Επίθεση στη μοντέρνα πολεοδόμηση

Ο Marcel La Rose, επικεφαλής του προγράμματος «Arena Initiative», εξηγεί πώς οι «αυστηρές» πολεοδομικές επιλογές μπορούν να μετατρέψουν μια περιοχή σε γκέτο

Στην Ολλανδία, ολόκληρο το νοτιοανατολικό Άμστερνταμ γκρεμίζεται, για να
χτιστεί από την αρχή. «Ολόκληρη η περιοχή του Μπάλμαμιρ, που διαμορφώθηκε τη
δεκαετία του ’70, με βάση τη λογική του Le Corbusier, με τα χρόνια μετατράπηκε
σε γκέτο, έγινε απρόσιτη, ψυχρή, αφιλόξενη», λέει στα «ΝΕΑ», ο Marcel La Rose,
επικεφαλής του προγράμματος «Arena Initiative», που έχει ως στόχο να
αναδιαμορφώσει την έκταση που βρίσκεται πίσω από το στάδιο του Άγιαξ και την
χωρίζουν απ’ αυτό οι γραμμές του τρένου.

Στο Άμστερνταμ, αλλά και στην Αθήνα, πολλοί αρχιτέκτονες και πολεοδόμοι…
επιτίθενται στον Le Corbusier και στις ιδέες του για την μοντέρνα πόλη. Η
ακτινοβόλα πόλη, σύμφωνα με τον Le Corbusier, δεν πρέπει να στριμώχνεται
ανάμεσα σε πλατείες και γειτονιές. Οι άνθρωποι πρέπει να ζουν σε υγιεινούς,
ψηλούς χώρους, που θα χωρίζονται από μεγάλες εκτάσεις πάρκων, έτσι ώστε να
έχουν φως και πράσινο, έλεγε. Η «έξυπνη» πόλη οφείλει να είναι χωρισμένη σε
ξεκάθαρες ζώνες, σε «αμιγείς» περιοχές, άλλες για εργασία, άλλες για κατοικία
ή ψυχαγωγία. Κι όλα, να είναι μεγάλα: μεγάλα κτίρια, μεγάλοι ανοιχτοί χώροι,
μεγάλοι αυτοκινητόδρομοι.

«Έτσι ακριβώς διαμορφώθηκε το νοτιοανατολικό Άμστερνταμ», λέει ο La
Rose, «και στη δεκαετία του ’90 ήταν πια σημείο ντροπής, για μια κοινωνία που
θέλει να είναι ανοιχτή, πολυποίκιλη και πολυπολιτισμική. Με πολύ υψηλά ποσοστά
ανεργίας και ακόμη υψηλότερα ποσοστά εγκληματικότητας. Μια απομονωμένη περιοχή
κατοικιών για μετανάστες, από την οποία δεν τολμούσε να περάσει κανείς.
Σήμερα, όλα γκρεμίζονται από τα θεμέλια. Περίπου 80.000 κάτοικοι έχουν
μετακομίσει προσωρινά, μέχρι να ετοιμαστούν τα καινούργια σπίτια».

Πολλοί, βέβαια, εκτιμούν πως δεν είναι ο Le Corbusier και οι προτάσεις του που
ευθύνονται για τις μονότονες, απρόσωπες και αφιλόξενες υπνουπόλεις της
Ευρώπης, αλλά όλοι εκείνοι που πήραν πολεοδομικές αποφάσεις, επικαλούμενοι το
όνομά του. Όπως και να ‘χει, το συγκεκριμένο μοντέλο καταρρέει. «Στην Αθήνα,
βλέπουμε ήδη τα προβλήματα που προκαλούν οι περιοχές αποκλειστικής κατοικίας»,
λέει ο κ. Δημήτρης Χριστοφιλόπουλος, καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης
και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Συλλόγου Ελλήνων
Πολεοδόμων και Χωροτακτών. «Περιοχές που απομονώθηκαν από τον πολεοδομικό ιστό
της Αθήνας, είναι πια ησυχαστήρια. Έχουν το πλεονέκτημα του όμορφου φυσικού
και οικιστικού περιβάλλοντος, όμως έχασαν τελείως την αίσθηση της γειτονιάς,
ζουν τη μονοτονία, την έλλειψη ποικιλίας και ζωντάνιας».

«Δεν μας έσωσαν τα πάρκα»

Στην Ολλανδία, μια χώρα με 2,8 εκατομμύρια μετανάστες (σε σύνολο πληθυσμού 16
εκατομμυρίων), οι επιπτώσεις ήταν ακόμη μεγαλύτερες. «Στο Μπάλμαμιρ, την
περιοχή που ξαναφτιάχνουμε τώρα και θα είναι έτοιμη μέχρι το 2007, ζούσαν
κυρίως μετανάστες, καθώς όσοι είχαν την οικονομική δυνατότητα επέλεγαν σημεία
λιγότερο απομονωμένα και περισσότερο ζωντανά», εξηγεί ο Marcel La Rose. «Τα
σπίτια που βρίσκονταν στα 17 μεγάλα οικοδομικά συγκροτήματα, ανάμεσα σε αχανή
πάρκα και χωρισμένα από την περιοχή με τα γραφεία και τις επιχειρήσεις από τις
σιδηροδρομικές γραμμές, ζούσαν άνθρωποι από το Σουρινάμ, την Ινδία, το
Πακιστάν, τα νησιά της Καραϊβικής, την Γκάνα, το Αφγανιστάν, τη Νιγηρία, και
οι περισσότεροι ήταν άνεργοι.

Οι μεγάλες εκτάσεις των πάρκων όχι μόνο δεν προσέφεραν καλύτερη ποιότητα ζωής,
αλλά αντίθετα με τα χρόνια έμειναν να δίνουν κάλυψη σε μια σειρά από παράνομες
δραστηριότητες. Όταν το 1997 θελήσαμε να ανατρέψουμε την εικόνα, αρχίσαμε με
προγράμματα επιμόρφωσης και ένταξης των μεταναστών, με ειδικά σχολεία και
τοπικά γραφεία εύρεσης εργασίας. Τίποτα απ’ αυτά δεν θα πετύχαινε, όμως, σ’
έναν τέτοιο χώρο. Έτσι, πήραμε την απόφαση να γκρεμίσουμε. Τα μεγάλα πάρκα θα
χτιστούν αφήνοντας μικρότερες περιοχές πράσινου, κατοικίες, καταστήματα και
γραφεία θα μπερδευτούν, ενώ μια γέφυρα που θα περνά πάνω από τις γραμμές του
τρένου θα συνδέσει την καινούργια γειτονιά με τα συγκροτήματα των μεγάλων
επιχειρήσεων που βρίσκονται γύρω από το στάδιο Arena».