ΔΡΟΜΟΙ

Η Γερμανία…

… θα κυριαρχήσει στη νέα Ευρώπη, έλεγαν όλοι. Όχι μόνο γιατί ήταν η χώρα με
τον μεγαλύτερο πληθυσμό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά και γιατί παραδοσιακά είχε
την ισχυρότερη οικονομία. Πράγματι, από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, ήταν
αναμφισβήτητη η γερμανική νομισματική ηγεμονία. Η δουλειά των Ολλανδών, των
Βέλγων, ακόμη και των Γάλλων κεντρικών τραπεζιτών, δεν ήταν παρά να ακολουθούν
πιστά την Μπούντεσμπανκ. Κάποια στιγμή όμως ­ όταν δεν κοιτάζαμε ­ η Γερμανία
έπαψε πια να είναι η δύναμη της Ευρώπης και έγινε η μεγαλύτερη αδυναμία της.
Πότε ακριβώς η Γερμανία έγινε ο «οικονομικός ασθενής» της Ευρώπης; Όποιοι
θυμούνται τις δεκαετίες τους 1950 και του 1960 γνωρίζουν ότι τότε το
«οικονομικό θαύμα» λεγόταν Γερμανία. Ακόμη και στις αρχές αυτής της δεκαετίας,
οι επιδόσεις της ήταν αρκετά καλές σε σχέση με τα διεθνή δεδομένα. Όμως, τώρα
τελευταία, η Γερμανία δεν αισθάνεται καλά.

Μερικοί…

… αποδίδουν τα προβλήματά της στα λάθη της κυβέρνησης Σρέντερ. Όμως, η
γερμανική ανάπτυξη παρέπαιε και νωρίτερα. Απλώς, ο Σρέντερ έκανε μια κακή
κατάσταση χειρότερη. Άλλοι ρίχνουν το φταίξιμο στη γερμανική ενοποίηση, που
μετέτρεψε τη Γερμανία σε Ιταλία, χωρίς την «ντόλτσε βίτα». Όπως ακριβώς η
Ιταλία είναι χωρισμένη σε ανεπτυγμένο Βορρά και υπανάπτυκτο Νότο, έτσι και η
Γερμανία είναι σήμερα διαιρεμένη σε παραγωγική Δύση και εξαρτημένη Ανατολή.
Και στις δύο περιπτώσεις, η βοήθεια που παρέχεται προς την υπανάπτυκτη περιοχή
ασκεί πιέσεις όχι μόνο στον προϋπολογισμό αλλά και στην κοινωνία. Άλλοι πάλι
πάνε είκοσι χρόνια πιο πίσω, όταν ο Γερμανός οικονομολόγος Χέρμπερτ Γκιρς
χαρακτήριζε «ευρωσκλήρωση» το πανίσχυρο κράτος πρόνοιας και την προστατευτική
οικονομία. Όμως, αυτό απλώς ανάγει το πρόβλημα στην «πανάρχαια» αντίθεση
Δεξιάς – Αριστεράς: ελεύθερη αγορά – κρατική οικονομία, σχολιάζει ο Αμερικανός
οικονομολόγος Πωλ Κρούγκμαν στο περιοδικό «Φόρτσουν». Αυτός έχει τη δική του θεωρία.

Το χάσμα…

… λέει, ανάμεσα στις επιτυχημένες οικονομίες, όπως είναι σήμερα η
αμερικανική, και τις προβληματικές, όπως είναι η γερμανική, δεν είναι πολιτικό
αλλά φιλοσοφικό. Δεν είναι ο Καρλ Μαρξ απέναντι στον Άνταμ Σμιθ, αλλά η
«κατηγορική προσταγή» του Ιμάνουελ Καντ απέναντι στον ρεαλισμό του Ουίλιαμ
Τζέιμς. Οι Γερμανοί είχαν πάντα μια κλίση στις ξεκάθαρες αρχές: κανόνες για
την αλήθεια, για την ηθική, για το πότε θα ανοίγουν και θα κλείνουν τα μαγαζιά
και για το πόσο πρέπει να αξίζει ένα μάρκο. Αντίθετα, οι Αμερικανοί ήταν πάντα
φιλοσοφικά και ατομικά «χύμα»: πάνε όπως φυσάει ο άνεμος. Θέλει ο κόσμος να
ψωνίζει στα άγρια μεσάνυχτα; Οκέι. Θέλει το δολάριο πότε να ανεβαίνει στα 180
γιεν και πότε να πέφτει στα 80; Πάλι οκέι. Όχι πως οι Αμερικανοί τα
καταφέρνουν πάντα καλύτερα. Ακόμη και σήμερα, το Ντιτρόιτ δεν μπορεί να
φτιάξει αυτοκίνητα τόσο καλά όσο τα γερμανικά. Τα αμερικανικά τρένα δεν
μπόρεσαν ποτέ να γίνουν τόσο συνεπή όσο τα γερμανικά.

Σε έναν κόσμο…

… που αλλάζει, όμως, η ευελιξία φαίνεται πως αξίζει περισσότερο από την
πειθαρχία. Σε ένα περιβάλλον όπου ο αποπληθωρισμός αποτελεί μεγαλύτερη απειλή
από τον πληθωρισμό, η νομισματική «σκληρότητα» είναι μια σίγουρη συνταγή για
διαρκή ύφεση. Αυτό είναι το πρόβλημα της Γερμανίας και μαζί ολόκληρης της
Ευρώπης. Γιατί μαζί με την ατμομηχανή, παρασύρονται και τα υπόλοιπα βαγόνια.