Από την «πάστα» του πρώτου

Πώς γίνεται κανείς πρώτος; Από… σπόντα; Ή με ικανότητες και οργανωμένη
προσπάθεια; «Η πρωτιά, ως συνειδητός ή ασυνείδητος στόχος, είναι πάντα μια
πολύ σύνθετη διαδικασία που συνδέεται άμεσα με την προσωπικότητα και τα
μηνύματα του οικογενειακού μας περιβάλλοντος», εξηγεί η Βίβιαν Γρίβα,
ψυχολόγος και οικογενειακή θεραπεύτρια. Η φιλοδοξία, κάποιες ηγετικές τάσεις
και βέβαια η ικανότητα και η αυτοπεποίθηση βρίσκονται πάντα στο… αίμα των
πρώτων, ακόμα κι αν οι ίδιοι δεν το συνειδητοποιούν. «Απλώς όταν κανείς κυνηγά
συνειδητά την πρωτιά, οργανώνει πιο μεθοδικά την προσπάθειά του για να την
κερδίσει. Αξιοποιεί κάθε ευκαιρία και δίνει προτεραιότητα στο να ξεχωρίσει».

Και πληρώνει το ανάλογο τίμημα. «Ο πρώτος παλεύει περισσότερο για να στηρίξει
τη θέση του και να κρατηθεί στην κορυφή. Και σε αυτή τη διαρκή προσπάθεια,
μπορεί να στερηθεί ή να χάσει λίγα ή περισσότερα από τον εαυτό του και τις
σχέσεις του με τους ανθρώπους».

Και επειδή «στην κορυφή χωράει μόνο ένας», αν δεν κρατηθούν οι ισορροπίες, η
μοναξιά καραδοκεί. «Παιδιά του νηπιαγωγείου έγραψαν κάποτε τη φράση: όποιος
είναι δεύτερος είναι και ελεύθερος. Η πρωτιά μπορεί να σημαίνει και “σκλαβιά”
αν σκεφτεί κανείς ότι οι πρώτοι εξαιτίας της θέσης τους, των ευθυνών και των
δεσμεύσεων, δέχονται περισσότερη πίεση».

Η πίεση αυτή, όπως λέει η κ. Γρίβα, «μπορεί να προκαλέσει και την
κατάρρευση ακόμη του ατόμου. Εξαρτάται πάντα από τις δυνάμεις και τις αντοχές
του καθενός».

Στην περίπτωση του πρωτότοκου παιδιού, βέβαια, τα πράγματα είναι διαφορετικά,
αφού το να γεννηθείς πρώτος ή δεύτερος σε μια οικογένεια δεν είναι και τόσο…
στο χέρι σου. Αλλά η ευθύνη είναι «πάνω – κάτω» η ίδια. «Είναι πάντα δοκιμασία
για τον γονιό το πρώτο παιδί. Και συνήθως προσπαθεί να ενσαρκώσει τις
προσδοκίες των γονέων. Είναι φορτισμένο με περισσότερη ευθύνη και περισσότερες
απαιτήσεις. Το μεγαλύτερο παιδί κερδίζει την αποδοχή των γονιών μέσα από την
ωριμότητα που πιθανόν του αναγνωρίζουν σε σχέση με τα μικρότερα αδέλφια. Γι’
αυτό και συνήθως οι πρωτότοκοι έχουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον εαυτό τους».

Η αρχή του By-pass

Έχετε ξανακάνει by-pass στην Ελλάδα; Το 1971, η συγγενής ενός καρδιοπαθούς,
που έκανε αυτή την ερώτηση στον 36χρονο τότε καρδιοχειρουργό Γιώργο Τόλη, πήρε
αρνητική απάντηση. Το πρώτο by-pass έγινε στις 8 Δεκεμβρίου 1971. «Έπρεπε να
αντιμετωπίσω και αυτή την πρόκληση, της πρωτιάς, από τη στιγμή που αποφάσισα
να επιστρέψω από την Αμερική και να δουλέψω στην Ελλάδα».

Αρκετά χρόνια αργότερα, ο κ. Τόλης χρειάστηκε και πάλι να πει «όχι, θα είναι η
πρώτη φορά». Ήταν 3 Απριλίου του 1990 όταν ο καρδιοχειρουργός πραγματοποίησε
την πρώτη μεταμόσχευση καρδιάς στη χώρα μας. «Η πρωτοβουλία μου ανήκε και όταν
χάσαμε τον ασθενή ο πόνος μου ήταν απερίγραπτος. Πάντως, δεν ένιωσα απόρριψη ή
αμφισβήτηση από κανέναν. Η πρώτη μάχη είχε χαθεί, όμως είχε ανοίξει ο δρόμος
για τη σωτηρία πολλών ανθρώπων». Ήταν και ζήτημα φιλοδοξίας. «Κάθε
καρδιοχειρουργός έχει τη μεταμόσχευση ανάμεσα στους στόχους του», λέει ο κ.
Τόλης, που έχει μια ακόμη πρωτιά στο ενεργητικό του: το 1979 επιχείρησε για
πρώτη φορά στην Ελλάδα τον διαχωρισμό δύο σιαμαίων παιδιών.

«Ο δευτερότοκος τα βρίσκει έτοιμα»

«Παλεύεις» και για τους δύο. Κάνεις λάθη και μαθαίνεις. Και μετά έρχεται ο
μικρότερος που τα βρίσκει έτοιμα! Η Αθηνά Καρβέλη-Κοντιλιέρη είναι το πρώτο
παιδί της οικογένειας. Και σε μερικές περιπτώσεις εκείνη «άνοιξε» τον δρόμο
όπου «περπάτησε» ο (κατά 6,5 χρόνια μικρότερος) αδελφός της. «Κάποια πράγματα
τα κέρδισα εγώ και για τους δυο μας. Όταν έδινα εξετάσεις για το Πανεπιστήμιο,
οι γονείς μας έλεγαν: Αν δεν περάσει, θα ξαναδώσει. Όταν ήρθε η σειρά του
Γιώργου, είπαν πως μπορούσε να πάει σε ένα ιδιωτικό κολέγιο».

«Δεν διάβαζα για την πρωτιά»

Κάτι λιγότερο από 200 μόρια. Ήταν η βαθμολογία που έδωσε την πρωτιά στον
Μιχάλη Πέτσιο στις εισαγωγικές εξετάσεις του 2000. Μπήκε πρώτος στο Τμήμα
Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Η/Υ του Πολυτεχνείου. Αλλά, όπως λέει ο
ίδιος, και την πόρτα να έκλεινε δεν θα τον πείραζε καθόλου. «Το μόνο που ήθελα
ήταν να μπω σε αυτή τη Σχολή. Δεν με απασχόλησε ποτέ η σειρά της εισαγωγής
μου. Ούτε διάβαζα με στόχο την πρωτιά». Η πρωτιά βέβαια του έδωσε περισσότερη
αυτοπεποίθηση. «Ίσως αυτή να είναι και η μόνη διαφορά. Το να μπεις πρώτος στο
Πανεπιστήμιο ενισχύει την εμπιστοσύνη στον εαυτό σου και σε κάνει να θέτεις
υψηλότερους στόχους». Αυτό όμως και τίποτα παραπάνω. «Η πρωτιά δεν μου άνοιξε
καμιά πόρτα, ούτε ήταν ποτέ κάτι δεδομένο για μένα που δεν ήταν για τους
υπόλοιπους φοιτητές. Πρώτα απέδειξα την ικανότητά μου και μετά άρχισαν να
έρχονται οι ευκαιρίες για υποτροφία, για δουλειά κ.λπ.», λέει ο Μιχάλης, που
είναι σήμερα δευτεροετής.

ΚΟΥΙΖ

Κλείνετε την πόρτα στην επιτυχία;

Βαθμολογήστε τον εαυτό σας σε κλίμακα 1 έως 5. Το 1 σημαίνει «σχεδόν ποτέ» και
το 5 «σχεδόν πάντα».

1. Διαβάζω πολλά βιβλία-οδηγούς επιτυχίας, αλλά δεν τα χρησιμοποιώ για
να βελτιώσω τη ζωή μου.

2. Με εξοργίζει η οικονομική μου κατάσταση.

3. Η δουλειά μου δεν μου επιτρέπει να εκφράσω τα ταλέντα και τις
ικανότητές μου.

4. Θέλω πάντα να είμαι τέλειος/α.

5. Προσπαθώ να ανταποκρίνομαι στις προσδοκίες όλων.

6. Συχνά «πιάνω» τον εαυτό μου να αρχίζει κάτι και να μην το τελειώνει.

7. Βαρέθηκα να είμαι κοντά στην επιτυχία και την τελευταία στιγμή να
«σαμποτάρω» τον εαυτό μου.

8. Νιώθω ενοχές όταν λέω «όχι».

9. Νιώθω πιο άνετα όταν βλέπω τους άλλους να φτάνουν στην επιτυχία,
παρά όταν το κατορθώνω εγώ.

10. Συνήθως νιώθω ότι δεν προσπαθώ αρκετά για κάτι, παρ’ όλο που έχω
κάνει ό,τι μπορώ.

11. Νιώθω υπεύθυνος/η για τα αισθήματα όλων των άλλων.

12. Συχνά αφήνω τους άλλους να κερδίζουν.

13. Έχω την τάση να υποτιμώ τον εαυτό μου, παρ’ όλο που οι άλλοι λένε
ότι είμαι έξυπνος/η, ικανός/ή και με χιούμορ.

14. Τείνω να χρεώνω λιγότερο τις υπηρεσίες που παρέχει η επιχείρησή
μου.

15. Συνήθως δέχομαι «ψίχουλα» παρ’ όλο που ξέρω ότι αξίζω περισσότερα.

Βαθμολογία

14 – 28: Συγχαρητήρια! Η πόρτα σας είναι πάντα ανοικτή για την
επιτυχία. Και οι άλλοι πάντα σας μιμούνται.

29 – 45: Έχετε ακόμη λίγη δουλειά για να επιτρέψετε στον εαυτό σας να
επιτύχει. Αφιερώστε χρόνο στον εαυτό σας και συνειδητοποιήστε τις ικανότητές
σας.

46 και πάνω: Για κάποιον λόγο δεν αφήνετε τον εαυτό σας να επιτύχει,
ενώ μπορεί. Δυσκολεύεστε να τελειώσετε κάτι που έχετε αναλάβει και αναβάλλετε
συνεχώς πράγματα που σας ευχαριστούν. Ξεκινήστε επειγόντως προπόνηση και
μάθετε να ανοίγετε την πόρτα όταν σας χτυπά η επιτυχία.