Δρόμοι

Οι μαύρες…

… τρύπες της εκπαίδευσης, όπου αυτές υπάρχουν, δεν φαίνονται μονάχα
όσο κανείς φοιτά σε αυτήν, αλλά κυρίως όταν αποφοιτά: ο απόφοιτος νιώθει μόνος
του, όταν σε μια κοινωνία γεμάτη απαιτήσεις, διαπιστώνει πως μοναδικά του όπλα
είναι άφθονες αλλά κατακερματισμένες γνώσεις. Τι να κάνει; Φταίει αυτός που
νιώθει να του λείπει η κριτική σκέψη; Οι άπειρες πληροφορίες που έχει
συσσωρεύσει στο μυαλό του μοιάζουν με δέντρα, που ωστόσο όλα μαζί δεν κάνουν
ένα δάσος. Από φιλοσοφία, τίποτα. Από γεωπολιτική, ούτε λόγος. Πώς να
καλλιεργήσει κανείς το πνεύμα του μετά το πανεπιστήμιο; Πώς να μάθει να
«διαβάζει» έναν ολόκληρο κόσμο, αυτός που ξαφνικά διαπιστώνει πως έχει μείνει
αδιάβαστος;

Το όραμα…

… του Έλλιοτ στην «Έρημη χώρα» για την κατάρρευση του δυτικού
πολιτισμού σε ένα σωρό ερείπια, δεν είμαστε ακόμη σε θέση να γνωρίζουμε αν
βγήκε σωστό. Αυτού του πολιτισμού όμως βλέπουμε συχνά τα θραύσματά του:
αποσπασματικές πληροφορίες χωρίς συνάφεια, φοιτητές μαντρωμένους σε
πανεπιστήμια να αναπαράγονται σαν «τρελές αγελάδες», τρώγοντας τις σάρκες από
κακοφορμισμένες γνώσεις. Η τριτοβάθμια εκπαίδευση δεν είναι παρά μια απλή
προέκταση στο μαντρί της δευτεροβάθμιας. Για να αποκτήσουν νόημα οι γνώσεις,
συχνά ο άνθρωπος χρειάστηκε να τραβήξει τη σκέψη του στα άκρα της: από τους
σουρεαλιστές του Φρόυντ μέχρι τους ντανταϊστές του Ντισάν, που κάποτε
κουβάλησε ένα ουροδοχείο από τα δημόσια ουρητήρια μέσα σε μια αίθουσα τέχνης.
Σήμερα, σίγουρα θα το τοποθετούσε μέσα σε ένα πανεπιστήμιο.

Οι συμβουλές…

… της Αμερικανίδας συγγραφέως Καμίλ Πάλια προς κάθε απογοητευμένο
φοιτητή ή απόφοιτο είναι να παίρνει τη γνώση σαν μια αέναη διαδικασία ζωής.
Σαν αντιστάθμισμα στην κακή διδασκαλία συστήνει να σκύβει κανείς ευλαβικά πάνω
από τις εγκυκλοπαιδικές γνώσεις και τα κλασικά έργα, γιατί μονάχα αυτά
προσφέρουν τη συνοχή που σήμερα λείπει από τον καταναλωτισμό των πληροφοριών.
Μάλιστα προτείνει ως πιο χρήσιμα τα χίλια χρόνια από το 450 π.Χ. μέχρι το 450
μ.Χ., που περιλαμβάνουν το απόγειο της κλασικής Αθήνας μέχρι την πτώση της
Ρώμης, καθώς και τα χίλια χρόνια μετά από αυτά, μέχρι την ιταλική Αναγέννηση.
Ένα αυτοσχέδιο πρόγραμμα αυτομόρφωσης ­ η μοναδική μόρφωση που έχει πραγματικό
νόημα ­ πρέπει απαραιτήτως να περιλαμβάνει τις βιογραφίες των μεγάλων:
Αριστοτέλης, Αλέξανδρος, Αύγουστος, Κωνσταντίνος, Ακινάτης, Γαλιλαίος,
Λούθηρος, Λουδοβίκος ΙΔ’, Ροβεσπιέρος, Ναπολέων, Βικτωρία, Νίτσε, Λένιν,
Χίτλερ, Ρούζβελτ, Γκάντι, Μάο.

Η μόρφωση…

… είναι ένα διαρκές ταξίδι, όχι μονάχα μεταφορικό. Όπου και αν βρεθεί
κανείς, στην πόλη, στην εξοχή, στο εξωτερικό, μπορεί να γνωρίσει καλύτερα τον
κόσμο, δηλαδή τον εαυτό του. Ακόμη και ένας χάρτης μπορεί να κρύβει χιλιάδες
μυστικά ανάμεσα στις πτυχές του. Η κίνηση και η σκέψη πήγαιναν πάντα χέρι –
χέρι από τον καιρό των αρχαίων ελληνικών περιπατητικών σχολών. Τέτοια κίνηση ­
έστω και αν όχι πάντα με πολλή σκέψη ­ είχε και η γενιά του ροκ. Ακίνητοι
είναι οι σημερινοί φοιτητές μέσα στο πανεπιστημιακό μαντρί, σαν υλικό προς
πάχυνση για τις καταναλωτικές ανάγκες της κοινωνίας.