Η περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ ως προέδρου των ΗΠΑ είναι μοναδική, όχι μόνο γιατί απουσιάζει από αυτόν η αναμενόμενη συμπεριφορά, αλλά και γιατί οι ικανότητές του μάλλον δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες που δημιουργεί το υψηλό του αξίωμα. Ο Τραμπ είναι οιηματίας, φτωχός ρήτορας και το χάρισμά του γοητεύει τη λιγότερο καλλιεργημένη τάξη που τον ακολουθεί. Από τις αρετές που είχε προκρίνει ο Αριστοτέλης για έναν πολιτικό ηγέτη, μόνο το θάρρος είναι δυνατό να αναγνωριστεί στον Τραμπ. Η μετριοπάθεια, που είναι η πιο φιλοσοφική αρετή, η οποία οδηγεί τον άνθρωπο στη μεσότητα, απουσιάζει ολότελα από τον χαρακτήρα του αμερικανού προέδρου. Ο ίδιος εμφανίζεται ως υπέρμαχος δύο ανελεύθερων θεωριών: Η πρώτη ονομάζεται «θεωρία της ενιαίας εκτελεστικής εξουσίας» (Unitary executive theory) και υποστηρίζει ότι ο πρόεδρος έχει τον έλεγχο όλων των εκτελεστικών οργάνων της κυβέρνησης, χωρίς ουσιαστικούς περιορισμούς από το Κογκρέσο. Η δεύτερη θεωρία πρεσβεύει ότι εφόσον η εκτελεστική εξουσία ταυτίζεται με το εθνικό συμφέρον, ο πρόεδρος που την ασκεί βρίσκεται υπεράνω του νόμου.
Οι πρώτες εκατό ημέρες της δεύτερης θητείας Τραμπ άρχισαν με την ορκωμοσία του στις 20 Ιανουαρίου 2025. Επικεφαλής μιας νεοσύστατης υπηρεσίας με τίτλο «Τμήμα Κυβερνητικής Αποδοτικότητας» (Department of Government Efficiency – DOGE) τέθηκε ο Ιλον Μασκ, ένας πάμπλουτος μετανάστης από τη Νότια Αφρική. Στις αρχές Φεβρουαρίου, σημειώθηκε κύμα απολύσεων δημοσίων υπαλλήλων ενώ οι ηλεκτρονικοί τους λογαριασμοί απενεργοποιήθηκαν.
Στα μεγάλα εξωτερικά ζητήματα, όπως ο ρόλος του ΝΑΤΟ που αμφισβητήθηκε από τον Τραμπ, επικρατεί ασάφεια στο Διατλαντικό Σύμφωνο. Η κατάσταση αυτή αναγκάζει την ΕΕ να ανασυγκροτήσει την αμυντική της πολιτική έναντι της Ρωσίας.
Η πρόθεση του Τραμπ να επισκεφθεί την Τουρκία και την Ελλάδα ανησυχεί την ελληνική κυβέρνηση, γιατί η εμπλοκή του αμερικανού προέδρου σε θέματα που δεν γνωρίζει προκαλεί πάντοτε προβλήματα. Στο μεταξύ η πορεία της αμερικανικής αρμάδας προς το Ιράν συνοδεύεται από διαπραγματεύσεις για την κατάργηση των ιρανικών πυρηνικών όπλων. Στον υπόλοιπο κόσμο ο Τραμπ επιβάλλει δασμούς με κριτήρια αμοιβαιότητας σε όσους ευνοούν ή αδικούν τις ΗΠΑ στον εμπορικό τομέα.
Η χορήγηση προεδρικής χάριτος σε 1.600 άτομα που διώκονταν για την εισβολή τους στο Καπιτώλιο ήταν αναμενόμενη, αφού ο Τραμπ είχε δηλώσει: «την αποκατάσταση της δικαιοσύνης για τους αληθινούς Αμερικανούς». Είναι η δεύτερη θητεία του Τραμπ στην προεδρία και αποτελεί αμφισβήτηση της μεταπολεμικής φιλελεύθερης τάξης πραγμάτων.*
Η εμπλοκή του Τραμπ στην υπόθεση Επστιν εξακολουθεί να απειλεί την αξιοπιστία του. Η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο από τη Βενεζουέλα την επιβεβαιώνει.
Ο Θάνος Βερέμης είναι ομότιμος καθηγητής στο ΕΚΠΑ και αντιπρόεδρος του ΕΛΙΑΜΕΠ * Τάκης Σ. Παππάς, Εξηγώντας τον Τραμπ, εκδόσεις Πατάκη, 2025, σελ. 194
