Τα ναρκωτικά της επιβίωσης!

Αρέκα κατεχού ή betel nut. Σήμερα, είναι το τέταρτο σε κατανάλωση ναρκωτικό στον κόσμο. Κάποτε το χρησιμοποιούσαν για τροφή

Μέχρι πρόσφατα, ιθαγενείς της αυστραλιανής ηπείρου κατανάλωναν το πλούσιο σε
νικοτίνη φυτό pituri για να αντέχουν τα μεγάλα ταξίδια στην έρημο, όπου τα
τρόφιμα αποτελούσαν σπάνιο είδος. Ακόμη και σήμερα, οι λαοί των Άνδεων μασούν
φύλλα κόκας που τους βοηθούν να εργάζονται σε μεγάλο υψόμετρο.

Οι ψυχοτρόπες ουσίες κάποτε έσωζαν ζωές. Πριν από χιλιάδες χρόνια, τα
ναρκωτικά αποτελούσαν συχνά ένα μέσο επιβίωσης, αφού χρησιμοποιούνταν ως
συμπλήρωμα ή ακόμη και ως μοναδικός τρόπος διατροφής! Αυτό υποστηρίζουν δύο
ανθρωπολόγοι, ο Ρότζερ Σάλιβαν από το Πανεπιστήμιο του Όκλαντ στη Νέα Ζηλανδία
και ο Έντουαρντ Χάγκερ από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στη Σάντα
Μπάρμπαρα, ύστερα από μελέτη που πραγματοποίησαν. Σύμφωνα με τους ίδιους, οι
ψυχοτρόπες ουσίες βοήθησαν τους προγόνους του σύγχρονου ανθρώπου να
επιβιώσουν.

Διάφορες ποικιλίες καπνού (nicotiana) χρησιμοποιούνταν ήδη από τα προϊστορικά χρόνια

Μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο Ρότζερ Σάλιβαν σημειώνει πως «φυτά όπως το
pituri, τα φύλλα κόκας, διάφορα είδη καπνού και πολλά άλλα είχαν διεγερτική
δράση και χρησιμοποιούνταν για την προσαρμογή του ανθρώπου σε συγκεκριμένο
περιβάλλον». Οι καρποί τού δέντρου αρέκα κατεχού (περισσότερο γνωστοί ως betel
nut) είναι σήμερα το τέταρτο σε κατανάλωση ναρκωτικό στον κόσμο (μετά τη
νικοτίνη, την αιθανόλη και την καφεΐνη). «Αρχαιολογικά ευρήματα αποδεικνύουν
πως το φυτό χρησιμοποιούνταν πριν από 13.000 χρόνια στο Τιμόρ και πριν από
10.700 χρόνια στην Ταϊλάνδη», λέει ο Ρότζερ Σάλιβαν.

Το pituri και άλλα ενδογενή είδη καπνού (κυρίως η nicotiana gossei) ήταν πολύ
διαδεδομένα στους κατοίκους της Αυστραλίας 40.000 χρόνια πριν από την
αποικιοκρατία, ενώ οι ποικιλίες nicotiana tabbacum και nicotiana rustica
ανήκαν στις πιο παλιές καλλιέργειες, τόσο στη Βόρεια όσο και στη Νότια
Αμερική.

Ειδικά εργαλεία και σκεύη που ανακάλυψαν αρχαιολόγοι στο Εκουαδόρ χρονολογούν
τη χρήση φύλλων κόκας (του φυτού από το οποίο παράγεται η κοκαΐνη) τουλάχιστον
5.000 χρόνια πριν. Μία συνήθεια αρκετά παλαιότερη για τους λαούς των Δυτικών
Άνδεων, οι οποίοι μασούσαν τα φύλλα του φυτού πριν από επτά χιλιετίες.

Τα παραπάνω δεν χρησιμοποιούνταν για την ψυχοτρόπο δράση, αλλά για τα θρεπτικά
τους συστατικά! «Όλες αυτές οι ουσίες προέρχονται από φυτά, τα οποία βέβαια
χρησιμοποιούσαν ως τροφή. Κανένας από τους ανθρώπους που μασούσε τον καρπό
betel στη Μικρονησία δεν σκεπτόταν αυτό που σήμερα ονομάζουμε «ναρκωτικά».
Αντίθετα, το κατανάλωναν ως τροφή που παράγεται από ένα είδος φοίνικα και
δίνει ενέργεια», παρατήρησε ο Ρ. Σάλιβαν, όταν επισκέφθηκε τη Μικρονησία για
να μελετήσει τις επιδράσεις της χρήσης αυτού του καρπού σε ανθρώπους που
έπασχαν από σχιζοφρένια.

Κάνναβη

«Στη θρησκευτική τους λατρεία και άλλα τελετουργικά, οι λαοί του
παρελθόντος χρησιμοποιούσαν ουσίες, οι οποίες πάλι προέρχονταν από φυτά.
Ανάμεσα σε αυτά ήταν η κάνναβη και βέβαια το όπιο», λέει ο Ρότζερ Σάλιβαν.

Η χρήση της κάνναβης και των προϊόντων της καταγράφεται για πρώτη φορά στην
Κίνα, πριν από 4.000 χρόνια. Αλλά σύμφωνα με τον καθηγητή Σάλιβαν, «η χρήση
της ήταν διαδεδομένη στο μεγαλύτερο μέρος της Ασίας, καθώς και στην Ανατολική
Αφρική, για χιλιετίες». Στην Ευρώπη η κάνναβη έφτασε μετά τις εκστρατείες του
Ναπολέοντα.

Η ιστορία του οπίου ξεκινά από το 1300 π.Χ., όταν οι Αιγύπτιοι ξεκίνησαν την
καλλιέργεια της παπαρούνας, στην πρωτεύουσα της Θήβας. Οι δρόμοι του εμπορίου
φέρνουν το όπιο και στη χώρα μας. Περίπου χίλια χρόνια αργότερα, ο Μέγας
Αλέξανδρος «συστήνει» την ουσία στην Περσία και την Ινδία.

Μανδραγόρας

Ο μανδραγόρας ήταν το κυριότερο από τα ψυχοδραστικά φυτά που χρησιμοποιούσαν
οι δικοί μας αρχαίοι πρόγονοι. «Ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε τον μανδραγόρα
κυρίως ως αναισθητικό. Το φυτό βρέθηκε στους τάφους των βασιλέων των Θηβών,
ενώ αναφέρεται τόσο από τον Θεόφραστο όσο και από τον Διοσκουρίδη», αναφέρει ο
Νίκος Χριστοδουλάκης, επίκουρος καθηγητής Βοτανικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ο
μανδραγόρας ο φαρμακευτικός, όπως ονομάζεται, εχρησιμοποιείτο για τη θεραπεία
διαφόρων ασθενειών.

Τα φύλλα, οι καρποί, αλλά κυρίως οι ρίζες του μανδραγόρα περιέχουν τα
αλκαλοειδή υοσκυαμίνη, μανδραγορίνη και σκοπολαμίνη. Τα αλκαλοειδή αυτά δρουν
στο κεντρικό νευρικό σύστημα του ανθρώπου. Ένα από τα αρχικά συμπτώματα της
χρήσης του μανδραγόρα είναι η δυσκολία στην όραση, ενώ αργότερα προκαλεί
διέγερση, οδηγεί σε παραλήρημα και τελικά σε καταστολή ή ακόμη και σε θάνατο.

Παπαρούνα

Ο Ιπποκράτης δεν πίστευε στις «μαγικές» ιδιότητες του οπίου. Ο «πατέρας»
της ιατρικής αναγνώριζε όμως τη χρησιμότητα του φυτού ως αναισθητικό ή
στυπτικό.

Στη χώρα μας αυτοφύονται 12 περίπου είδη παπαρούνας, από όπου παράγεται το
όπιο. Η πιο κοινή είναι η πάπαβερ η ροιάς, με τα κόκκινα λουλούδια. Δεν είναι
όμως και η πιο σημαντική. Αυτή είναι η πάπαβερ ή μήκων η υπνοφόρος, γνωστή ως
αφιόνι ή ύπνος.

«Το φυτό είναι γνωστό στην Ελλάδα ήδη από τους μινωικούς χρόνους», λέει ο
Νίκος Χριστοδουλάκης. Και συμπληρώνει πως «ο Ιπποκράτης είναι ο πρώτος που
αναφέρεται στον καρπό του αφιονιού, χρησιμοποιώντας τον όρο «κωδία». Ο
Διοσκουρίδης, καθώς και ο ιστορικός Πλίνιος, γνώριζαν καλά να ξεχωρίζουν το
όπιο και το εκχύλισμα του φυτού. Ο πρώτος μάλιστα γνώριζε και τις ηρεμιστικές
και ναρκωτικές ιδιότητες του οπίου».

Σίδηρος, ασβέστιο, βιταμίνες

Οι… παππούδες της ανθρωπότητας φαίνεται ότι υπολόγιζαν στη θρεπτική αξία
των φυτών με ψυχοτρόπο δράση.

Μελέτες δείχνουν πως 100 γραμμάρια φύλλων βολιβιανής κόκας περιέχουν
ασβέστιο, φώσφορο, σίδηρο και βιταμίνες Α, Β2 και Ε σε ποσότητα που ξεπερνά τη
συνιστώμενη ημερήσια δόση, όπως ορίζεται από τις αμερικανικές υπηρεσίες
υγείας. Το Khat περιέχει βιταμίνη C (150mg ανά 100 γραμμάρια φρέσκων φύλλων),
αλλά και νιασίνη, καροτίνη, σίδηρο και αμινοξέα.

Ο πιο συνηθισμένος τρόπος χρήσης των ουσιών αυτών ήταν να μασώνται.
Τοποθετούνταν στο βλεννογόνο του στόματος (στο εσωτερικό του μάγουλου) που
είναι γεμάτος με αιμοφόρα αγγεία. Έτσι, περνούσαν κατ’ ευθείαν στην κυκλοφορία
του αίματος.

INFO

Κοινό σημείο – και αιτία της ψυχοτρόπου δράσης – σε αυτά τα φυτά είναι τα
αλκαλοειδή, οργανικές ενώσεις αποτελούμενες από άνθρακα, υδρογόνο, άζωτο και
οξυγόνο. Από τα πιο γνωστά είναι η μορφίνη, η κωδεΐνη, η στρυχνίνη, η εφεδρίνη
και βέβαια η νικοτίνη.