Το Κυβερνείο γκρεμίζεται

Το Κυβερνείο της Αίγινας

Σκεφτείτε μια χώρα που έχει ζήσει επί πολλούς αιώνες υπό καθεστώς υποδούλωσης
και ανελευθερίας. Αλλά κάποτε ήρθε η ποθητή στιγμή της απελευθέρωσης. Αυτή η
απελευθέρωση δεν της χαρίστηκε. Χρειάστηκαν αγώνες και πολύ αίμα των φτωχών
της κατοίκων για να κατακτηθεί η ελευθερία: Η ελευθερία αυτή λαμβάνει σάρκα
και οστά, εκδηλώνεται συγκεκριμένα μέσα από νέους θεσμούς, νομοθετικά και
διοικητικά όργανα, κυβέρνηση. Σε ένα μικρό νησί αυτής της χώρας εγκαθίσταται ο
πρώτος κυβερνήτης της, οργανώνονται οι πρώτες διοικητικές υπηρεσίες, κόβονται
τα πρώτα νομίσματα του ελεύθερου κράτους.

Σκεφτείτε πόση συγκίνηση θα πρέπει να αισθάνονταν οι κάτοικοι αυτής της
υποθετικής χώρας, πολλά χρόνια αργότερα, όσες φορές θα επισκέπτονταν το μικρό
νησί που υπήρξε η πρώτη πρωτεύουσα της χώρας τους.

Περισσότερο από οτιδήποτε άλλο θα ενδιαφέρονταν βέβαια να επισκεφτούν το
Κυβερνείο, τον χώρο από όπου ξεκίνησαν οι προσπάθειες να δημιουργηθεί η νέα
πολιτεία. Δύο αιώνες αργότερα το κτίριο αυτό δεν μπορεί παρά να έχει γίνει ένα
μουσείο Εθνικής Ιστορίας. Θα είναι άριστα διατηρημένο και φροντισμένο, με
κατάλληλη διακόσμηση και φωτισμό.

Θα προβάλλεται με υπερηφάνεια, θα επιδεικνύεται στους ξένους με καμάρι και η
επίσκεψη στον ιερό αυτόν χώρο εθνικής ιστορίας θα είναι υποχρεωτική για τα
σχολεία της χώρας αυτής.

Θα διαπιστώσατε οπωσδήποτε αρκετές ομοιότητες της υποθετικής αυτής χώρας με
την αγαπημένη μας πατρίδα, την Ελλάδα, τουλάχιστον όσον αφορά το αρχικό μέρος
της παραπάνω περιγραφής. Μπορούμε να αναπολήσουμε τη στιγμή που ο πρώτος
Κυβερνήτης, ο Καποδίστριας ήρθε από την Ιταλία που βρισκόταν στην Αίγινα και
δημιούργησε ένα προσωρινό συμβουλευτικό σώμα και μια Γενική Γραμματεία που θα
αναλάμβανε το κυβερνητικό έργο. Η κυβέρνησή του, που ορκίστηκε στην Μητρόπολη
της Αίγινας την 26η Ιανουαρίου του 1828, εγκαταστάθηκε στο «Κυβερνείο», σε ένα
κτίριο που μέχρι σήμερα υπάρχει και σίγουρα θα σας το δείξουν αν επισκεφθείτε
την Αίγινα και ενδιαφερθείτε να ρωτήσετε γι’ αυτό.

Το Κυβερνείο ήταν το πρώτο διοικητικό κέντρο του νεοσύστατου κράτους, εκεί
συνεδρίαζε η κυβέρνηση, εκεί ζούσε ο Κυβερνήτης. Στο ισόγειό του λειτούργησε
το πρώτο νομισματοκοπείο του ελληνικού κράτους. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται
κάπου: «οι γραφείς και οι υπάλληλοι αρχίζοντας από νωρίς το πρωί και
συνεχίζοντας μέχρι αργά το βράδυ να εργάζονται, συχνά αποκοιμόντουσαν πάνω στα
γραφεία τους, αποκαμωμένοι, εκεί πέρναγε η νύχτα τους».

Οι υπάλληλοι αυτοί θα είχαν συνείδηση ότι βάζουν τα πρώτα λιθαράκια για να
χτιστεί μία ευνομούμενη πολιτεία που θα σεβόταν πρώτα – πρώτα τον ίδιο τον
εαυτό της και θα είχαν σίγουρα τη συναίσθηση της ιστορικής σημασίας του χώρου
μέσα στον οποίο εργάζονταν.

Όμως σε αυτό έκαναν βέβαια λάθος, αν λάβουμε υπόψιν ότι η σημερινή ελληνική
πολιτεία είναι μια πολιτεία χωρίς αυτοσεβασμό, όπως φαίνεται από την στάση της
απέναντι στο κτίριο του Κυβερνείου. Υπάρχει μια μαρτυρία που αναφέρει το
Κυβερνείο ως έρημο και εγκαταλειμμένο ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα. Ο Σπ.
Λάμπρου στο φύλλο 591 της «Εστίας» της 26ης Απριλίου 1887 περιγράφει το
Κυβερνείο ως εξής: «Ο ξένος δεν έχει ανάγκην ερμηνέως, όπως περιεργασθεί το
πρώτον παλάτιον της νέας Ελλάδος, και ένα μόνον οφθαλμόν εάν έχει ο
επισκεπτόμενος, θα ιδή ό,τι έχει να ιδή, ερήμωσιν και ερείπια». Για την
κατάσταση του κτιρίου σήμερα, η πιο εύγλωττη μαρτυρία είναι ένα απόσπασμα από
μια σχολική έκθεση του Θωμά Γκίνη, ενός μαθητή του Λυκείου της Αίγινας και
μέλους της «Βουλής των Εφήβων», που αντιγράφω από το περιοδικό «Αιγιναίο»:
«Ποια είναι η εικόνα που παρουσιάζει το Κυβερνείο σήμερα;

Σοβάδες πεσμένοι, πορτοπαράθυρα ετοιμόρροπα, ξεχαρβαλωμένα, τοίχοι ραγισμένοι,
πατώματα σαθρά, τα σανίδια των πατωμάτων έχουν διαβρωθεί από την υγρασία και
υπάρχει κίνδυνος κατάρρευσής τους. Παρά τις φιλότιμες προσπάθειες της
υπεύθυνης του Ιστορικού Αρχείου που στεγάζεται στο Κυβερνείο, η κατάσταση
είναι απελπιστική. Πέρυσι που το επισκεφθήκαμε στα πλαίσια του μαθήματος της
νεώτερης ιστορίας, μας απαγορεύτηκε να μπούμε σε ορισμένες αίθουσες γιατί
κινδυνεύαμε».

Η ανευθυνότητα που δείχνουμε αφήνοντας τα κάθε λογής κυβερνεία να γκρεμίζονται
δεν είναι απλώς δείγμα της έλλειψης αυτοεκτίμησης και αυτοσεβασμού που μας
χαρακτηρίζουν αλλά συμβάλλουν στο να απογοητεύονται οι καλύτεροι από τους
νέους μας, πριν ακόμα καλά καλά αρχίσουν να ονειρεύονται.

Ο Κοσμάς Ψυχοπαίδης είναι καθηγητής της Πολιτικής Θεωρίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.