Η κρίση στο ΧΑΑ στέλνει τις επιχειρήσεις στις τράπεζες

Η παρατεταμένη χρηματιστηριακή κρίση δεν αποτυπώθηκε μόνο στις τιμές των
μετοχών και τις αποτιμήσεις των χαρτοφυλακίων. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί τη μία
πλευρά του νομίσματος. Η άλλη πλευρά έχει να κάνει με τις επιπτώσεις στην
πραγματική οικονομία. Το Χρηματιστήριο αποτελεί μηχανισμός άντλησης
επιχειρηματικών κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση επενδυτικών προγραμμάτων,
συμβάλλοντας στην αύξηση των ιδιωτικών και δημοσίων επενδύσεων και στην
ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Αν και εκφράζονται πολλές αντιρρήσεις για
το κατά πόσο το χρήμα που αντλείται από το Χρηματιστήριο είναι φθηνό για τις
επιχειρήσεις, γεγονός είναι ότι από το 1996 μέχρι σήμερα 161 εταιρείες
χρηματοδότησαν επενδυτικά προγράμματα ύψους 2,2 τρισ. δραχμών με την εισαγωγή
τους στη Σοφοκλέους και άλλες 328 εταιρείες άντλησαν κεφάλαια 6,8 τρισ.
δραχμών μέσω αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου. Το σύνολο των επενδυτικών
προγραμμάτων που χρηματοδοτήθηκε από το Χρηματιστήριο την τελευταία πενταετία
ανέρχεται σε 9 τρισ. δραχμές, που αντιστοιχεί στο 20,5% του ΑΕΠ.

Σήμερα οι νέες εισαγωγές εταιρειών στο Χρηματιστήριο και οι αυξήσεις μετοχικού
κεφαλαίου γίνονται με το σταγονόμετρο, ως αποτέλεσμα των χαμηλών τιμών των
μετοχών και της έλλειψης πρόθυμης ρευστότητας να τοποθετηθεί στη Σοφοκλέους. Η
δυσκολία μετοχοποίησης μεγάλων επιχειρήσεων του Δημοσίου, οι αναβολές δημοσίων
εγγραφών, οι περίπου 370 εταιρείες που περιμένουν στην ουρά για να εισαχθούν
και η μία εταιρεία που έχει εισαχθεί στη Νέα Χρηματιστηριακή Αγορά αποτελούν
ενδεικτικά στοιχεία για τη δυσκολία χρηματοδότησης ιδιωτικών και δημοσίων
επενδύσεων μέσω του Χρηματιστηρίου. Το πρόβλημα γίνεται πιο έντονο για τις
μικρές και δυναμικές εταιρείες (κυρίως από τον χώρο της νέας τεχνολογίας και
της Νέας Οικονομίας), οι οποίες αναγκάζονται να αναβάλλουν (ολικώς ή μερικώς)
επενδυτικά προγράμματα, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις χρηματοδοτούνται από
το Κράτος ή την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Πριν από λίγες ημέρες η εταιρεία Μύλοι Κεπενού και η ανάδοχος Alpha Finance
ενημέρωσαν το Χρηματιστήριο ότι αναβάλλουν τη δημόσια εγγραφή, λόγω του
αρνητικού κλίματος. Το ίδιο είχε συμβεί πέρυσι το φθινόπωρο με τις εταιρείες
Ήλιος και Καλογρίτσας, των οποίων οι εισαγωγή τους στο ΧΑΑ ακόμη δεν έχει
πραγματοποιηθεί. Ταυτόχρονα, οι ανάδοχοι εμφανίζονται, πλέον, αρκετά
επιφυλακτικοί στην άντληση κεφαλαίων μέσω του Χρηματιστηρίου και προτρέπουν
τις μεγάλες επιχειρήσεις να προτιμήσουν τον τραπεζικό δανεισμό ή την έκδοση
εταιρικών ομολόγων. Οι μεγάλες εταιρείες έχουν αυτή τη δυνατότητα, καθώς τα
επιτόκια έχουν μειωθεί αρκετά και η κεφαλαιουχικής τους διάρθρωση (στοιχεία
ισολογισμού, σχέση ιδίων προς ξένα κεφάλαια κ.λπ.) το επιτρέπει. Πρόσφατα ο
ΟΤΕ εξέδωσε ομολογιακό δάνειο ύψους 1 δισ. ευρώ. Πριν από λίγο καιρό είχαν
προσανατολιστεί στην ίδια λύση μεγάλες εταιρείες όπως η Δέλτα, ο Antenna,
παλιότερα η Alpha Bank και μερικά χρόνια πριν η Φάγε, η Euromedica, η Νηρεύς,
η Αλουμίνιο Αττικής και η Εθνική Τράπεζα.

Το πρόβλημα παρουσιάζεται πιο ανάγλυφο εάν ισχυριστεί κανείς ότι οι 370
εταιρείες, που περιμένουν στην ουρά, θα μπορούσαν να αντλήσουν συνολικά
κεφάλαια άνω των 4 τρισ. δραχμών και εάν φέτος οι αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου
και οι δημόσιες εγγραφές ακολουθούσαν τους ρυθμούς των προηγούμενων ετών. Τότε
οι συνολικές επενδύσεις που θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν θα αντιστοιχούσαν
στο 10% του ΑΕΠ.

Οι εκτιμήσεις αυτές προκύπτουν από κορυφαία στελέχη τραπεζών, αναδόχων και
χρηματιστηριακών εταιρειών, οι οποίες, όμως, στηρίζονται στις εξής παραδοχές:

* Από το 1996 μέχρι το 2000 κάθε εταιρεία για να εισαχθεί στο ΧΑΑ αντλούσε
κατά μέσο όρο 13,9 δισ. δραχμές. Το 2001 το ποσό αυτό μειώθηκε σε 12,7 δισ.
δραχμές.

* Από το 1996 μέχρι το 2000 ο μέσος όρος άντλησης κεφαλαίου μέσω αύξησης
μετοχικού κεφαλαίου για κάθε εταιρεία ήταν 9 δισ. δραχμές. Φέτος, το ποσό αυτό
μειώθηκε σε 5,7 δισ. δραχμές.

* Από το 1996 μέχρι το 2000 πραγματοποιούνταν κατά μέσο όρο 29 δημόσιες
εγγραφές για εισαγωγή εταιρειών και 63 αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου. Στην
περίοδο αυτή, κάθε χρόνο κατά μέσο όρο αντλούνταν 405 δισ. δραχμές μέσω
δημοσίων εγγραφών και 1,3 τρισ. δραχμές μέσω αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου.

* Εάν πραγματοποιηθούν φέτος 29 δημόσιες εγγραφές και 63 αυξήσεις μετοχικού
κεφαλαίου με τα ποσά των προηγούμενων ετών, τότε θα πρέπει να αντληθούν
συνολικά 650 δισ. δραχμές. Εάν γίνουν αυτές οι δημόσιες εγγραφές και αυξήσεις
μετοχικού κεφαλαίου με τα φετινά ποσά άντλησης κεφαλαίων, τότε τα συνολικά
κεφάλαια υπολογίζονται σε 460 δισ. δραχμές. Μέχρι στιγμής έχουν
πραγματοποιηθεί 13 αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου και 15 δημόσιες εγγραφές και
έχουν αντληθεί συνολικά 264,5 δισ. δραχμές.

Επίσημα στελέχη της ελληνικής κεφαλαιαγοράς βλέπουν το ποτήρι μισογεμάτο και
παραθέτουν μια σειρά επιχειρημάτων που αμβλύνουν τις αρνητικές συνέπειες στη
χρηματοδότηση των ιδιωτικών και δημοσίων επενδύσεων. Επίσης, αμφισβητούν τα
μεγέθη που αναφέρονται στα «χαμένα κεφάλαια» που θα μπορούσαν να αντληθούν και
να χρηματοδοτήσουν τις επενδύσεις συμβάλλονται στην ανάπτυξη.

Κατ’ αρχήν χαρακτηρίζουν τους υπολογισμούς αυτούς ως αυθαίρετους και στην
καλύτερη περίπτωση ως θεωρητικούς, καθώς τα ποσά που αντλούνται κάθε φορά από
το Χρηματιστήριο εξαρτώνται από τη συγκυρία. Ενδεικτικά αναφέρονται ότι το
1996 αντλήθηκαν συνολικά 156 δισ. δραχμές και το 2000 αντλήθηκαν 3,8 τρισ.
δραχμές. Επομένως, ο μέσος όρος δεν είναι αντικειμενικός. Επιπλέον, κάθε φορά
αλλάζουν οι συνθήκες και οι επιχειρήσεις βρίσκουν διαφορετικούς τρόπους
χρηματοδότησης. Ανάλογα με τη συγκυρία επιλέγουν τον πιο συμφέροντα τρόπο.
Πριν από μερικά χρόνια όταν υπήρχε μεγάλη ζήτηση για μετοχές και τα τραπεζικά
επιτόκια ήταν σε υψηλά επίπεδα, η άντληση κεφαλαίων από το Χρηματιστήριο
μπορεί να ήταν ο συμφερότερος τρόπος. Σήμερα τα δεδομένα αυτά έχουν αναστραφεί
και οι επιχειρήσεις έχουν στραφεί σε άλλες πηγές χρηματοδότησης. Μάλιστα, για
να δείξουν ότι οι επιχειρήσεις, ήδη, έχουν στραφεί σε άλλες πηγές
χρηματοδότησης παραθέτουν στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος σχετικά με την
κατακόρυφη αύξηση της πιστωτικής επέκτασης και την αύξηση των επιχειρήσεων από
τις τράπεζες, (υπόλοιπα χρηματοδότησης επιχειρήσεων και νοικοκυριών) αλλά και
το πρόσφατο ομολογιακό δάνειο του ΟΤΕ. Τα συνολικά ποσά που προκύπτουν
υπερκαλύπτουν «τα χαμένα κεφάλαια από το Χρηματιστήριο». Ενδεικτικά αναφέρεται
ότι η έκδοση του ομολογιακού δανείου του ΟΤΕ ήταν περίπου 340 δισ. δραχμές. Η
συνολική πιστωτική επέκταση το 2000 αυξήθηκε κατά 20,2% και ανήλθε σε 9 τρισ.
δραχμές έναντι 4,9 τρισ. δραχμών το 1999 και φέτος ακολουθεί συνεχή αυξητική
τάση. Ειδικότερα, η χρηματοδότηση προς τον ιδιωτικό τομέα αυξήθηκε το 2000
κατά 28,5% και διαμορφώθηκε σε 18,8 τρισ. δραχμές έναντι 14,6 τρισ. δραχμών
(αύξηση περίπου 4 τρισ. δρχ.). Επίσης, από τις αρχές του έτους μέχρι τον Μάιο
η χρηματοδότηση αυξήθηκε (επιπλέον) κατά 300 δισ. δραχμές. Τα αναλυτικά
στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος εμφανίζουν μεγάλη αύξηση τόσο του
βραχυπρόθεσμου (κεφάλαιο κίνησης) όσο και του μακροπρόθεσμου δανεισμού (που
συγκρίνεται περισσότερο με την άντληση κεφαλαίων από το ΧΑΑ). Η μεγαλύτερη
αύξηση δανεισμού παρατηρείται στη βιομηχανία.