Δρόμοι

Τα λόγια μου…

… είναι τα δάκρυά μου, έλεγε ο Σάμουελ Μπέκετ, μα ισχύει και το αντίθετο. Οι
μεγάλες γλώσσες του κόσμου σιγά σιγά καταβροχθίζουν τις μικρές, μα από όλες
μονάχα μία, η γλώσσα των δακρύων δεν χάθηκε και δεν θα χαθεί ποτέ – η πιο
δύσκολη γλώσσα για να ξεχωρίσει κανείς και να καταλάβει τους φθόγγους της.
Δάκρυα χαράς, δάκρυα ευτυχίας, δάκρυα πόνου, δάκρυα απογοήτευσης, κλάμα φόβου,
κλάμα επιθυμίας, κλάμα θλίψης, κλάμα ελπίδας. Τόσα πολλά, αντιφατικά
συναισθήματα και μια μόνο «γλώσσα». Δεν είναι να απορεί λοιπόν κανείς που εδώ
και μερικά χρόνια τα δάκρυα έγιναν επιστήμη.

Η δακρυολογία…

… ξεχωρίζει τα δάκρυα σε βασικά (για την ύγρανση των οφθαλμών), ανακλαστικά
(όταν κόβει κανείς κρεμμύδια), ψυχολογικά (όταν υπάρχει συγκίνηση). Ο
Αμερικανός επιστήμονας Ουίλιαμ Φρέι είχε παρατηρήσει πως οι καταθλιπτικοί
έχουν αυξημένο μαγγάνιο, τα δάκρυα είναι πλούσια σε μαγγάνιο, άρα τα δάκρυα
ανακουφίζουν από την κατάθλιψη. Ποιος ξέρει; Καθόλου ρομαντική η θεωρία του,
που ευτελίζει το κλάμα στο επίπεδο της εφίδρωσης. Όμως, σίγουρα το κλάμα έχει
θεραπευτική αξία. Άλλοτε, με μαλάξεις και με πιέσεις, το αποσπούσαν από τους
ασθενείς με τη βία, σαν να ήταν μια τεχνολογία της ψυχής.

Οι άνθρωποι…

… σήμερα μπορούν άραγε να κλαίνε πιο ελεύθερα; Έχουν πολλές ευκαιρίες γι’
αυτό, αλλά μπορούν άραγε να κλαίνε χωρίς να φοβούνται μήπως παρεξηγηθεί ο
ανδρισμός τους, μήπως πληγωθεί ο εγωισμός τους; Κάποτε ήρωες και άγιοι
έκλαιγαν ελεύθερα, χωρίς να πάψουν να είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Για τον
Γαλλορουμάνο συγγραφέα Σιοράν, το δάκρυ είναι μια μορφή τέχνης, μια αισθητική
εμπειρία, «μουσική που γίνεται ύλη». Για τον Ρολάν Μπαρτ, τα δάκρυα του
Βέρθερου για τη Λότε του είναι καρπός του «ερωτικού σώματος». Για τον Σαρτρ,
είναι επιθυμία, απόπειρα ζωτική και μαζί παιδική να αλλάξει κανείς τον κόσμο
για να προσαρμοστεί σε αυτόν καλύτερα.

Η απουσία…

… δακρύων είναι καμιά φορά πιο συγκινητική από την παρουσία τους. Τα πράσινα
μάτια της Σαρμπάτ είναι σήμερα ίδια, όπως τα είχε δει ο φωτογραφικός φακός
πριν από δεκαοκτώ χρόνια. Τότε ήταν δεκατριών χρόνων. Ο ίδιος φωτογράφος που
είχε συναντήσει την Αφγανή προσφυγοπούλα το 1984, πήγε και την ξαναφωτογράφισε
τώρα, κάπου στο Αφγανιστάν. «Τα μάτια της εξακολουθούν να σε στοιχειώνουν όπως
τότε», λέει. Δεν είναι βουρκωμένα. Κανένα δάκρυ δεν κυλάει πάνω στο μάγουλο.
Μονάχα ο χρόνος κύλησε πάνω στο πρόσωπο, αμείλικτος όπως ο πόλεμος, τα χιόνια,
η πείνα. Αδάκρυτα τα μάτια, χάντρες από νεφρίτη, μετράει κανείς σε αυτά κάθε
δάκρυ που λείπει, για κάθε μαύρο χρόνο, για κάθε μαύρη μέρα. Το αόρατο δάκρυ,
το βουβό κλάμα, θα πρέπει να ήταν πολλά για να σωριαστεί έτσι ένα τέτοιο
μνημείο.