Η φοβερή προστασία

Θέλω να μιλήσω για τη γυναίκα-μάνα-σύντροφο, μέσα από μια συγκεκριμένη ιστορία
σ’ έναν ειδικά φορτισμένο χώρο. Η σκηνή σε μια αίθουσα νοσηλείας ενός
νοσηλευτικού ιδρύματος. Εκείνος, γύρω στα 55, βαριά άρρωστος. Με περιπέτεια
καρδιακών παθήσεων έχει παρουσιάσει ύποπτους πόνους, που αποδεικνύονται
εργαστηριακά ανεύρυσμα αορτής.

Τυπικός άντρας: δειλός, πανικόβλητος, χαϊδεμένο παιδί (μάνας και συζύγου),
σχεδόν παραιτημένος, αφημένος σε μια φοβία προσεχούς θανάτου. Αυτή την εικόνα
που εκπέμπει την ανατρέπει ο φυσιολογικός ιστορικός βίος. Άνθρωπος με λαϊκές
ρίζες, αυτοδημιούργητος, με τα ήθη της ιθαγενούς ένδον Ελλάδας, σπούδασε
εργαζόμενος. Φοιτητής Οικονομικού Ανωτάτου Ιδρύματος ζει εργαζόμενος ως
γκαρσόνι σε πολυτελή κέντρα διασκεδάσεως της προχουντικής εποχής. Ενεργός
συνδικαλιστής, αγωνιστής της Αριστεράς και μάλιστα της δογματικής, σχεδόν
διαβόητος για το θάρρος του και τις καίριες επεμβάσεις του υπέρ των φοιτητικών
διεκδικήσεων. Στη διάρκεια της δικτατορίας, μέσω της κομματικής του ένταξης,
μετέχει σε ομάδες της αντίστασης και παίρνει ενεργό μέρος στα γεγονότα της
Νομικής και του Πολυτεχνείου.

Περήφανος και αυτόνομος μετά τη μεταπολίτευση, δεν επιδιώκει να
εξαγοράσει με δημόσιες θέσεις ή πολιτικές αντιδόσεις τις ιδέες του, τη δράση
του, τους αγώνες του. Διαγράφεται κιόλας από το κόμμα του, γιατί διαφωνεί και
με την τακτική του και με τον τρόπο που διαχειρίζεται τα εργατικά αιτήματα.
Έκτοτε, ως ελεύθερος αριστερός ακτιβιστής, παλεύει στην τοπική του κοινωνία
δημοσιογραφώντας, επεμβαίνοντας μαζί με άλλους, ολίγους, αλλά θαρραλέους, στις
τοπικές αρχές για να προλάβει αδικίες, να διορθώσει λανθασμένες αποφάσεις, να
κρίνει και συχνά να κατακρίνει αυθαιρεσίες της εξουσίας. Άνθρωπος με
καλλιτεχνικές ευαισθησίες, παρ’ όλο που είναι πρακτικός και οικονομολόγος
λογιστής με σύμβαση ιδιωτικού δικαίου σε ανώτατο ίδρυμα, γνωρίζει ποίηση,
λογοτεχνία, είναι ενήμερος στα μεγάλα θεωρητικά δόγματα της Κοινωνιολογίας,
της Ιστορίας και της Τεχνολογίας. Είναι εντυπωσιακό ν’ ακούς κάθε φορά από το
στόμα του στίχους του Αναγνωστάκη και να υποστηρίζει το σχέδιο του βίου του
παραπέμποντας στη «Διαθήκη» του Μιχάλη Κατσαρού (το γνωστό «Αντισταθείτε»).

Αυτός, λοιπόν, ο άνθρωπος της δράσης, που δεν δίστασε να ξεμπροστιάσει σκαιούς
εργοδότες, φαύλους πολιτικούς, συμβιβασμένους εργατοπατέρες, υπνώττοντες
προλετάριους, βάναυσους ασφαλίτες και χουντικούς προβοκάτορες, τώρα στο
κρεβάτι του πόνου έχει μετατραπεί σ’ ένα πανικόβλητο, περιδεές ζωάκι. Ο
παραμικρός πόνος τον αναστατώνει, βογγάει συχνά χωρίς λόγο, αναστενάζει βαθιά
και μέσα στον ύπνο του – ύπνο ανήσυχο, με παραληρήματα, με φωνές κυνηγημένου
σκύλου. Σκέφτεται κανείς για τον λόγο αυτού του πανικού; Διερωτάται, μήπως
είναι ο πόθος για ζωή, η αγάπη για τον άνθρωπο, η αφοσίωση στις μεγάλες ιδέες
που δαπάνησε τη ζωή του, που τον κάνουν να λυπάται στην προοπτική πως θα τα
χάσει όλα αυτά και κρατιέται σαν τον ναυαγό από το ξυλάρμενο που του έτυχε
κολυμπώντας; Ο φόβος του θανάτου, η απελπισία μπροστά στο άγνωστο, ίσως η
απουσία πίστης για το ΜΕΤΑ, το ΕΠΕΚΕΙΝΑ, καθιστά αυτόν τον άνθρωπο σαν τον
γερασμένο ελέφαντα, που από ένστικτο βαδίζει σ’ εκείνο το γνωστό στους
ελέφαντες ξέφωτο της ζούγκλας, όπου φτάνουν ήρεμοι (και λυπημένοι;) για να
πεθάνουν στο νεκροταφείο της αγέλης.

Και εδώ παρεμβαίνει η γυναίκα, η σύντροφος, η σύζυγος και μάνα των παιδιών
του. Τι κύτταρο τρομερό η γυναίκα εκείνη δίπλα του δυναμική, καρτερική,
γενναία, με κουράγιο απέραντο, με τρυφερότητα αφειδώλευτη, με αγάπη αδαπάνητη.
Μέρα-νύχτα χωρίς ύπνο, χωρίς παράπονο, εκεί, στο προσκέφαλό του, παρηγορητική,
άλλοτε να τον νταντεύει σαν μωρό παιδί, άλλοτε να τον μαλώνει με απέραντη
έγνοια και τρυφερότητα, νοσοκόμα και μάνα, σύζυγος και αδελφή.

Εκείνος την κοιτά στα μάτια καχύποπτος πως κάτι του κρύβουν, προσπαθώντας να
μαντέψει την αλήθεια, κλαψουρίζει σαν νήπιο, αφήνεται στη μητρότητά της, όταν
με υπομονή τον ταΐζει μπουκιά μπουκιά, όταν με το ζόρι, με παρακάλια σπάει την
άρνησή του να λάβει τροφή, να τον ποτίζει νεράκι με το μικρό κουταλάκι. Κι
όμως, η γενική του κατάσταση δεν είναι απελπιστική. Μπορεί να φάει, να πιει,
μπορεί να σηκωθεί να πάει στην τουαλέτα, μπορεί να κάνει βόλτες στον διάδρομο.
Όμως χαϊδεύεται, καμώνεται τον ανήμπορο τελείως, μεγιστοποιεί τους πόνους,
υποπτεύεται τα φάρμακα, αμφιβάλλει για τις διαγνώσεις, δυσπιστεί στις
συστάσεις. Και αφήνεται. Κι εκείνη, άκρως ερωτική, με τα επιδέξια χέρια της
τον κανακεύει, τον μαλάζει, κρατάει ώρες το χέρι του μέσα στη φούχτα της, κάθε
τόσο ακουμπάει την παλάμη της στο μέτωπό του.

Άλλοτε πάλι τον γυρίζει, όταν ιδρώνει του αλλάζει φανέλα κι όταν
βυθίζεται σε έναν βαθύ λήθαργο, γεμάτο αναστεναγμούς και κραυγές απελπισίας,
του κουβεντιάζει, προσπαθεί να τον κρατήσει ξύπνιο, αποπειράται να
αναμοχλεύσει τις αναμνήσεις του, «θυμάται» παλιές ιστορίες ευτράπελες,
εκδρομές της νιότης, άλλοτε πάλι τον ερεθίζει με την ανάμνηση των αγώνων του,
τις αντιδράσεις στις προκλήσεις των πολιτικών εχθρών του. Κι εκείνος αναδύεται
από τον λήθαργο, ξεχνάει την κατάστασή του, αφήνει την γκρίνια και τους
αναστεναγμούς και μπαίνει στο παιχνίδι της, αναπολεί ημέρες δράσης και
συμπεριφορές θάρρους. Κάποτε κάποτε εκείνος ξαφνικά βυθίζεται σε μια νάρκη, το
βλέμμα του καρφώνεται στο κενό, σαν να βλέπει κάτι στους άλλους αόρατο, κάτι
τρομερό. Τεντώνει τα αυτιά του σαν να ακούει κάποιο απειλητικό φτερούγισμα. Κι
εκείνη, ήρεμη αλλά με μάτια ανήσυχα και χέρια απαλά: «Τι σε τρομάζει, αγόρι
μου;». Αυτό το «αγόρι μου» σε συνταράζει. Μέσα σε κάθε γυναίκα υπάρχει πάντα η
μάνα, μάνα γη και πλατυτέρα, ένας μέγας κόλπος, ένας αδαπάνητος μαστός,
αραξοβόλι και μπαξές.

Πούθε αντλούν τόση σοφία τα χέρια της; Με την ίδια απαλή, τρυφερή και επιδέξια
κίνηση που κρατάει για πρώτη φορά μετά τον τοκετό το παιδί της, το φασκιώνει,
το καθαρίζει, με ένα σφουγγαράκι το πλένει και με απέραντη προσοχή κοιτάει
μήπως το σαπούνι πάει στα μάτια του μωρού και το τσούξει, με μια βρεγμένη
πετσέτα και ένα απαλό σφουγγαράκι σκουπίζει το σώμα του μεγάλου της αγοριού
και το φρεσκάρει. Είναι τέτοια η εξοικείωση με το σώμα του, τόσο αγαπητική η
σχέση της μαζί του, ώστε με την οξυμένη της όσφρηση ανιχνεύει τα υγρά του, τις
κενώσεις του, γνωρίζει να διακρίνει το χρώμα τους, την υφή τους, τον όγκο
τους. Κι αν δεν θεωρηθεί βλασφημία να το πω, τα περιφέρει ως τίμια δώρα.

Αν δεν ντρεπόταν μήπως παρεξηγηθεί, θα τον νανούριζε μ’ εκείνα τα παλιά
ηρεμιστικά νανουρίσματα. Κι αν μπορούσε να ξεπεράσει τη χλεύη όσων συσχετίζουν
κουτά, θα έσκυβε πάνω του και θα του τραγουδούσε το: «Πάει ο λαγός να πιει
νερό» και το: «Αχ κουνελάκι, ξύλο που θα το φας». Θαρρώ όμως πως του τα λέει
με χαμηλή φωνή στ’ αυτί του ή με σκέρτσα και είναι τότε που το «αγόρι της»
χαμογελά συχνά και μέσα στο βύθισμά του – αφού εκείνη η φωνή έρχεται από το
λίκνο του, από τη σαρμανίτσα, από την κούνια, φωνή πανάρχαια. Εκ βαθέων, από
τη μήτρα που μας φέρνει στο φως κι από το πηγάδι που θα μας υποδεχθεί ξανά στο
σκότος. Η γυναίκα είναι πάντα εκεί, για να μας μυήσει στα μυστήρια του φωτός
και του σκότους, να μας παρηγορήσει όσο διαπλέουμε τον μεγάλο χείμαρρο, τη
Στύγα και τον πορθμό προς τον Αχέροντα. Να μας φασκιώσει και να μας σαβανώσει.