Χωρούν την Ελλάδα και τον κόσμο…

Αυθεντική λιθογραφία του Χουάν Μιρό, μία από τις 13 που εμπνεύστηκε από το έργο του Alfred Jarry «Ο Ubu βασιλιάς» και συνόδευσαν ένα από τα «Μεγάλα Βιβλία» που επιμελήθηκε εκδοτικά ο Στρατής Ελευθεριάδης-Teriade

Μουσείο Θεόφιλου: Κρυμμένο μέσα στα ελαιόδενδρα, λιτό και απέριττο, το
Μουσείο Θεόφιλου προσφέρει στέγη σε 86 δημιουργίες μικρών και μεγάλων
διαστάσεων του πιο γνωστού εκπροσώπου της ελληνικής λαϊκής ζωγραφικής, του
Θεόφιλου Χατζημιχαήλ.

Στη Βαρειά, το προάστιο της Μυτιλήνης όπου γεννήθηκε ο ταλαντούχος και
παρεξηγημένος καλλιτέχνης, λειτουργεί από το 1965 το μουσείο με τις πέντε
αίθουσες, δωρεά του, επίσης Λέσβιου τεχνοκριτικού και θαυμαστή του Θεόφιλου,
Στρατή Ελευθεριάδη-Teriade στον Δήμο Μυτιλήνης.

Στον ζωγραφικό κόσμο του Θεόφιλου «χωράει» ολόκληρη η Ελλάδα και η
Ιστορία της. Με απεριόριστη φαντασία, ζωντανά χρώματα, ενθουσιασμό, αλλά και
απλοϊκό τρόπο αποτύπωσε όσα είδε και… δεν είδε. Την εποχή του, την πατρίδα
του και τους ανθρώπους της, αλλά και όλους εκείνους τους ήρωες που στο
κουρασμένο από τις ταλαιπωρίες μυαλό του είχαν πάρει μυθικές διαστάσεις.

Σε ένα ταξίδι από την Αγιά Σοφιά έως τη Μυτιλήνη και από την
Αίτνα έως τον Ιορδάνη «προσκαλεί» τον θεατή των έργων του ο φουστανελάς
ζωγράφος. Χωρίς όμως να «παραλείπει» να τον «γυρίσει» πίσω στον χρόνο. Για να
του «συστήσει» την «ποιήτρια Σαπφώ» και τον «κιθαρωδό Αλκαίο» τον «Περικλή να
δικαιολογεί στην Πνύκα τα έξοδα για την Ακρόπολη» ή ακόμη και ηρωικές μορφές
της νεώτερης ελληνικής Ιστορίας, όπως ο Αθανάσιος Διάκος και ο Παύλος Μελάς.
Εικόνες που στο κάτω μέρος τους, συνήθως ανορθόγραφα, άλλοτε λιτά και άλλοτε
περισσότερο αναλυτικά, ο καλλιτέχνης φρόντιζε πάντα να επεξηγεί.

«Ερωτόκριτος και Αρετούσα» του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ

Λιγοστές ασπρόμαυρες φωτογραφίες, τοποθετημένες διακριτικά, ώστε να μην
αποσπούν το βλέμμα από τα έργα της μικρής πινακοθήκης, αποκαλύπτουν στον
επισκέπτη την ιδιόρρυθμη προσωπικότητα του Θεόφιλου, ενώ αφίσες και κατάλογοι
από εκθέσεις έργων του στην Ελλάδα και το εξωτερικό μαρτυρούν την αναγνώριση
του έργου του μετά θάνατον, το 1934.

Μια ανάσα πιο μακριά, βρίσκεται ένα δεύτερο «θησαυροφυλάκιο» τέχνης,
που στεγάζεται στο 1.000 τ.μ. κτίριο του αρχιτέκτονα Γιώργου Γιαννουλλέλη. Το
«Μουσείο – Βιβλιοθήκη Στρατή Ελευθεριάδη-Teriade» στις είκοσι αίθουσες των δύο
ορόφων του «αιχμαλωτίζει» τον επισκέπτη όχι μόνον με τις καλλιτεχνικές
εκδόσεις του εκδότη και κριτικού τέχνης Στρατή Ελευθεριάδη, ο οποίος διέπρεψε
στο εξωτερικό γνωστός ως Teriade, αλλά και με τα έργα της προσωπικής του
συλλογής και τις 37 ακόμη δημιουργίες του Θεόφιλου.

Ιδιαιτερότητα του μουσείου είναι η δυνατότητα που προσφέρει
στους φιλότεχνους όχι μόνο να θαυμάσουν την υψηλή τέχνη του βιβλίου μέσα από
τον μοναδικό τρόπο που την υπηρέτησε ο Teriade, αλλά και μια πλειάδα
δημιουργιών των σπουδαιότερων ζωγράφων του 20ού αι. με τους
οποίους συνεργάστηκε ο εκδότης.

Σαν «ανοιχτό βιβλίο», όπως το είχε ονειρευτεί και ο δημιουργός του, το
μουσείο έχει ήδη συμπληρώσει 23 χρόνια ζωής. Και στους χώρους του μπορεί
κανείς να απολαύσει αναρτημένα τα τελικά δοκιμαστικά αντίτυπα πριν από την
εκτύπωση των «Μεγάλων Βιβλίων». Πρόκειται δηλαδή για πρωτότυπα έργα τέχνης,
χειροποίητα και συλλεκτικά – κυκλοφορούσαν από 180 έως 250 αντίτυπα,
αριθμημένα και υπογεγραμμένα από τους ζωγράφους που τα είχαν φιλοτεχνήσει -,
τα οποία είχε εμπνευστεί ο Τεριάντ και πραγματοποίησε με τη συνεργασία μεγάλων
δημιουργών, όπως ο Ανρί Ματίς, ο Πάμπλο Πικάσο και ο Χουάν Μιρό.

Τη δική του θέση στο μουσείο κατέχει και η άλλη μεγάλη εκδοτική
επιτυχία του Στρατή Ελευθεριάδη, το τριμηνιαίο καλλιτεχνικό και λογοτεχνικό
περιοδικό «Verve» («Οίστρος»), το οποίο περιέχει κείμενα που είχαν υπογράψει,
ανάμεσα σε άλλους, ο Λόρκα, ο Χέμινγουεϊ, ο Ελύτης και αναπαραγωγές πινάκων
και σχεδίων των Μπρακ, Μπονάρ, Σαγκάλ και αρκετών ακόμη σπουδαίων ζωγράφων.

Οδηγίες «χρήσης»

Πού: Στο Μουσείο Θεόφιλου και στο Μουσείο – Βιβλιοθήκη Στρατή
Ελευθεριάδη-Teriade, στη Βαρειά Λέσβου, 3,5 χλμ. έξω από την πόλη της
Μυτιλήνης. Τηλ. 02510-41644 και 23372, αντιστοίχως.

Πότε: Καθημερινά 9 π.μ. – 1 μ.μ. και 4 μ.μ. – 6 μ.μ. μέχρι τέλος
Απριλίου. 9 π.μ. – 2.30 μ.μ. και 6-8 μ.μ. έως τέλος Σεπτεμβρίου (Μουσείο
Θεόφιλου) και 9 π.μ. – 2 μ.μ. και 5-8 μ.μ. (Μουσείο Teriade). Δευτέρα κλειστά.

Πώς πάμε: Με αυτοκίνητο, ακολουθώντας τον παραλιακό δρόμο που οδηγεί
από Μυτιλήνη προς αεροδρόμιο, ή με τα λεωφορεία που ξεκινούν από την προκυμαία
της πόλης με προορισμό τον Ταξιάρχη ή την Αγία Μαρίνα.

Πόσο κοστίζει: 2 ευρώ για το Μουσείο Θεόφιλου και 1,5 ευρώ για το
Μουσείο Teriade.

Κατάλογοι: Μικρός, έγχρωμος και τετράγλωσσος (ελληνικά, αγγλικά,
γαλλικά, γερμανικά) για το Μουσείο Θεόφιλου διατίθεται δωρεάν. Πλήρης και
κατατοπιστικός ο παλιός κατάλογος του Μουσείου Teriade κοστίζει 8 ευρώ. Η
νεώτερη και μεγαλύτερη έκδοσή του στοιχίζει 15 ευρώ.