Οι πλούσιες χώρες πρέπει να κρατήσουν τον λόγο τους

Για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, ο κόσμος βρίσκεται πολύ κοντά στην
επίτευξη του στόχου για τερματισμό της φτώχειας σε όλα τα μήκη και πλάτη του
πλανήτη. Μήπως, όμως, αυτός ο στόχος είναι ανέφικτος; Πιθανώς. Ούτως ή άλλως,
οι φτωχοί φαίνεται να βρίσκονται σε κάθε γωνιά του πλανήτη και ο αριθμός τους
αυξάνεται, λόγω της παγκόσμιας ύφεσης, της αύξησης του πληθυσμού και των λαθών
στην οικονομική πολιτική, που γίνονται σε πολλές χώρες του κόσμου.

Παρ’ όλα αυτά, θα επιμείνω στην άποψή μου ότι βρισκόμαστε πολύ κοντά στην
εξάλειψη της φτώχειας. Αν ο κόσμος ­ και ειδικότερα οι Ηνωμένες Πολιτείες και
άλλες πλούσιες χώρες ­ αφιερώσει ένα μικρό μέρος των στρατιωτικών δαπανών για
να ικανοποιήσει τις ανάγκες των φτωχότερων, η γενιά μας θα μπορέσει να
απαλλάξει την ανθρωπότητα από το βάρος της φτώχειας.

Ο Jeffrey Sachs είναι Καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Κέντρου Παγκόσμιας Ανάπτυξης στο αμερικανικό πανεπιστήμιο Harvard

Δεν αναφέρομαι στη σχετική φτώχεια, το σχεδόν αναπόφευκτο γεγονός ότι ορισμένα
μέλη της κοινωνίας βρίσκονται σε χειρότερη οικονομική κατάσταση από άλλα, παρά
το γεγονός ότι αυτό ποικίλλει από κοινωνία σε κοινωνία. Αναφέρομαι στην
απόλυτη φτώχεια, που απειλεί τη ζωή αυτών που είναι αναγκασμένοι να ζήσουν με
ημερήσιο εισόδημα κάτω του ενός δολαρίου. Για πρώτη φορά στην ιστορία ο κόσμος
έχει τη δυνατότητα να εξαλείψει αυτές τις ακραίες καταστάσεις. Ο λόγος; Οι
πλουσιότερες χώρες του πλανήτη έχουν ενισχύσει σημαντικά, τις τελευταίες
δεκαετίες, την οικονομική τους ευημερία, μέσω της ανάπτυξης της επιστήμης και
της τεχνολογίας. Παρά το γεγονός ότι οι φτωχές χώρες φαίνεται να μένουν ολοένα
και πιο πίσω από τις πλούσιες, η αλήθεια είναι περισσότερο ελπιδοφόρα. Μεγάλα
τμήματα του αποκαλούμενου αναπτυσσόμενου κόσμου, κυρίως στην Ασία, έχουν κάνει
σημαντικά βήματα απομάκρυνσής τους από την απόλυτη φτώχεια.

Η Κίνα είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα χώρας που έχει κάνει άλματα, καθώς
εκατοντάδες εκατομμύρια Κινέζοι είδαν το επίπεδο ζωής τους να βελτιώνεται
σημαντικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων είκοσι χρόνων, εξασφαλίζοντας
καλύτερες υπηρεσίες υγείας, καλύτερη διατροφή και διαβίωση. Σημαντική βελτίωση
έχει πετύχει και η Ινδία, αν και μπορεί να πετύχει πολλά περισσότερα.

Οι πιο φτωχοί

Αν ο Τζορτζ Μπους, πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, αποφάσιζε να διαθέσει ένα πολύ μικρό ποσοστό του αμερικανικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος για την ανάπτυξη των φτωχότερων χωρών του πλανήτη, θα σώζονταν χιλιάδες ζωές στον Τρίτο Κόσμο

Οι φτωχότεροι των φτωχών, στο νότιο τμήμα Αφρικής και σε απομακρυσμένες
περιοχές της Λατινικής Αμερικής και της Κεντρικής Ασίας, δεν έχουν καταφέρει
ακόμη να κάνουν σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση της καταπολέμησης της
φτώχειας. Τουλάχιστον ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι, ίσως και δύο
δισεκατομμύρια, ζουν σε άθλιες συνθήκες πείνας, ασθενειών και φτώχειας. Σε
πολλές από αυτές τις χώρες, τα τελευταία χρόνια ήταν χρόνια καθυστέρησης και
όχι προόδου. Οι επιδημίες σάρωσαν την Αφρική και εξαπλώθηκαν το AIDS, η
ελονοσία και η φυματίωση. Η πείνα μαστίζει εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους,
καθώς οι παγκόσμιες κλιματικές συνθήκες έχουν γίνει ακόμη πιο ακραίες.
Βλέπουμε περισσότερα περιστατικά ξηρασίας και πλημμυρών, τα οποία, κατά πάσα
πιθανότητα, σχετίζονται με βαθύτερες αλλαγές του παγκόσμιου κλίματος.
Εκατομμύρια άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο λόγω της φτώχειας ­ ζωές που θα
μπορούσαν να έχουν σωθεί, αν οι φτωχοί είχαν πρόσβαση σε καλύτερη υγειονομική
περίθαλψη, διατροφή και άλλες βασικές για την ανθρώπινη ζωή υπηρεσίες.

Η απόλυτη φτώχεια στην οποία ζουν περίπου ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι είναι
τραγική, ηθικά απαράδεκτη και επικίνδυνη ­ αποτελεί ένα χωράφι στο οποίο
καλλιεργούνται οι επιδημίες, η τρομοκρατία και η βία. Ωστόσο, με τις πλούσιες
χώρες να είναι πλουσιότερες από ποτέ και με ένα μεγάλο μέρος του
αναπτυσσόμενου κόσμου να έχει ξεφύγει από τα δεινά της απόλυτης φτώχειας,
υπάρχουν πλέον οι δυνατότητες για την εξάλειψη της παγκόσμιας φτώχειας.

Η λύση

Οι πλούσιες χώρες θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις φτωχές να ξεφύγουν από τη
μιζέρια, προσφέροντάς τους απλώς ένα πολύ μικρό μέρος του ετήσιου εθνικού τους
εισοδήματος ­ ή των στρατιωτικών τους δαπανών ­ προκειμένου να τις βγάλουν από
την πείνα, την απουσία της εκπαίδευσης και τις ασθένειες. Με τη βοήθεια αυτή,
σε συνδυασμό με την ανάπτυξη της οικονομίας που θα βασίζεται στην ελεύθερη
αγορά, οι πενόμενες χώρες μπορούν να βγουν από την απόλυτη φτώχεια.

Το σημαντικότερο είναι ότι οι πλούσιες χώρες δείχνουν τη θέληση θα
συνεργαστούν με τις φτωχές, προκειμένου να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι.
Ωστόσο, όπως συνέβη πολλές φορές στο παρελθόν, η Αμερική και άλλες πλούσιες
χώρες έχουν έως τώρα αποτύχει να πραγματοποιήσουν τις δεσμεύσεις τους. Στη
Σύνοδο της Χιλιετίας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών που πραγματοποιήθηκε τον
Σεπτέμβριο του 2000, οι ηγέτες όλου του κόσμου δεσμεύθηκαν να αντιμετωπίσουν
το πρόβλημα της παγκόσμιας φτώχειας. Έκαναν μια δήλωση με την οποία καλούσαν
σε ανάληψη άμεσης δράσης με στόχο τη σημαντική μείωση της απόλυτης φτώχειας
έως το 2015. Παράλληλα δεσμεύθηκαν να προσφέρουν και οικονομική βοήθεια.

Δυστυχώς, για δεκάδες χώρες σε όλον τον κόσμο, ο στόχος αυτός δεν έχει
επιτευχθεί, επειδή ελάχιστα χρήματα επενδύονται στην υγεία.

Πολλές μελέτες, περιλαμβανομένων αυτών που έκανα για τον Παγκόσμιο Οργανισμό
Υγείας, δείχνουν ότι ένα λογικό ποσό, πιθανόν η προσφορά επιπλέον 50-100
δισεκατομμυρίων δολαρίων ανά έτος, μπορεί να οδηγήσει στην επίτευξη των στόχων
που ορίστηκαν στη Σύνοδο της Χιλιετίας. Αυτό το ποσό μπορεί να φαίνεται πολύ
μεγάλο. Δεν είναι, όμως, αν αναλογιστεί κάποιος ότι το συνολικό ετήσιο
εισόδημα των πλούσιων χωρών φθάνει τα 25 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ μόνο για
στρατιωτικές δαπάνες οι πλούσιες χώρες δαπανούν ετησίως περίπου 500
δισεκατομμύρια δολάρια.

Μεγάλο μέρος του πλανήτη αντιμετωπίζει εχθρικά τις Ηνωμένες Πολιτείες και
άλλες πλούσιες χώρες, πιστεύοντας ότι δεν εκπληρώνουν τις δεσμεύσεις τους για
την παροχή βοήθειας στις φτωχές χώρες. Ο πλούσιος κόσμος, για να λυτρωθεί,
μπορεί πράγματι να προωθήσει την παγκόσμια ειρήνη και ευημερία, αποδεικνύοντας
ότι οι στόχοι που ορίστηκαν στη Σύνοδο της Χιλιετίας δεν ήταν απλώς λόγια. Η
κύρια δοκιμασία αυτών των δεσμεύσεων θα γίνει τον ερχόμενο μήνα σε μια σύνοδο
του ΟΗΕ με θέμα τη χρηματοδότηση της παγκόσμιας ανάπτυξης, η οποία θα
πραγματοποιηθεί στο Μεξικό. Το βασικό ερώτημα της συνόδου θα είναι: πού είναι
τα χρήματα για την καταπολέμηση της φτώχειας και των ασθενειών; Τις υποσχέσεις
των πλούσιων χωρών θα ακολουθήσει η ανάληψη δράσης. Στη σύνοδο του Μεξικού, οι
πλούσιες χώρες μπορούν να δείξουν στην υπόλοιπη ανθρωπότητα, και ειδικότερα
στους φτωχότερους των φτωχών, ότι έχουν πάρει το μήνυμα. Ας ελπίσουμε, για το
κοινό μας μέλλον, ότι οι ηγέτες του κόσμου θα πράξουν το σωστό, αυτή τη φορά.

(c) Project Syndicate, Φεβρουάριος 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης – Γιώργος Κανελλόπουλος