήκα δημοσιεύει κείμενο
για τη ζωή και το έργο της συγγραφέως Ιουλίας Περσάκη, μιας έντονης
προσωπικότητας που έζησε πολλά χρόνια στην Αίγινα.

Χάρηκα ακόμα πολύ το κείμενο του Βασίλη Πλάτανου για τους μυλοπετράδες της
Αίγινας, την «κάστα» των παλαιών Αιγινητών που με μόχθο και μεράκι σμίλευαν
τις ογκώδεις μυλόπετρες, παίρνοντας την πρώτη ύλη από τα νταμάρια – λατομεία
στην Κουταλού, στο Κακοπέρατο, στον Άγιο Αντρέα, στον Μαραθώνα. Τέλος, η
Φωτεινή Μπόγρη-Γιωτάκη (κείμενο) και η Άννη Βρυχέα (φωτογραφίες και σχέδια)
παρουσιάζουν τους παραδοσιακούς φούρνους σπιτιών της Αίγινας. Θαυμάσιο
κείμενο, καθώς μπλέκονται οι μαρτυρίες των ντόπιων με τη σύγχρονη ματιά.

«ΔΙΦΩΝΟ»

Μουσική, «η ηχώ του κόσμου»

Με το «ντουέτο» των δύο καλών λαϊκών τραγουδιστών, Πασχάλη Τερζή και Γεράσιμου
Ανδρεάτου, στο εξώφυλλο (μέσα και συνέντευξη) κυκλοφόρησε το μαγιάτικο τεύχος
του περιοδικού. Οι περισσότερες σελίδες του αφιερωμένες σε πρόσωπα και χώρους
που υπηρετούν το ελληνικό τραγούδι και τη μουσική.

Να ξεχωρίσω το πολύ καλό κείμενο του Κώστα Μπαλαχούτη για τον θρυλικό
στιχουργό Χαράλαμπο Βασιλειάδη ή Τσάντα (1902-1970). Διαβάστε το και ως μία
από τις περιπέτειες που έζησε το μεταπολεμικό λαϊκό τραγούδι. Για όσους
επιμένουν να γλεντάνε σε ευπρόσωπα, αλλά όχι κυριλάτα, λαϊκά στέκια, υπάρχει
ένα νυχτερινό οδοιπορικό σε επτά τέτοια μαγαζιά.

Σε άλλο κλίμα τώρα, διάβασα με ενδιαφέρον τη συνέντευξη του Νίκου Κυπουργού
στην Άννα Θεμελή. Ένας διάλογος μεστός, όπου η ερώτηση της δημοσιογράφου
«δένει» με την προηγούμενη απάντηση του συνθέτη, δεν υπάρχουν ξέμπαρκες
ερωτήσεις. Διαβάστε πώς ορίζει τη Μουσική ο Κυπουργός:

«Μουσική είναι η ηχώ του κόσμου. Είναι η κάθε λογής οργάνωση ήχων μέσα στον
χρόνο, που εκφράζει συναισθήματα. Μόνο ένας τόσο γενικός ορισμός χωράει όλες
τις μορφές μουσικής έκφρασης, από ένα αυστηρά δομημένο έργο του Μπαχ ώς έναν
αυτοσχεδιασμό της jazz ή της ινδικής μουσικής και, ακόμη παραπέρα, από το
παιχνίδι με τις ανάσες των Εσκιμώων ώς το τραγούδι των πουλιών».

* Μαζί με το περιοδικό, δωρεάν CD με τις φωνές του Καζαντζίδη, του
Γαβαλά, του Τερζή και του Ανδρεάτου.

«Ο ΑΓΩΝΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ»

Δικαιώματα γυναικών

Δεν έχουν περάσει 70 χρόνια, που ειπώθηκαν τα ακόλουθα λόγια από τον πρόεδρο
του Αρείου Πάγου Ζηλήμονα:

«Επί των ημερών μου δεν θα επιτρέψω τούτο (τον διορισμό γυναικών ως δικαστικών
αντιπροσώπων) διότι θεωρώ τας γυναίκας καταλλήλους μόνον ως μητέρας και
οικοκυράς και ουχί ως δικαστάς, διά την παρ’ αυταίς έλλειψιν σταθερότητος
γνώμης»! Το άρθρο για τις πρώτες γυναίκες δικηγόρους και τον αγώνα τους κατά
των διακρίσεων είναι του Νίκου Άγγ. Μακρή και περιλαμβάνεται στην πλούσια
αρθρογραφία του περιοδικού που εκδίδει ο Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα της
Γυναίκας και επιμελείται η γεν. γραμματέας του Συνδέσμου Τέρψη Λαμπρινοπούλου.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* «ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ»: Σόλωνος 69, Αθήνα – 106 79, τηλ.
010.3615.440.

* «Η ΑΙΓΙΝΑΙΑ»: Τ.Θ. 38, Αίγινα – 180 10. Τηλ. 02970.26625.

* «ΔΙΦΩΝΟ»: Αγαμέμνονος 51-53, Καλλιθέα – 176 75, τηλ. 010.9421.500.

* «Ο ΑΓΩΝΑΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ»: Σόλωνος 41, Αθήνα – 106 72, τηλ.
010.3626.460.