«Οι μεγάλοι δάσκαλοι σε κάνουν καλύτερο άνθρωπο»

Είναι από εκείνες τις σπάνιες περιπτώσεις μουσικών που ξεπερνούν την εποχή τους, που επεκτείνουν τα όρια της τέχνης τους, δημιουργώντας έναν καινούργιο κόσμο. Η σπουδαία Ελίζαμπετ Λεόνσκαγια, ο Τιτάνας του πιάνου, όπως την έχουν αποκαλέσει μεταξύ άλλων, είναι η λαμπερή καλεσμένη της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, η οποία θα σηκώσει την αυλαία της φετινής σεζόν με τον ιδανικότερο τρόπο. Η πιανιστική της αρτιότητα θα δηλωθεί εκ νέου μέσα από το κολοσσιαίο Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα αρ. 3 σε ντο ελάσσονα, έργο 37, του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1770-1827) και θ’ αποδείξει για μία ακόμη φορά αυτό που πολλές φορές έχει ειπωθεί: «Η μουσική του Μπετόβεν εκφράζεται αβίαστα, σαν να κυλά στο αίμα της…». Το σημαντικό όμως για εκείνη βρίσκεται σε πεδία μακριά από επαίνους και αυτάρεσκες διαθέσεις, ξεκαθαρίζοντας πως «όταν ερμηνεύω, δεν προβάλλω τον εαυτό μου στη σκηνή, αλλά τη μουσική. Η μουσική είναι αυτή που μετράει. Είμαι ιδιαίτερα χαρούμενη που επιστρέφω για τρίτη φορά στους μουσικούς της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, ερμηνεύοντας το Τρίτο κοντσέρτο για πιάνο του Μπετόβεν». Αυτός ο τρόπος σκέψης της απόλυτης σταρ των πλήκτρων αποκαλύπτει τη δύναμη πίσω από το γεγονός ότι η μουσική είναι και ήταν πάντα το έργο της ζωής της.

Γεννημένη στην Τιφλίδα της Γεωργίας, από εβραίους γονείς με ρωσική καταγωγή, η Λεόνσκαγια θεωρήθηκε παιδί – θαύμα και έδωσε τις πρώτες της συναυλίες ήδη από την ηλικία των 11 ετών. Το εξαιρετικό ταλέντο της την οδήγησε στο Ωδείο της Μόσχας. Ενώ ήταν ακόμη φοιτήτρια στο Ωδείο, κέρδισε βραβεία στους διεθνείς διαγωνισμούς πιάνου Enescu, Marguerite Long και Queen Elisabeth. Αυτή η εκκίνηση της πορείας της σηματοδότησε την υπέροχη συνέχειά της.

Η μουσική εξέλιξή της διαμορφώθηκε καθοριστικά από τη συνεργασία της με τον Σβιάτοσλαβ Ρίχτερ, ο οποίος αναγνώρισε το εξαιρετικό ταλέντο της και την ενθάρρυνε όχι μόνο διδάσκοντας και δίνοντάς της συμβουλές, αλλά και προσκαλώντας τη να παίξει μαζί του. Η συνεργασία τους και η φιλία τους διήρκεσαν μέχρι τον θάνατο του Ρίχτερ το 1997. Το 1978 η Ελίζαμπετ Λεόνσκαγια εγκατέλειψε τη Σοβιετική Ενωση και εγκαταστάθηκε στη Βιέννη. Η συγκλονιστική της ερμηνεία στο Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ το 1979 σηματοδότησε την αρχή της σταθερής ακμάζουσας διαδρομής της ως σολίστ του πιάνου, κατακτώντας τη Δύση και ολόκληρο τον κόσμο. Βραβεία, διακρίσεις, αλησμόνητες εμφανίσεις και ηχογραφήσεις είναι μερικά μόνο από όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν το φαινόμενο Ελίζαμπετ Λεόνσκαγια. Στη συνέντευξη που μας παραχώρησε, μας υπενθύμισε τι σημαίνει σήμερα το πιάνο για εκείνη, ότι «δεν μπορεί κανείς να σκοτώσει την υπέροχη κλασική ή ρομαντική ή μοντέρνα μουσική» και τι την έκανε καλύτερο άνθρωπο!

Εχετε ερμηνεύσει πολλές φορές τα κοντσέρτα του Μπετόβεν. Πώς διαφοροποιείται για εσάς το Κοντσέρτο αρ. 3 από τα υπόλοιπα έργα του Μπετόβεν; Ποια είναι η δική σας συναισθηματική και τεχνική προσέγγιση σε αυτό το έργο;

Το Κοντσέρτο σε ντο ελάσσονα είναι το μόνο σε ελάσσονα κλίμακα. Νομίζω ότι ο Μπετόβεν έχει επηρεαστεί από την ιδέα που είχε ο Μότσαρτ στο Κοντσέρτο του σε ντο ελάσσονα KV 491. Για μένα είναι σαν ένα «Σεραφείμ» που στέκει πιο κοντά στη συναισθηματική μας αντίληψη. Το Fugatto στο τελευταίο μέρος μού δίνει το σημάδι ότι για τον Μπετόβεν ήταν ένα έργο πολύ μεγάλης σημασίας. Το πρώτο μέρος έχει πολύ συναίσθημα. Η πρώτη είσοδος της ορχήστρας είναι τόσο συμπαγής και μας ανοίγει σε τέτοιο βαθμό τη μουσική του ιδέα, που είναι δύσκολο να την ξεπεράσουμε. Στο δεύτερο μέρος, η αργή κίνηση σχετίζεται – κατά τη γνώμη μου – με το δεύτερο μέρος του Δεύτερου κοντσέρτου σε σι μείζονα. Στο φινάλε, στο κεντρικό θέμα, είναι σαν να ακούω έναν χαιρετισμό από τον Μπαχ.

Το συγκεκριμένο κοντσέρτο ισορροπεί μεταξύ του κλασικού και του ρομαντικού ύφους. Πώς αντιλαμβάνεστε αυτή τη μετάβαση μέσα από το πιανιστικό σας παίξιμο και τη συνεργασία σας με την ορχήστρα;

Αν κάποιος μελετήσει την παρτιτούρα, τότε ξέρει τι ρόλο παίζει το πιάνο. Πότε είναι πρωταγωνιστικό, πότε συνοδευτικό, πότε συνεργαζόμενο…

Υπάρχουν συγκεκριμένα σημεία στο κοντσέρτο που σας προκαλούν να ανακαλύπτετε νέες πτυχές του κάθε φορά που το ερμηνεύετε; Τι σας συναρπάζει περισσότερο σε αυτό το έργο;

Ετσι νιώθω κάθε φορά με κάθε έργο που ερμηνεύω. Πάντα αποκαλύπτονται νέα πράγματα.

Εχετε συνεργαστεί με μεγάλους μαέστρους και ορχήστρες σε όλο τον κόσμο. Πώς αισθάνεστε που θα ερμηνεύσετε το Κοντσέρτο αρ. 3 με την ΚΟΑ στο Μέγαρο;

Ανυπομονώ πολύ για αυτή τη συνεργασία και τη μουσική που θα ερμηνεύσουμε.

Η μουσική του Μπετόβεν έχει έναν διαχρονικό χαρακτήρα. Πιστεύετε ότι οι σύγχρονοι ακροατές προσεγγίζουν με διαφορετικό τρόπο τα έργα του σήμερα σε σύγκριση με το παρελθόν; Πώς νιώθετε εσείς το κοινό να αντιδρά στις ερμηνείες σας;

Φυσικά οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί σήμερα – και μόνο η τρομερή μουσική των διαφημίσεων που ακούγεται παντού! Οι άνθρωποι κλέβουν μελωδίες από όλους τους μεγάλους συνθέτες, τις διασκευάζουν με αδιανόητους τρόπους και πρέπει να τις ακούμε ακόμα και στις τουαλέτες του αεροδρομίου. Αλλά δεν μπορεί κανείς να σκοτώσει την υπέροχη κλασική ή ρομαντική ή μοντέρνα μουσική. Η μουσική θα προσελκύει και θα εντυπωσιάζει όλους εκείνους που έχουν αίσθηση της ομορφιάς.

Η βαθιά κατανόηση της μουσικής σας έχει διαμορφωθεί μέσα από την εμπειρία. Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για έναν ερμηνευτή όταν προσεγγίζει ξανά και ξανά ένα έργο όπως αυτό του Μπετόβεν;

Πάντα γίνεται αγώνας για τον συνθέτη και για το έργο που εκτελείται.

Η συνεργασία σας με τον Σβιάτοσλαβ Ρίχτερ έχει χαρακτηριστεί ως μία από τις πιο καθοριστικές στιγμές της καριέρας σας. Ποιο ήταν το πιο σημαντικό μάθημα που σας άφησε ο Ρίχτερ, τόσο ως δάσκαλος όσο και ως φίλος;

Δεν μου αρέσει η λέξη «καριέρα». Η συνάντησή μου με έναν τόσο μεγάλο δάσκαλο και άνθρωπο όπως ο Σβιάτοσλαβ Ρίχτερ ήταν και είναι οδηγός για τη ζωή και για το έργο μου.

Πώς αισθανθήκατε όταν βρεθήκατε για πρώτη φορά δίπλα σε έναν τόσο επιδραστικό πιανίστα όπως ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς; Πώς διαμόρφωσε την ερμηνευτική σας προσέγγιση και τον τρόπο που αντιλαμβάνεστε τη μουσική;

Ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς είναι εξαιρετικός κλασικός. Είναι χρονικά δεσμευμένος και διαχρονικός ταυτόχρονα. Εχει τη δική του μουσική γλώσσα που ανοίγει σ’ εμάς τους μουσικούς την πόρτα για τον κόσμο του.

Ο Ντμίτρι Σοστακόβιτς είναι γνωστός για τις συνθέσεις του που απεικονίζουν τον αγώνα και την ένταση της εποχής του. Ποια είναι η δική σας προσωπική σχέση με τη μουσική του Σοστακόβιτς και πώς ερμηνεύετε το συναισθηματικό βάθος των έργων του;

Εχω παίξει και ηχογραφήσει τα δύο κονσέρτα για πιάνο, σονάτα για βιολί, κουιντέτο, σονάτα για πιάνο αρ. 2 – ένα από τα σημαντικότερα έργα σε ολόκληρη την πιανιστική λογοτεχνία – και καταμαρτυρώ ότι όλα αυτά τα έργα παραμένουν πάντα ενδιαφέροντα, ελκυστικά και μοναδικά.

Εχετε βιώσει τη μουσική εξέλιξη δύο από τους σπουδαιότερους μουσικούς του 20ού αιώνα. Πώς πιστεύετε ότι η συνεργασία σας με τον Ρίχτερ και η σχέση σας με τη μουσική του Σοστακόβιτς έχουν διαμορφώσει την καλλιτεχνική σας ταυτότητα;

Οι συναντήσεις με μεγάλους δασκάλους δεν μπορούν απλώς να «είναι έτσι». Στη συνάντηση μαζί τους, επηρεάζεσαι, εντυπωσιάζεσαι, εμπλουτίζεσαι, γίνεσαι «καλύτερος άνθρωπος».