|
|
Ορισμένοι τα ονομάζουν τηλε-γκράφιτι, άλλοι τα αντιμετωπίζουν ως τα σλόγκαν
των κινητών που αντικατέστησαν τα ποιηματάκια του ημερολογίου… Πολλοί μιλούν
για τηλε-ποίηση και άλλοι διεκδικούν τη δική τους, ιδιαίτερη λογοτεχνική αξία.
Είναι μηνύματα σύντομα και περιεκτικά, δυνατά και εκφραστικά. Είναι τα SMS που
οριοθετούν μια νέα εποχή στη γραπτή επικοινωνία, που, με 160 χαρακτήρες το
πολύ, γράφουν τη… λογοτεχνία των κινητών.
Δείχνουν παράξενα στην όψη. Γραμμένα ανάμεικτα, με ελληνικούς και λατινικούς
χαρακτήρες, αριθμούς σε ρόλο γραμμάτων, πλαισιωμένα από περίεργες «φατσούλες»
(smileys: σημεία στίξης που ανασύρονται για να σχεδιάσουν συναισθήματα τη
χαρά, τη λύπη, την απογοήτευση), αυτά τα μηνύματα που διακινούνται κατά
εκατομμύρια μέσω των κινητών τηλεφώνων, έχουν κατακτήσει και καθιερώσει δικούς
τους κώδικες επικοινωνίας, διεκδικούν τη δική τους δυναμική, δημιουργώντας ή
καταστρέφοντας σχέσεις, φλερτάροντας, φιλοσοφώντας…
Όσο παράξενα κι αν γράφονται, όσο «συμπιεσμένες» κι αν είναι οι φράσεις για να
χωρέσουν στη θέση των 160 χαρακτήρων, όσο κι αν πολλοί γελούν με τη
διεισδυτική τους διάθεση, είναι λογοτεχνία. Ιδιότυπη, αλλά λογοτεχνία. Η
βρετανική εφημερίδα «The Guardian» υποστηρίζει πως έχει όλα τα προσόντα να
χαρακτηριστεί λογοτεχνία. Και, για τον λόγο αυτό, οργάνωσε, πριν απο μερικούς
μήνες, τον πρώτο στον κόσμο ποιητικό διαγωνισμό για μηνύματα SMS. Νικητής
αναδείχθηκε ένας 22άχρονος φοιτητής Πανεπιστημίου, ο Hetty Huges, ο οποίος και
κέρδισε το έπαθλο των 1.500 δολαρίων ΗΠΑ. Η κριτική επιτροπή (αποτελούμενη από
γνωστούς Βρετανούς ποιητές και λογοτέχνες) διάβασε συνολικά 7.400
τηλε-ποιήματα για να βρει αυτό που ξεχώριζε. Τα ίδια επτάμισι χιλιάδες
μηνύματα διάβασε και ο Victor Keegan, αρχισυντάκτης του ειδικού τεχνολογικού
ενθέτου της «Guardian», «Online», για να επιβεβαιώσει την άποψή του πως «η
τηλε-ποίηση είναι μία απο τις νεώτερες μορφές λογοτεχνίας. Βρισκόμαστε στην
αρχή μιας επανάστασης στη λογοτεχνία, αλλά και στην επικοινωνία».
Η επανάσταση έχει ξεκινήσει και στην Ελλάδα (η οποία έρχεται πρώτη στην Ευρώπη
σε αριθμό μηνυμάτων που ανταλλάσσονται μέσω κινητών). Λογοτεχνικός διαγωνισμός
δεν έχει διοργανωθεί ακόμη, όμως κάθε παρέα εφήβων ή ενηλίκων γνωρίζει πως με
τους 160 χαρακτήρες μπορούν να γραφτούν λέξεις και συναισθήματα που δύσκολα θα
τολμούσε κανείς να εκφράσει σε κάποιον καταπρόσωπο. Κι έτσι, οι σύγχρονες
συλλογές ή τα σχολικά λευκώματα γράφονται πια στις οθόνες των κινητών.
Κάποιοι, όπως η κ. Άννα Βακάλη, καθηγήτρια φιλόλογος στη Φλώρινα, προσπαθούν
να συγκεντρώσουν τα πιο λογοτεχνικά, βαθιά και ευαίσθητα από τα μηνύματα που
ταξιδεύουν στην Ελλάδα και την Ευρώπη, μέσω του δικτύου κινητής τηλεφωνίας.
Εκατοντάδες τέτοια μηνύματα έχουν καταγραφεί μέχρι στιγμής και τα περισσότερα
από αυτά κρατούν την ιδιαίτερη σημασία που είχαν για τους συντάκτες ή τους
αποδέκτες τους.
Όπως λέει ο κ. Γιώργος Πιπερόπουλος, καθηγητής επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο
Μακεδονίας, «είναι κι αυτό ένα καινούργιο σύνδρομο της ψηφιακής τεχνολογίας:
στην εποχή του σλόγκαν και της συμπυκνωμένης θυμοσοφικής διάθεσης, είναι κάπως
παρήγορο το φαινόμενο η σοφία της ημέρας, που κάποτε τη μοιραζόμασταν από τα
στιχάκια των ημερολογίων τοίχου, να κυκλοφορεί ίσως σε εκατομμύρια ανθρώπους
μέσα από τις δυνατότητες του ψηφιακού μηνύματος, που γράφεται με λέξεις ή με
εικόνες».
Ο κ. Πιπερόπουλος γνωρίζει καλά τον κίνδυνο που έκανε την εμφάνισή του τις
πρώτες τρεις δεκαετίες της μεταπολεμικής περιόδου, παράλληλα με την εξάπλωση
των δικτύων τηλεοπτικών αναμεταδόσεων. «Οι εκρηκτικές διαστάσεις της ψηφιακής
τεχνολογίας είχαν αρχικά ως αποτέλεσμα ακόμη κι ένας λεξιπλάστης ενίοτε σε
βαθμό λεξιλάγνου λαός όπως εμείς οι Έλληνες να μεταλλαχθούμε σε λαό
λεξιπένητα. Ήρθε ως αντίδοτο σ’ αυτή την απέραντη μοναξιά της σιωπής το
ψηφιακό μήνυμα μέσω τηλεφώνου. Κι όσο κι αν είναι αμφίβολο, είναι δυνατόν να
μας προκύψουν ανώνυμοι αυθεντικοί συνθέτες ελπιδοφόρων και ζουμερών μηνυμάτων.
Και ίσως αυτά να λειτουργήσουν ως εφαλτήριο, ώστε να γεννηθούν και πάλι οι
άνθρωποι που περνούν στο συλλογικό μας υποσυνείδητο με τα γνωστά αποφθέγματα
της λαϊκής σοφίας».
Κ. Γεωργουσόπουλος:
«Τσιτάτα» από τη λογοτεχνία και την ποίηση
Διάβασε αρκετά από τα… λογοτεχνήματα των κινητών ο Κώστας Γεωργουσόπουλος,
ενθουσιάστηκε και με την ιδέα της βρετανικής “Guardian” για τον διαγωνισμό
τηλε-ποίησης “Ναι. Με πρωτότυπες λέξεις, με πρωτότυπη, γνήσια και πηγαία
έκφραση, δίνεται μια καινούρια δυνατότητα. Η νέα τεχνολογία, τα μηνύματα στα
κινητά, μπορούν, έχουν τη δυναμική να καλλιεργήσουν πυκνό λόγο, σε αυστηρές
δομές, ώστε να χωράει μέσα στην οθόνη, αλλά ταυτόχρονα περιεκτικό και
ουσιώδες”.
Στα… μίνι λογοτεχνικά αποσπάσματα ο κ. Γεωργουσόπουλος είδε να
επαναλαμβάνονται, σε σύγχρονη μορφή, οι παλιές και γνωστές εγγραφές στα
λευκώματα. “Εκτός από τη νέα τεχνολογία, μέχρι στιγμής δεν χρησιμοποιούμε άλλο
καινούριο υλικό. Είναι η ίδια φιλοσοφία, η ίδια ποιότητα και ιδεολογία. Ακόμη
ή τουλάχιστον στα αποσπάσματα που έχουν συγκεντρωθεί μέχρι στιγμής δεν
υπάρχει πρωτότυπη σκέψη. Είναι “τσιτάτα” από τη λογοτεχνία και την ποίηση αυτά
που κυκλοφορούν. Με ρομαντική διάθεση, χαρακτήρα γνωμικό, και μια ιδεολογία
συντηρητική. Ξεπερασμένη λογοτεχνία χωρίς την τρελή διάθεση του Εμπειρίκου,
χωρίς ίχνη επαφής με τη μοντέρνα ποίηση, με τον Ελύτη με τυπικά αξιών, ρητά.
Σε μια απόπειρα ψυχολογικής ερμηνείας, θα μπορούσε κανείς να πει πως πρόκειται
για μια προσπάθεια επιβολής της γνώσης τού ενός στον άλλον, μια προσπάθεια
ναρκισσιστικής προβολής των διαβασμάτων, μια απόπειρα λογοτεχνικού φλερτ”.
Αυτό μπορεί να είναι η μία όψη του νομίσματος ή η εικόνα που έχουμε μέχρι
σήμερα. “Αναδεικνύει όμως μια πολύ ενδιαφέρουσα παλινδρόμηση”, τονίζει ο κ.
Γεωργουσόπουλος. “Που έχει τη δυναμική να κάνει μια καινούρια αρχή.
Χρειαζόμαστε τον πυκνό και περιεκτικό λόγο που χωράει σε 160 χαρακτήρες, για
να οδηγηθούμε σε ένα καινούριο στυλ γραφής. Άλλωστε, στο κυβερνητικό μοντέλο,
όσο λιγότερες λέξεις γράψεις, τόσο λιγότερες πιθανότητες έχεις να κάνεις
λάθος. Αυτή είναι η αρχή των τηλεγραφημάτων. Όσο πιο πυκνή είναι η γραφή, τόσο
ευκολότερα αποφεύγονται οι παρεξηγήσεις, τόσο περισσότερο ουσιώδης και σωστή
γίνεται η επικοινωνία”.
