Καθώς η ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ κλιμακώνεται και οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν σε επίθεση κατά των μεγαλύτερων ιρανικών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στο νησί Χαργκ, οι διεθνείς αγορές συνεχίζουν να υφίστανται σοβαρή αναστάτωση. Η βασική απώλεια είναι το ουσιαστικό κλείσιμο ενός θαλάσσιου διαδρόμου από τον οποίο διέρχονται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και μεγάλο μέρος των εξαγωγών LNG. Για να κατανοήσουμε τις επιπτώσεις αυτής της νέας πραγματικότητας, «ΤΑ ΝΕΑ» απευθύνθηκαν στον Σάχριαρ Σάμπετ, αναλυτή επιχειρηματικής και στρατηγικής ασφάλειας με εμπειρία στη συμβουλευτική άμυνας, πολιτικής και επιχειρήσεων στο Λονδίνο και στα κράτη του Περσικού Κόλπου. Ο Σάχριαρ Σάμπετ έχει συμβουλεύσει κυβερνήσεις και εταιρείες – μεταξύ αυτών και ελληνικές ναυτιλιακές – σε θέματα ασφάλειας εφοδιαστικών αλυσίδων.
Ενας από τους φυσικούς φραγμούς στη ροή πετρελαίου είναι η απροθυμία των ναυτιλιακών να αναλάβουν τον κίνδυνο διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ. Τα μέτρα που έχουν ληφθεί είναι ουσιαστικά; Βλέπετε αποκατάσταση των ενεργειακών εφοδιαστικών αλυσίδων σύντομα;
Τα Στενά του Ορμούζ είναι το σημαντικότερο ενεργειακό σημείο συμφόρησης στον κόσμο. Περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και σημαντικό ποσοστό των εξαγωγών LNG διέρχονται από εκεί. Αυτή τη στιγμή, ο συνδυασμός στρατιωτικού κινδύνου, ασφαλιστικού κόστους και ναυτιλιακής ευαλωτότητας καθιστά την εμπορική διέλευση οικονομικά παράλογη, ακόμη κι αν τεχνικά είναι εφικτή. Το Ιράν μπορεί να πλήξει την κυκλοφορία με πυραύλους, drones, νάρκες και μη επανδρωμένα επιφανειακά σκάφη (USV).
Οι ναυτιλιακές λειτουργούν υπό ασφάλιση πολεμικού κινδύνου. Οταν οι ασφαλιστές κρίνουν ότι το επίπεδο απειλής είναι υπερβολικά υψηλό, τα ασφάλιστρα εκτοξεύονται ή η κάλυψη αποσύρεται. Ετσι, τα τάνκερ μπορεί να μην μπορούν να ταξιδέψουν νόμιμα, τα λιμάνια να αρνούνται την είσοδο και οι χρηματοδότες να σταματούν τη χρηματοδότηση φορτίων.
Υπάρχει η στρατιωτική λύση της συνοδείας τάνκερ και της αναχαίτισης επιθέσεων, αλλά αυτό δεν αποτελεί λύση που μηδενίζει τον κίνδυνο. Οι ναυτιλιακές και οι ασφαλιστικές αντιδρούν κυρίως στην αντίληψη του κινδύνου, όχι μόνο στις πραγματικές επιθέσεις. Ακόμη και η πιθανότητα επίθεσης προκαλεί αναστάτωση.
Η στρατιωτική παρέμβαση δεν μπορεί να εξαλείψει την απειλή· μπορεί μόνο να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση. Η αποκατάσταση των εφοδιαστικών αλυσίδων εξαρτάται από την άρση της αντίληψης κινδύνου. Αν υπάρξει αποκλιμάκωση, οι ροές μπορούν να ομαλοποιηθούν μέσα σε εβδομάδες. Αν η ένταση συνεχιστεί ή υπάρξουν σποραδικές επιθέσεις, η αναστάτωση θα παραταθεί. Δεν υπάρχει γρήγορη λύση – οι αγορές χρειάζονται παρατεταμένη σταθερότητα για να επιστρέψει η κίνηση στα προ κρίσης επίπεδα.
Ο Κόλπος είχε επί δεκαετίες αμερικανικές εγγυήσεις ασφάλειας. Τώρα που οι αμερικανικές βάσεις έγιναν στόχος, εξακολουθεί η περιοχή να βλέπει την Ουάσιγκτον
ως πάροχο ασφάλειας;
Η αρχιτεκτονική ασφάλειας του Κόλπου έχει οικοδομηθεί γύρω από τις αμερικανικές εγγυήσεις από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, ιδιαίτερα μετά τον «πόλεμο των τάνκερ». Η αμερικανική ναυτική και αεροπορική ισχύς και οι προωθημένες βάσεις απέτρεπαν γενικά μια μεγάλη περιφερειακή σύγκρουση. Το Ιράν παρουσιαζόταν ιστορικά ως η κύρια στρατηγική απειλή για τα κράτη του Κόλπου. Ωστόσο, οι τρέχουσες εξελίξεις έχουν δημιουργήσει ένα παράδοξο: οι ΗΠΑ ξεκίνησαν στρατιωτική δράση κατά του Ιράν και το Ιράν απάντησε στοχεύοντας αμερικανικά συμφέροντα και εταίρους στην περιοχή. Παρότι πάντως τα κράτη του Κόλπου είχαν ήδη αρχίσει να διαφοροποιούν τις σχέσεις ασφάλειάς τους – ενισχύοντας την επαφή με το Ιράν και εμβαθύνοντας δεσμούς με δυνάμεις όπως η Κίνα –, οι ΗΠΑ πιθανότατα θα παραμείνουν ο βασικός πάροχος ασφάλειας.
Πόσος χρόνος απαιτείται για την αποκατάσταση των ενεργειακών εφοδιαστικών αλυσίδων; Είναι αυτό ένα «on – off» κουμπί; Ποια είναι τα καλύτερα και χειρότερα σενάρια;
Οι ενεργειακές ροές από τον Περσικό Κόλπο λειτουργούν σε πολύπλοκους κύκλους που περιλαμβάνουν τάνκερ, λιμάνια, ασφάλιση και χρηματοπιστωτικές αγορές. Οποιαδήποτε διαταραχή σπάει ταυτόχρονα όλους αυτούς τους κρίκους. Το καλύτερο σενάριο είναι γρήγορη κατάπαυση του πυρός, απουσία επιθέσεων στη ναυσιπλοΐα και ναυτικές συνοδείες που αποκαθιστούν την εμπιστοσύνη. Το μεσαίο σενάριο είναι σποραδικές επιθέσεις ή διαρκώς αυξημένο επίπεδο απειλής: αυτό οδηγεί σε μερική διαταραχή που μπορεί να διαρκέσει μήνες. Το χειρότερο σενάριο είναι παρατεταμένη σύγκρουση με νάρκες, πυραύλους, ρουκέτες και USV να πλήττουν τη ναυσιπλοΐα στα Στενά.
Η επίθεση στο νησί Χαργκ μάς φέρνει πιο κοντά στο μεσαίο ή στο χειρότερο σενάριο;
Η επίθεση στο Χαργκ απομακρύνει την κατάσταση από το καλύτερο σενάριο και την τοποθετεί στο όριο μεταξύ μεσαίου και χειρότερου. Δεν ενεργοποιεί αυτόματα το χειρότερο σενάριο, αλλά αποτελεί σοβαρή κλιμάκωση. Η επίθεση σε αυτή τη στρατηγική εγκατάσταση μεταφέρει τη σύγκρουση από στρατιωτικούς στόχους σε βασικές ενεργειακές υποδομές. Σε όρους κλιμάκωσης, πρόκειται για κρίσιμο κατώφλι, καθώς ο κίνδυνος επεκτείνεται σε θαλάσσιες οδούς, λιμάνια και άλλες ενεργειακές υποδομές σε όλο τον Κόλπο. Το χειρότερο σενάριο ενεργοποιείται μόνο αν τα αντίποινα επεκταθούν σε συνεχείς επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα μέσα στα Στενά του Ορμούζ. Αυτό θα διακόψει φυσικά τη διέλευση και θα απαιτήσει μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση για την ασφάλεια και την εκκαθάριση ναρκών.
Τα Στενά του Ορμούζ είναι κρίσιμα για τις εισαγωγές τροφίμων, καθώς η περιοχή είναι η πιο εξαρτημένη από εισαγωγές παγκοσμίως. Πόσος χρόνος χρειάζεται πριν μεγάλα τμήματα του μεταναστευτικού πληθυσμού – που φτάνει το 70% – χρειαστεί να απομακρυνθούν; Είναι τεχνικά εφικτό;
Τα κράτη του Κόλπου είναι από τις πιο εξαρτημένες από εισαγωγές αγορές τροφίμων παγκοσμίως και βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε θαλάσσιες οδούς. Παρατεταμένη σύγκρουση θα πιέσει τις εφοδιαστικές αλυσίδες τροφίμων και τις τιμές, ενώ θα προκαλέσει οικονομική συρρίκνωση που θα επηρεάσει τον μεταναστευτικό εργατικό πληθυσμό. Οι ξένοι εργαζόμενοι αποτελούν το 60%-80% του πληθυσμού σε αρκετά κράτη του Κόλπου. Μεγάλης κλίμακας εκκένωση δεν είναι τεχνικά εφικτή· ωστόσο, μπορεί να αρχίσει σταδιακά αν υπάρξουν σοβαρές ελλείψεις και παρατεταμένη αστάθεια.
