Εξηγήσαμε πως ο φόβος για άγνωστες – και κυρίως δυσμενείς για τη ζωή και την κατάσταση των κοινωνιών – εξελίξεις προκαλεί τις αντιδράσεις του απλού κόσμου οδηγώντας σε καταστάσεις που καταλήγουν σε αμφισβήτηση και κινδύνους εις βάρος των δημοκρατικών θεσμών. Το βάρος για τη διάσωση της δημοκρατίας πέφτει ουσιαστικά στις πλάτες των ίδιων των πολιτών και των πολιτικών οργανισμών που αυτοί δημιουργούν. Οταν βλέπουμε τους θεσμούς να κλονίζονται σπάνια ρίχνουμε το φταίξιμο στους ίδιους τους πολίτες. Από εκεί όμως ξεκινούν όλα. Από τους ψηφοφόρους και τους εκλεγμένους αντιπροσώπους.
Υπάρχουν τρεις προϋποθέσεις που είναι απαραίτητο να υπάρχουν στην ψυχή και το θυμικό των μελών μιας κοινωνίας ώστε οι θεσμοί, ανεξάρτητα των όποιων προβλημάτων, να μένουν αλώβητοι και η δημοκρατία να επιβιώνει. Η μία είναι η απόλυτη αποδοχή του όποιου εκλογικού αποτελέσματος. Δηλαδή, η παραδοχή από όλους του ενδεχομένου ήττας και απώλειας της εξουσίας. Η δεύτερη είναι η απόρριψη κάθε προσφυγής σε βία, ή στη με κάθε τρόπο απειλή χρησιμοποίησής της. Η τρίτη, και δυσκολότερη, προϋπόθεση είναι η απόρριψη κάθε συνεργασίας με αντιδημοκρατικές δυνάμεις. Αυτό σημαίνει καμία δημοκρατική οντότητα να μη δίνει άλλοθι με την παρουσία ή την ανοχή της σε πολιτικές συνιστώσες που έμμεσα απειλούν με τους στόχους τους τις δημοκρατικές ελευθερίες. Αυτοί οι «ημι-αφοσιωμένοι» δημοκράτες, σύμφωνα με τον καθηγητή Juan Linz («The Breakdown of Democratic Regimes», 1978), συνιστούν θανατηφόρο κίνδυνο για την επιβίωσή της.
Ο μεγαλύτερος όμως κίνδυνος για τη δημοκρατία προέρχεται από την αλόγιστη εκμετάλλευση ρυθμίσεων που η ίδια έχει εγκαταστήσει για την προστασία δικαιωμάτων των μειονοτήτων. Με την υπερβολική χρήση αυτών των ρυθμίσεων και την επέλαση νομικιστικών μεθοδεύσεων ο κίνδυνος είναι να περιορίζεται ουσιαστικά η δυνατότητα της πλειοψηφίας να κυβερνήσει. Να κυριαρχεί έτσι ένα είδος «τυραννίας της μειοψηφίας» και να αυξάνεται η απογοήτευση των λαϊκών στρωμάτων που βλέπουν πως τελικά «τίποτε δεν γίνεται» (βλ. σχετ. βιβλίο καθηγητών του Χάρβαρντ Steven Levitsky και Daniel Ziblatt, «Tyranny of Minority», 2023). Οι ανεξέλεγκτες από πλευράς λαϊκής ψήφου «ανεξάρτητες αρχές», που φυτρώνουν συνέχεια σαν μανιτάρια, και λογής άλλες ρυθμίσεις οφείλουν να περιορισθούν ώστε ο λαός να αισθανθεί πως πραγματικά διαφεντεύει το πολιτικό τοπίο με την ψήφο του. Και πως έχει τη δυνατότητα να αλλάξει πράγματα που δεν του αρέσουν.
