Η ιρανική αντιπροσωπεία στον πρώτο γύρο συνομιλιών μετά την κατάπαυση του πυρός με τις ΗΠΑ στο Ισλαμαμπάντ έφτασε με ένα αεροπλάνο που ονομαζόταν Minab 168, έχοντας πάρει τ’ όνομά του από τους αμάχους – κυρίως νεαρές μαθήτριες – που σκοτώθηκαν σε αμερικανικό βομβαρδισμό στην αρχή του πολέμου. Το όνομα αυτό ήταν ενδεικτικό τόσο του πένθους όσο και της αποφασιστικότητας με την οποία πλαισιώνονταν οι συνομιλίες ως μέρος μιας σύγκρουσης στην οποία η Τεχεράνη έχει ήδη επωμιστεί τεράστιο κόστος.
Αυτό το πλαίσιο βοηθά να εξηγηθεί πώς οι Ιρανοί αξιωματούχοι προσέγγισαν τις συνομιλίες και πώς βλέπουν το τρέχον αδιέξοδο. Αντί να διαπραγματεύονται από θέση αδυναμίας ή επείγοντος, θεωρούν τη διπλωματία ως προέκταση μιας μάχης στην οποία πιστεύουν ότι αντεπεξήλθαν χωρίς να χάσουν τα βασικά τους πλεονεκτήματα.
Από την ιρανική οπτική, η στρατιωτική πίεση δεν επηρέασε τη θέση τους. Η βασική τους μόχλευση παραμένει: αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου, αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ και οι παγκόσμιες οικονομικές συνέπειές του, καθώς και ένα ιστορικό αντοχής έναντι συνεχών αμερικανικών και ισραηλινών πληγμάτων για περισσότερες από 40 μέρες με παράλληλες αντεπιθέσεις τους σε ολόκληρη την περιοχή με πυραύλους, drones και συμμαχικές τους δυνάμεις στο Ιράκ, τον Λίβανο και την Υεμένη.
Αυτό έρχεται σε έντονη αντίθεση με τις κυρίαρχες παραδοχές στην Ουάσιγκτον, όπου η έμφαση δίνεται στο πώς η πίεση μπορεί να επιταχύνει ιρανικές παραχωρήσεις. Το Ιράν, ωστόσο, φαίνεται πιο πρόθυμο να περιμένει, να διατηρήσει τη βασική του μόχλευση και να επιδιώξει μια ευρύτερη στρατηγική διευθέτηση που συνδέει την ανάπτυξη και την ευημερία του με εκείνη του Κόλπου και, κατ’ επέκταση, με την παγκόσμια οικονομία.
Αυτή η απόκλιση αντανακλά μια βαθύτερη αναντιστοιχία στο πώς κάθε πλευρά κατανοεί την πορεία της σύγκρουσης. Για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής των ΗΠΑ, το κεντρικό ερώτημα είναι ποιος συνδυασμός στρατιωτικών και οικονομικών εργαλείων μπορεί να εξαναγκάσει την άλλη πλευρά να αρχίσει να αποδέχεται απαιτήσεις, συμπεριλαμβανομένων περιορισμών στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, στις πυραυλικές δυνατότητες και στις περιφερειακές συμμαχίες του. Για εκείνους που λαμβάνουν τις αποφάσεις στο Ιράν, το ερώτημα είναι αν αυτές οι απαιτήσεις προϋποθέτουν να εγκαταλείψουν αυτούς που θεωρούν βασικούς πυλώνες ασφάλειας.
Η ανησυχία αυτή έχει ενισχυθεί μετά τον πόλεμο. Περισσότερο από ποτέ, η ικανότητα του Ιράν να παρεμποδίζει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, παράλληλα με την ανάπτυξη πυρηνικής δυνατότητας, τους πυραύλους και το δίκτυο περιφερειακών συμμαχιών, αντιμετωπίζονται στην Τεχεράνη όχι ως διαπραγματεύσιμα στοιχεία αλλά ως θεμελιώδεις πηγές ισχύος και ασφάλειας. Υπό αυτή την οπτική, η άρση των αμερικανικών κυρώσεων είναι αναστρέψιμη, ενώ η εγκατάλειψη της μόχλευσης από το Ιράν ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει περισσότερη πίεση, κλιμάκωση και πόλεμο. Ο στόχος, λοιπόν, είναι λιγότερο το ποιες παραχωρήσεις μπορεί να προσφέρει το Ιράν και περισσότερο η εξασφάλιση αναγνώρισης ως νόμιμου παράγοντα ασφάλειας σε μια αναδιαμορφωμένη περιφερειακή τάξη.
Εχοντας δώσει αυτό που θεωρούν μια υπαρξιακή μάχη με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ κι έχοντας διατηρήσει τις θέσεις τους, οι ιρανοί αξιωματούχοι δεν βλέπουν τον λόγο να σπεύσουν να κάνουν σημαντικές παραχωρήσεις. Προτεραιότητά τους δεν είναι μια συνολική συμφωνία, αλλά η μείωση του κινδύνου πολέμου διατηρώντας βασικές πηγές ισχύος, από το Ορμούζ έως το πυρηνικό τους πρόγραμμα. Βραχυπρόθεσμα, αυτό μπορεί απλώς να σημαίνει παράταση της εκεχειρίας αντί για επίτευξη ουσιαστικής συμφωνίας. Πέρα από αυτό, το πιθανότερο αποτέλεσμα είναι μια ενδιάμεση συμφωνία ή ένα ευρύ πλαίσιο, τύπου μνημονίου κατανόησης, που αντιπαρέρχεται τις βασικές λεπτομέρειες αντί για μια αποφασιστική πρόοδο. Υπό αυτή την οπτική, η σύγκρουση δεν επιλύεται, αλλά είναι διαχειρίσιμη, και με τον χρόνο το Ιράν πιστεύει ότι η θέση του θα ενισχυθεί καθώς οι παγκόσμιες συνέπειες από τη διατάραξη της αγοράς ενέργειας καθιστούν μια νέα κλιμάκωση, κόστος που κανείς δεν είναι διατεθειμένος να αναλάβει.
