Ωδίνες

Εάν τελικά εξαφανιστεί ο ΣΥΡΙΖΑ (με μέριμνα των στελεχών, πρωταγωνιστών), αναδιαρθρώνεται αναγκαστικά ολόκληρο το τοπίο. Το ΠΑΣΟΚ «φορτώνεται» τον σύνθετο ρόλο να ενσωματώσει πολιτικές που χάριν συντομίας ονομάζουμε κοινωνιστικής κατεύθυνσης, και συγχρόνως πολιτικές ηθικής ανάταξης ολόκληρου του θεσμικού πεδίου. Λαϊκή μέριμνα (άρα κοινωνική ευστάθεια) έναντι επιδοματικού εκμαυλισμού και αντιρουσφετικός εκδημοκρατισμός / εξορθολογισμός του κράτους. Αυτά αποτελούν σημαντικότατες προϋποθέσεις παραγωγικού ανακαθορισμού, της παραγωγικά υστερούσας χώρας. Συγχρόνως το ΠΑΣΟΚ πρέπει να ανακτήσει σχέσεις πολιτικής εμπιστοσύνης, ιδίως με το κοινό των μεγάλων αστικών κέντρων που τραυματίστηκε εντονότερα από τις επάλληλες κρίσεις. Κατά τη γνώμη μου, αυτοί είναι οι όροι για να χειραφετηθεί πλήρως, από τη σύνδεσή του με το σκάσιμο της βόμβας χρεοκοπίας στα χέρια του.

Η Νέα Δημοκρατία πρέπει να λύσει εσωτερικά τον τριχασμό ανάμεσα στη λαϊκή, αντιμονεταριστική Δεξιά, την πολιτιστικά συντηρητική Δεξιά και την εμμονική παρερμηνεία του εκσυγχρονισμού ως καπιταλισμό των συνενώσεων, των ολιγοπωλίων (και τη συνακόλουθη παραμόρφωση των καρτέλ). Η κατάπτωση λοιπόν του ΣΥΡΙΖΑ δεν δημιουργεί ακριβώς κενό, αλλά ένα ενεργό πεδίο κινδυνώδες και ενδιαφέρον. Ολη η σκηνή μπορεί να μετατοπιστεί δεξιά ή να αναγκαστεί σε μια σύνθετη και κοπιώδη αναχάραξη ιδεολογικών συνόρων.

Φλόγα αχαλίνωτης φιλοδοξίας ή ιδιωφέλειας κατακαίει τον ΣΥΡΙΖΑ; Πιθανόν και τα δύο ηγεμονεύουν και τελικά περιθωριοποιούν την ηλικιωμένη και χαμηλοσυνταξιούχο ιδεολογία, μαζί με το μέχρι πρότινος νεανικό κόμμα. Το σημαντικό όμως είναι ότι όλα τα δράματα συντελούνται μέσα σε στενό φωταγωγό πολυκατοικίας (του 1950 μάλιστα), ούτε καν στον ακάλυπτο. Τίποτα φυσικά δεν αφορά, ούτε τους ψηφοφόρους, ούτε την πραγματικότητα. Αφορά όμως την ψυχαγωγία των αντιπάλων. Ισως αυτό είναι και το πιο οδυνηρό. Ο καγχασμός.

Το τέλος του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι το πρώτο «τέλος κόμματος», τουλάχιστον από τη Μεταπολίτευση και μετά. Για παράδειγμα, η Ενωση Κέντρου εξαφανίστηκε μεταξύ ΠΑΣΟΚ και Νέας Δημοκρατίας μέχρι το 1981 και το ΠΑΣΟΚ, σχεδόν, εξαφανίστηκε μεταξύ Νέας Δημοκρατίας και ΣΥΡΙΖΑ το διάστημα 2012 – 2015 (από τη Φώφη Γεννηματά και εντεύθεν γίνεται μια δύσκολη και αντιφατική προσπάθεια όχι αναβίωσης, αλλά επανίδρυσης). Επομένως το τέλος του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι ιστορικά πρωτοφανές φαινόμενο. Ομως το τέλος του κομματικού οικήματος (και οι πληθυσμοί που παρήγαγε το εργαστήριο σωλήνων) μοιάζει να συνθέτει και το τέλος της ιστορικής, φιλοσοφικής και πολιτικής αναφοράς στην Αριστερά. Η έννοια της Αριστεράς τραυματίζεται βαρύτατα. Μέσα στον εξευτελισμό, καταστρέφεται και η έννοια της Αριστεράς και οι εννοιοδοτήσεις της. Κοινωνικό κράτος, ηθική ισότητα, αλληλεγγύη, συντροφικότητα, ακόμα και οι πιο «στρατιωτικές» έννοιες, όπως η κομματικότητα, πάνε στον αγύριστο. Δεύτερη φωτιά στο ίδιο δάσος, κατακαίει και τους σπόρους. Δεν ξαναφυτρώνει τίποτα. Περίπου έτσι.

Αν το ταλέντο στις συνωμοσίες, στις ίντριγκες, στις παγίδες και στις συκοφαντίες επιστρατευόταν σε κάτι πιο δημιουργικό, ίσως θα μπορούσε να διασωθεί κάτι. Αναγνωρίζει κανείς τη φιλοπονία, την αφοσίωση, την ιδιοφυΐα, στη θανάτωση και την ταφή. Ακόμα και άνθρωποι που έχουν διατηρήσει τη σοβαρότητά τους τυλίγονται από τις απρέπειες των άλλων. Κανείς δεν μένει αλώβητος από κάτι τόσο βαθιά τιποτένιο. Γιατί το να επιβεβαιώνεις τους πιο μανιακούς αντισύριζα, μέχρι τους ιδεολογικά πιο συνεπείς και συγκροτημένους αντιαριστερούς, είναι μορφή εγκλήματος και όχι απλή αυτοεξουθένωση. Αλλος ως Μπέρια, άλλος ως Ν. Ζαχαριάδης, άλλος ως παραδοσιακός «καγκεμπίτης», άλλος ως παρακρατικός, άλλος ως απλός ηλίθιος, άλλος ως μικροεργολάβος, άλλος ως άσχετος και ανεκπαίδευτος, βγαίνουν στη σκηνή και παίζουν ρόλο. Περιθωριοποιούν τους αξιόλογους, δεν υπερασπίζονται το κυβερνητικό έργο ή το πολιτικό διάβημα (φυσικά αφού πάντα ήταν στα μετόπισθεν ή παρασιτούσαν) και σχεδιάζουν τις επόμενες πολιτικές, συμβολικές δολοφονίες. Παρόλη την ένταση του φαινομένου, η κατάπτωση του ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα μικρό επεισόδιο, από την τεκτονική αλλαγή ολόκληρου του πολιτικού-κομματικού τοπίου. Ωδίνες.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ