Η Δύση ως πολιτική και οικονομική οντότητα βιώνει σήμερα το τέλος της ανέμελης παγκοσμιοποίησης και η Ευρώπη ειδικότερα βιώνει το τέλος της ευρωατλαντικής συνεργασίας και της «ευτυχισμένης υποτέλειας που απολάμβανε» κάτω από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας.
Η Δύση παρακολουθεί σοκαρισμένη τον πρόεδρο των ΗΠΑ να αποσυνθέτει τις δομές του μεταπολεμικού κόσμου. Ενός κόσμου που οι ΗΠΑ οικοδόμησαν.
Το πρόβλημα με τη διακυβέρνηση Τραμπ είναι πως ο πρόεδρος δεν μπορεί να πείσει κανέναν για τη σοβαρότητά του. Κανείς δεν τον εμπιστεύεται πλέον.
Παραμέρισε την εξαιρετική αμερικανική διπλωματία και διαπραγματεύεται αξιοποιώντας τους φίλους του και τους γαμπρούς του.
Αντιθέτως το Ιράν με έμπειρη διπλωματία κερδίζει χρόνο και βάζει στο παιχνίδι και τη Ρωσία.
Το αποτέλεσμα είναι αυτό που δήλωσε ο γερμανός καγκελάριος Μερτς. «Ενα ολόκληρο έθνος να υφίσταται ταπείνωση από την ιρανική ηγεσία και τους Φρουρούς της Επανάστασης».
Οι γεωπολιτικές εξελίξεις και η αβεβαιότητα ως προς τη στάση των ΗΠΑ έχουν πλέον δημιουργήσει ένα νέο στρατηγικό περιβάλλον που απαιτεί ευρωπαϊκή κυριαρχία.
Οταν σιγήσουν τα όπλα τόσο στην Ουκρανία όσο και στη Μέση Ανατολή και αναζητηθεί ένα πλαίσιο διαρκούς ειρήνης, τότε η Ευρωπαϊκή Ενωση πρέπει να είναι παρούσα με γεωπολιτική κυριαρχία.
Γιατί η εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης θα επιτευχθεί με περισσότερη και καλύτερη Ευρώπη. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο μέσω ενισχυμένων συνεργασιών και με ομάδες πρόθυμων κρατών. Το βλέπουμε αυτό στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη λόγω Ουκρανίας, το είδαμε και πρόσφατα στην Ανατολική Μεσόγειο λόγω Κύπρου, όπου η Γαλλία και η Ελλάδα είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Σήμερα φαίνεται να διαμορφώνεται μια κοινή κουλτούρα ασφαλείας. Αν πριν από έξι χρόνια η υγειονομική κρίση της πανδημίας ανέδειξε τα ευρωπαϊκά ελλείμματα και την ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας, δύο χρόνια αργότερα η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανέδειξε την ανάγκη γεωπολιτικής ενηλικίωσης της Ευρώπης. Αυτή έγινε επιτακτική με την εκλογή Τραμπ και με την αντιευρωπαϊκή στάση του.
Για την ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας μάς είχε μιλήσει στην Πνύκα στις 8 Σεπτεμβρίου του 2017 ο πρόεδρος Μακρόν κι επανήλθε λίγες μέρες αργότερα με την ομιλία του στη Σορβόννη στις 26 Σεπτεμβρίου, όταν μίλησε για ευρωπαϊκή κυριαρχία για την αντιμετώπιση κρίσεων. Τον Απρίλιο του 2024, συμπλήρωσε το ευρωπαϊκό σχέδιο με την ανάγκη γεωπολιτικής κυριαρχίας, για να φτάσουμε στη νέα ευρωπαϊκή αλληλεγγύη που παραμένει βασικός πυλώνας της ενοποιητικής διαδικασίας, ειδικά σήμερα που έχουμε επιστροφή στη σημασία των συνόρων.
Με αυτά τα νέα δεδομένα, η Ελλάδα πρέπει να κερδίσει το στοίχημα της σύγκλισης του εθνικού μας συμφέροντος με την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Με ευρωπαϊκή προοπτική, εθνική αυτοπεποίθηση και στρατηγική ψυχραιμία, η Ελλάδα πρέπει να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της ως σημαντική περιφερειακή δύναμη σταθερότητας, διαδραματίζοντας ουσιαστικό ρόλο στη διαδικασία γεωπολιτικής ενηλικίωσης που βιώνει η Ευρωπαϊκή Ενωση.
Να μην ξεχνάμε πως η ελληνική εξωτερική πολιτική ήταν αποτελεσματική όταν δεν ήταν συγκυριακή. Γιατί η πραγματική εθνική κυριαρχία οικοδομείται μέσα στην Ευρώπη.
Ο Σωτήρης Ντάλης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου
