Ο ζωγράφος, το γκαρσόνι και η δίκη

Ο ζωγράφος Μπαλτίς σε ένα από τα παρισινά καφέ που σύχναζε στα τελευταία χρόνια της ζωής του. Και δίπλα η «Νεκρή Φύση» που ζωγράφισε το 1958, ως «δώρο» για τον σερβιτόρο του (ονόματι Ανρί, όπως φαίνεται και στην αφιέρωση) και τώρα ήρθε στην επιφάνεια και έγινε «μήλον της Έριδος» μεταξύ του Ιδρύματος Τζιακομέτι, των κληρονόμων του Μπαλτίς και των κληρονόμων του γκαρσονιού

Το δώρο του ζωγράφου Μπαλτίς προς το γκαρσόνι που τον σερβίριζε στο παρισινό
καφέ, όπου σύχναζε το 1958, ήταν μια νεκρή φύση. Το έργο παρέμεινε άγνωστο και
δεν έφθασε ποτέ στον παραλήπτη, επειδή ο γλύπτης Αλμπέρτο Τζιακομέτι ξέχασε να
το παραδώσει και βρίσκεται τώρα στο επίκεντρο μιας δικαστικής διαμάχης.

Δεν πρόκειται για το αριστούργημα, αλλά ένας Μπαλτίς είναι ένας Μπαλτίς… Και
εκτός των άλλων η υπόθεση έχει και το «μυστήριό» της, καθώς πρόκειται για έναν
πίνακα που ήταν χαμένος και άγνωστος μέχρι το 1993.

Η ύπαρξή του ανακαλύφθηκε συμπτωματικά από μία ιστορικό της Τέχνης, τη
Βιρζινί Μονέ, η οποία ετοίμαζε τον πλήρη κατάλογο των έργων του Μπαλτίς για
τις περίφημες Εκδόσεις Gallimard. Βλέποντας ένα έργο του Τζιακομέτι στο σαλόνι
τού Μπαλτίς, η επιμελήτρια ρώτησε τον διάσημο ζωγράφο εάν και εκείνος είχε
χαρίσει στον φίλο του γλύπτη κάποιο έργο. Η απάντηση ήταν αρνητική, αλλά η
επίμονη ιστορικός της Τέχνης θεώρησε υποχρέωσή της να επικοινωνήσει με το
Ίδρυμα Τζιακομέτι, μήπως υπήρχαν τίποτα σχέδια του Μπαλτίς, για να τα
συμπεριλάβει στην έκδοση. Η απάντηση ήταν θετική και συνοδευόταν από τη
φωτογραφία του πίνακα.

Μόλις την είδε ο καλλιτέχνης, δήλωσε ότι ο πίνακας του ανήκει γιατί τον είχε
εμπιστευθεί στον Τζιακομέτι για να τον παραδώσει στο γκαρσόνι, τον Ανρί, που
δούλευε στο καφέ της οδού Ντ’ Αλέσια, όπου σύχναζαν, και προφανώς ο Τζιακομέτι
είχε ξεχάσει να εκτελέσει την παραγγελία του. Ζήτησε, λοιπόν, να του
επιστραφεί το έργο. Η άγνωστη νεκρή φύση, με την αφιέρωση «στον Ανρί»,
δημοσιεύθηκε στον ειδικό κατάλογο και ο Μπαλτίς ζήτησε διά της δικαστικής οδού
από το Ίδρυμα Τζιακομέτι και τους κληρονόμους του διάσημου γλύπτη την
επιστροφή τού πίνακα. Η χήρα του γλύπτη δεν είχε καμία αντίρρηση. Όμως το
Ίδρυμα Τζιακομέτι αντέδρασε στην επιστροφή του, ώσπου διαπιστώθηκε από έναν εκ
των κληρονόμων του αδελφού τού γλύπτη ότι αυτός ο πίνακας δεν περιλαμβανόταν
στον κατάλογο των έργων του ιδρύματος και, συνεπώς, δεν ήταν στην ιδιοκτησία
του.

Το 2000, ο Μπαλτίς με τα νέα στοιχεία άρχισε νέα δίκη που προκάλεσε διάφορα
δημοσιεύματα. Τότε εμφανίσθηκε η κόρη τού Ανρί Ντομέν, του ανθρώπου που ήταν
για πολλά χρόνια το γκαρσόνι του καφέ στο μπαρ – ρεστοράν «La Chope d’
Alesia». Η Μονίκ Βαλ Ντομέν έγραφε στον Μπαλτίς ότι ο πατέρας της τής είχε πει
για έναν ζωγράφο που του είχε υποσχεθεί έναν πίνακα.

Εμφανίσθηκε, επίσης, ένας μεγάλος έμπορος τέχνης, που γνώριζε τον Ανρί Ντομέν
και ανέφερε ότι το γκαρσόνι είχε στην κατοχή του ένα σχέδιο του Τζιακομέτι, το
οποίο, μάλιστα, ο ίδιος το είχε δανεισθεί για μία έκθεση.

Ο Μπαλτίς πέθανε στις 18 Φεβρουαρίου 2001, χωρίς να μπορέσει να
ανακτήσει τον πίνακα. Όμως, δεν χάθηκαν οι ελπίδες, γιατί οι κληρονόμοι του
αποφάσισαν να προσπαθήσουν να ολοκληρώσουν τώρα την προσπάθεια για την
επιστροφή του από το Ίδρυμα Τζιακομέτι.