Είμαστε πραγματικά κύριοι των απόψεών μας όταν περιηγούμαστε στα κοινωνικά δίκτυα ή μήπως η πολιτική μας πυξίδα ρυθμίζεται από αόρατες γραμμές κώδικα; Το ερώτημα αυτό παύει να είναι θεωρητικό μετά τη δημοσίευση μιας πρωτοποριακής έρευνας των Gauthier et al. [Gauthier, G., Hodler, R., Widmer, P. et al. The political effects of X’s feed algorithm, Nature (2026), https://doi.org/10.1038/s41586-026-10098-2], η οποία ανέλυσε τη λειτουργία της πλατφόρμας X (πρώην Twitter) σε ένα περιβάλλον που διαμορφώθηκε υπό την ιδιοκτησία του Ιλον Μασκ.
Η μελέτη επιχείρησε να λύσει το μυστήριο της αλγοριθμικής επιρροής συγκρίνοντας δύο διαφορετικούς κόσμους: τη χρονολογική ροή (Following) και την αλγοριθμική επιμέλεια (For You). Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο; Χρειάστηκαν μόλις 7 εβδομάδες έκθεσης στον αλγόριθμο για να παρατηρηθούν βαθιές αλλαγές στις πολιτικές στάσεις των χρηστών. Ενώ πολλοί πιστεύουν ότι μπορούν να «κλείσουν» την επιρροή της πλατφόρμας απλώς αλλάζοντας μια ρύθμιση, τα δεδομένα αποκαλύπτουν μια πολύ πιο περίπλοκη και μόνιμη πραγματικότητα.
Ενα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της έρευνας είναι η θεμελιώδης ασυμμετρία στην επίδραση του αλγορίθμου. Οταν ένας χρήστης μεταβαίνει από τη χρονολογική στην αλγοριθμική ροή, οι πολιτικές του απόψεις μετατοπίζονται αισθητά. Ωστόσο, η απενεργοποίηση του αλγορίθμου δεν λειτουργεί ως «κουμπί επαναφοράς».
Αυτή η διαπίστωση υποδηλώνει ότι η αρχική έκθεση στον αλγόριθμο αφήνει ένα μόνιμο αποτύπωμα στον τρόπο που σκεφτόμαστε, υποσκάπτοντας την αυτονομία του χρήστη. Τα δεδομένα έδειξαν ότι η αντίστροφη πορεία (από αλγοριθμική σε χρονολογική ροή) δεν επέφερε καμία συγκρίσιμη αποκατάσταση των αρχικών απόψεων.
«Σύμφωνα με τα συμπεράσματα των Gauthier et al., η αρχική έκθεση στον αλγόριθμο του X έχει επίμονες επιδράσεις στις τρέχουσες πολιτικές στάσεις των χρηστών και στη συμπεριφορά ακολούθησης λογαριασμών, ακόμη και με την απουσία ανιχνεύσιμης επίδρασης στην κομματική ταυτότητα».
Η επιρροή εστιάστηκε σε τρεις τομείς:
- Πολιτικές Προτεραιότητες: Σημαντική αύξηση της αποδοχής θεμάτων που ιεραρχεί το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, όπως ο πληθωρισμός και η μετανάστευση.
- Ερευνες κατά του Ντόναλντ Τραμπ: Ενίσχυση της αντίληψης (κατά 0,08 s.d.) ότι οι ποινικές έρευνες εναντίον του είναι απαράδεκτες και αποτελούν επίθεση στη δημοκρατία.
- Πόλεμος στην Ουκρανία: Αύξηση των «φιλοκρεμλινικών» στάσεων (κατά 0,12 s.d.) και μείωση της θετικής εικόνας για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Οταν ο αλγόριθμος προτείνει λογαριασμούς, οι χρήστες τείνουν να τους ακολουθούν. Το κρίσιμο είναι ότι ο χρήστης συνεχίζει να τους ακολουθεί ακόμα και αν επιστρέψει στη χρονολογική ροή. Ετσι, το περιεχόμενο των ακτιβιστών «μολύνει» μόνιμα τη ροή Following. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι χρήστες είδαν 60% περισσότερες αναρτήσεις από συγκεκριμένους λογαριασμούς στη χρονολογική τους ροή μετά την έκθεσή τους στον αλγόριθμο.
Η έρευνα αποκάλυψε μια δραματική υποβάθμιση των παραδοσιακών ειδησεογραφικών μέσων. Ο αλγόριθμος μειώνει την έκθεση σε αυτά κατά 15,5 ποσοστιαίες μονάδες, μετατρέποντας την ενημέρωση από μια δημοσιογραφική διαδικασία σε μια «ακτιβιστική» εμπειρία κατανάλωσης.
Τα ευρήματα από το X αναδεικνύουν μια νέα πραγματικότητα: οι αλγόριθμοι δεν είναι ουδέτερα εργαλεία. Είναι μηχανισμοί που προκαλούν ασύμμετρες αλλαγές, μεταβάλλοντας το δίκτυο των ακολούθων μας και ενισχύοντας συγκεκριμένες πολιτικές ατζέντες, συχνά εις βάρος της παραδοσιακής ενημέρωσης.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αμείλικτο: Αν οι αλγόριθμοι μπορούν να αλλάξουν το ποιον ακολουθούμε και τι πιστεύουμε χωρίς καν να το αντιληφθούμε, πόσο ελεύθερη είναι τελικά η πολιτική μας κρίση σε έναν κόσμο που κυβερνάται από κώδικα;
Ο Αθανάσιος Θ. Κοσμόπουλος είναι επιχειρησιακός συντονιστής στο Παρατηρητήριο Ανάλυσης Υβριδικών Απειλών, του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
