Κοκτέιλ… λέιζερ για τον Παρθενώνα

Οι ακτίνες λέιζερ θα αφαιρέσουν τη μαύρη κρούστα και τους άλλους ρύπους της δυτικής ζωφόρου του Παρθενώνα, χωρίς να θίξουν τα αποσαθρωμένα μάρμαρα

Με κοκτέιλ «ακτινοβολίας» δύο ακτίνων λέιζερ, μιας υπέρυθρης και μιας
υπεριώδους, που θα εκπέμπουν μαζί ή εναλλάξ σε χαμηλότερο μήκος κύματος απ’
ό,τι αυτό που μπορεί να αποδομήσει το πεντελικό μάρμαρο, θα αφαιρεθούν οι
κρούστες και οι ρύποι που σκεπάζουν το ανάγλυφο με την Πομπή των Παναθηναίων
από τη δυτική ζωφόρο του Παρθενώνα.

Το αποτέλεσμα του καθαρισμού των γλυπτών θα το δούμε σε λιγότερο από δυόμισι
χρόνια. Δεν θα είναι λευκότερο του λευκού, αλλά θα είναι «διαυγές», «φωτεινό»
και θα σώζει τα ίχνη χρωμάτων και τις λεπτομέρειες της γλυπτής επιφάνειας που
έχουν γυψοποιηθεί.

Τελικά, η σύγχρονη τεχνολογία των ακτίνων λέιζερ που χρησιμοποιείται για τον
καθαρισμό έργων τέχνης προσαρμόσθηκε στις ειδικές ανάγκες του πεντελικού
μαρμάρου και επικράτησε ως η κύρια μέθοδος καθαρισμού των ηλικίας 2.450 ετών
δεκαέξι λίθων της δυτικής ζωφόρου του Παρθενώνα, που αφαιρέθηκαν από το
μνημείο μόλις πριν από δέκα χρόνια.

Για να αρχίσει η εφαρμογή της μεθόδου θα χρειασθούν τέσσερις μήνες και
δαπάνη 45 εκατ. δρχ., προκειμένου το Ινστιτούτο Τεχνολογίας και Έρευνας να
τροποποιήσει τη συσκευή που χρησιμοποιήθηκε ήδη στα πειράματα και να μειωθεί ο
χρόνος καθαρισμού, που υπολογίζεται σε ενάμιση μήνα για κάθε λίθο.

Η καθαίρεση της δυτικής ζωφόρου του Παρθενώνα ήταν ο επίλογος της αφαίρεσης
του γλυπτού διακόσμου του μνημείου. Πραγματοποιήθηκε το 1992. Από τότε
δοκιμάσθηκαν από τον υπεύθυνο καθηγητή χημικό μηχανικό Θόδωρο Σκουλικίδη 40
διαφορετικές μέθοδοι καθαρισμού του μαρμάρου, ώσπου να καταλήξει να προτείνει
στην Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης τέσσερις μεθόδους. Κάθε μία με τα
προτερήματα και τα ελαττώματά της. Ποια είναι αυτά;

Στην εισήγησή της η έφορος Ακροπόλεως κ. Άλκηστη Χωρέμη ανέφερε τα
ελαττώματα των τριών μεθόδων: της μικροψηγματοβολής για την αφαίρεση της
κρούστας, της αναστροφής της γυψοποίησης και τη μέθοδο του σηπιολίθου
(επιθέματα προσροφητικής αργίλου που μαλακώνει την κρούστα). Η δοκιμαστική
εφαρμογή της τέταρτης μεθόδου, των λέιζερ, επικράτησε γιατί «εξασφαλίζει ένα
ομοιόμορφο και ελεγχόμενο αποτέλεσμα σε όλες τις επιφάνειες, ακόμα και στα
χρώματα».

«Ο καθαρισμός επιτυγχάνεται αρχικά με υπέρυθρη ακτινοβολία με μεγάλες
πυκνότητες ενέργειας και με συνεχή διαβροχή με υδατικό διάλυμα κορεσμένο σε
ανθρακικό ασβέστιο επανειλημμένα. Η διαδικασία είναι λιγότερο χρονοβόρα εάν
προηγηθεί επίθεμα σηπιόλιθου 24-72 ώρες. Ο βαθμός καθαρισμού και ο χρωματικός
τόνος θα καθορισθούν ανάλογα με την κατάσταση διατήρησης της επιφάνειας στα
διάφορα σημεία του κάθε λίθου και ανάλογα με το χρώμα των γειτονικών λίθων,
ώστε να μην υπάρξουν έντονες αντιθέσεις».

Δύο αρχικά μειονεκτήματα χρειάσθηκε να ξεπερασθούν κατά την περσινή
περίοδο πιλοτικής εφαρμογής καθαρισμού των μαρμάρων με ακτίνες λέιζερ. Η μεν
υπέρυθρη ακτινοβολία άφηνε ένα κιτρίνισμα στον χρωματισμό της επιφάνειας, η δε
υπεριώδης ακτίνα μια γκριζωπή. Με την ελάττωση της έντασης των δύο
ακτινοβολιών και τον συνδυασμό της δράσης τους, ώστε άλλοτε να «χτυπούν» το
μάρμαρο μαζί και άλλοτε χωριστά, επιτεύχθηκε το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Απέχει από την τέλεια λεύκανση

Το αποτέλεσμα απέχει από την τέλεια λεύκανση – σαν αυτή που πραγματοποιήθηκε
από το Βρετανικό Μουσείο. Στις περιπτώσεις που ο ρύπος έχει διεισδύσει μέσα
στο μάρμαρο ή στο γυψοποιημένο στρώμα, δεν θα αφαιρείται ώστε οι λεπτομέρειες
να παραμείνουν στη θέση τους.

«Ακόμα και σε περίπτωση απροσεξίας στον χειρισμό, η ακτονοβολία είναι
ρυθμισμένη ώστε να μην ξεπερνά το όριο άνω του οποίου προσβάλλεται η επιφάνεια
του μάρμαρου», τόνισε η χημικός μηχανικός κ. Ε. Παπακωνσταντίνου. Ο καθηγητής
κ. Θεόδωρος Σκουλικίδης, τέλος, υπενθύμισε ότι οι ακτίνες λέιζερ
χρησιμοποιούνται σήμερα για τη διάνοιξη αρτηριών και εγχειρήσεις καταρράκτη,
ακριβώς γιατί δίνουν τη δυνατότητα να εστιάζει κανείς με μεγάλη ακρίβεια.