Τα όρια του αντισυστημισμού

Σε πρόσφατη έρευνα της GPO οι πολίτες κλήθηκαν ν’ απαντήσουν για το πόσο ικανοποιημένοι είναι από τον τρόπο που λειτουργούν συνολικά η δημοκρατία και η δικαιοσύνη στη χώρα μας. Τα αποτελέσματα είναι αποκαρδιωτικά: το 24,9% δηλώνει ευχαριστημένο από την ποιότητα της δημοκρατίας ενώ μόλις το 18,6% εμπιστεύεται τη δικαιοσύνη. Τα ποσοστά επιβεβαιώνουν την κρίση αντιπροσώπευσης και το έλλειμμα εμπιστοσύνης που ταλανίζουν το μεταπολιτευτικό μας οικοδόμημα. Οι ρίζες αυτής της κρίσης ξεκινούν από την προηγούμενη δεκαετία όταν και αναδείχθηκε το δίπολο μνημόνιο – αντιμνημόνιο το οποίο σήμερα έχει μετεξελιχθεί στη διαχωριστική γραμμή σύστημα – αντισύστημα.  Το φαινόμενο σίγουρα δεν είναι ελληνικό τουναντίον τείνει να γίνει κανόνας στην πλειονότητα των ευρωπαϊκών κρατών ενώ έχει βρει τον αυθεντικότερο εκφραστή του στο πρόσωπο του προέδρου των ΗΠΑ.

Στην ίδια δημοσκόπηση στο 37,9% των συμμετεχόντων δήλωσαν συστημικοί έναντι 39,4% που τοποθετούνται στο στρατόπεδο του αντισυστημισμού. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αναλύσεις των ψηφοφόρων των κομμάτων με αυτούς της ΝΔ με 73,3%, του ΣΥΡΙΖΑ με 46,7% και του ΠΑΣΟΚ με 45,6% να είναι πλειοψηφικά συστημικοί, ενώ αντισυστημικοί δηλώνουν το 68,3% των ψηφοφόρων της Ελληνικής Λύσης, το 58,5% του ΚΚΕ και το 55% της Πλεύσης Ελευθερίας. Δεν είναι τυχαίο ασφαλώς ότι ως συστημικοί εμφανίζονται κυρίως οι ψηφοφόροι κομμάτων που έχουν ασκήσει εξουσία με το ποσοστό ωστόσο όσων δηλώνουν αντισυστημικοί να αποτυπώνεται στο 30% στο ΣΥΡΙΖΑ και στο ΠΑΣΟΚ.

Ξεχωριστή σημασία έχουν οι τοποθετήσεις των αναποφάσιστων με το 24,1% να δηλώνουν συστημικοί και το 41,4% αντισυστημικοί. Η πλειοψηφία επομένως της αδιευκρίνιστης ψήφου είναι αντισυστημική και ως εκ τούτου δύσκολα προσεγγίσιμη από την κυβερνητική πλειοψηφία. Την ίδια στιγμή όμως αυτή η πλειοψηφία δεν απορροφάται από ένα συγκεκριμένο σχηματισμό αλλά διαχέεται  προς όλα σχεδόν τα αντιπολιτευόμενα κόμματα χωρίς να σχηματοποιεί έναν συγκροτημένο πολιτικό πυρήνα.

Αυτό είναι και το μεγάλο πρόβλημα του αντισυστημισμού: η απουσία ενός συνεκτικού ιδεολογικού αφηγήματος που θα καταλήγει σε συγκροτημένες πολιτικές δράσεις. Είναι η έκφραση μιας γενικευμένης δυσφορίας στην οποία όμως ο καθένας προβάλει τις δικές του επιθυμίες χωρίς να υπάρχει μία κεντρική εννοιολόγηση. Το περιεχόμενό του είναι στις περισσότερες περιπτώσεις αφηρημένο και πολλές φορές αλληλοσυγκρουόμενο. Επομένως είναι πολύ δύσκολο ως αδύνατο να βρεθεί ένας πολιτικός φορέας, ένα πρόσωπο που θα καταφέρνει να συγκεράσει τη συσσωρευμένη δυσφορία των πολιτών και να τη στεγάσει σε ένα κόμμα που θα λειτουργεί ως εκφραστής και πολιτικό όχημα του αντισυστημισμού. Επιχειρεί να το κάνει η κ. Καρυστιανού που αποφεύγει να τοποθετηθεί στο δίπολο Αριστερά – Δεξιά το οποίο λειτουργεί δεσμευτικά, οι τελευταίες της όμως τοποθετήσεις είχαν ιδεολογικό χρωματισμό που ενόχλησαν το αριστερόστροφο ακροατήριο.

Στον αντίποδα ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανοίγοντας τη συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση απευθύνεται σε ένα πιο χαρτογραφημένο ακροατήριο που επιμένει συστημικά, εμφανίζεται όμως απογοητευμένο από τη λειτουργία των θεσμών και περιμένει την εμβάθυνση και την ενδυνάμωσή τους.

Ο Αντώνης Παπαργύρης είναι διευθυντής ερευνών της GPO