Ο «μύθος» που ενώνει

Στη φωτογραφία που ανέβασε η Ελένη Δήμου στο Instagram φαίνεται η ίδια στο δεξί μέρος και μία σκυφτή φιγούρα με ξανθά μαλλιά στο αριστερό. Μία γυναίκα που αν παρατηρήσει κανείς με προσοχή αντιλαμβάνεται ότι φοράει γυαλιά και σκύβει προς το μέρος της Δήμου για να της βάψει τα νύχια κρατώντας το πινελάκι. Είναι η Μαρινέλλα σε ένα από τα στιγμιότυπα του όχι και τόσο μακρινού παρελθόντος που μοιράζονται μεταξύ τους οι πρωταγωνίστριες και οι πρωταγωνιστές του θεάματος. Σε μία άλλη ανάρτηση η Νατάσσα Μποφίλιου αποκαλεί «αγαπημένη μας» τη Μαρινέλλα και τον μίτο πιάνουν δεκάδες καλλιτέχνες: από την Αλκηστη Πρωτοψάλτη έως τον Τάκη Ζαχαράτο.

Τι είναι αυτό που ενώνει σχεδόν ολόκληρη την επικράτεια του ελληνικού τραγουδιού με την υπόλοιπη – γεωγραφική – επικράτεια; Από πού πηγάζει, αλήθεια, αυτό το όντως πάνδημο ενδιαφέρον και η συγκίνηση μετά την κατάρρευση της κορυφαίας ερμηνεύτριας στη σκηνή του Ηρωδείου και τη λαχτάρα για τη μεγάλη επιστροφή; Μία ερμηνεία είναι ο αυτόματος σεβασμός απέναντι στην «πρώτη των πρώτων». Και η στάση απέναντι σε έναν «μύθο», όπου υποχωρούν όλα τα πάθη. Αλλά και, πάλι, υπήρξαν στο παρελθόν αρκετοί της παλιάς φρουράς που θα έλεγε κανείς ότι αποχώρησαν μάλλον μέσα στη σιωπή.

Οι καλλιτέχνες, λοιπόν, στέκονται απέναντι στην πρώτη διδάξασα. Τη γυναίκα που «διδάχτηκε» δίπλα στους μεγάλους της εποχής της χωρίς να μένει απαθής, αλλά χρησιμοποιώντας το ένστικτο και τη «φιλομάθειά» της προς ίδιον όφελος (έχει μείνει η ερώτηση του Χατζιδάκι πώς ξέρει να κάνει τόσο καλές φούγκες ακούγοντάς της στο «Κουρασμένο παλικάρι»). Την τραγουδίστρια που προσπάθησε να ανεβάσει ένα επίπεδο επάνω ακόμη και τα μέτρια τραγούδια της σφραγίζοντάς τα με τις δεύτερες φωνές που μόνο εκείνη ήξερε να κάνει. Και εκείνη που βρήκε τη θέση της μέσα στο ναρκοπέδιο της νύχτας, της μαγαζίλας και του αλκοόλ, δίπλα σε ερμηνευτές και ερμηνεύτριες που είχαν πλουσιότερο ρεπερτόριο και προβάδισμα στην εκκίνηση. Τη Μαρινέλλα που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο στήνεται ένα οπτικοακουστικό θέαμα, από τον οποίο θα αντλούσαν στη συνέχεια αρκετά στοιχεία οι επίγονοι (είναι κάτι που έχει αναγνωρίσει με τον τρόπο της, για παράδειγμα, η Αννα Βίσση).

Η Μαρινέλλα ως μουσικό φαινόμενο προέρχεται από τη μεταπολεμική Ελλάδα της ανοικοδόμησης και της «μουσικής άνοιξης» τη δεκαετία του 1960. Την προλαβαίνει και εκεί έχει κολλήσει τα πρώτα πολύτιμα ένσημα δίπλα στον απόλυτο λαϊκό ερμηνευτή και τους κορυφαίους συνθέτες της εποχής. Στο πάνθεον της ελληνικής δισκογραφίας θα υπάρχει πάντα η δική της διφωνία – τόσο απαραίτητη, τόσο συμφιλιωτική, ώστε να μην είναι απλώς συνοδευτική – στο «Πέλαγο είναι βαθύ» του Μάνου Χατζιδάκι και το «Εχω μι’ αγάπη όλο δική μου» του Μίκη Θεοδωράκη, για να μείνουμε σε μόνο δύο ορόσημα της περιόδου (που περιέχουν βέβαια και την «Καταχνιά» του Χρήστου Λεοντή). Οταν βγαίνει από εκείνο το σύμπαν και φυσικά από την ερηνευτική επικράτεια του Στέλιου Καζαντζίδη ξεκινάει ένας αγώνας επιβίωσης, με τον οποίο μπορούν να ταυτιστούν όχι μόνο πολλοί συνάδελφοί της, αλλά και ακροατές της. Προσπαθεί να δημιουργήσει το μουσικό μητρώο της με τραγούδια από τον χώρο του ελαφρολαϊκού και του λαϊκού κατοχυρώνοντας από τότε αυτή την ευελιξία να κινείται ανάμεσα σε διαφορετικές περιοχές. Αλλάζει τα ήθη της νυχτερινής διασκέδασης ρίχνοντας την ώρα του ξεφαντώματος και δίνοντας ρεπό της Κυριακής στους μουσικούς της. Και όταν βλέπει ότι το θέαμα κινείται σε άλλη κατεύθυνση αποφασίζει να κάνει το «Ρεσιτάλ» με τον Κώστα Χατζή δοκιμάζοντας τον εαυτό της σε έναν κώδικα εκτός της δικής της τραγουδιστικής μανιέρας. Είναι η μόνη «διάσημη» της εποχής, άλλωστε, μαζί με την Ελενα Ναθαναήλ που μεγαλώνουν παιδί εκτός γάμου.

Αποτελεί, λοιπόν, συστατικό στοιχείο της μυθολογίας που κουβαλά ο αγώνας για επιβίωση. Μέχρι το σημείο φυσικά που η ίδια θα φτάσει να γίνει η πρωταγωνίστρια στη νύχτα και τα προγράμματα διασκέδασης (ειδικά μετά τη λαμέ περίοδο με τον «πρίγκιπα» Τόλη Βοσκόπουλο). Το πρόσωπό της λειτουργεί ενωτικά για διαφορετικές γενιές καλλιτεχνών, μουσικών και ακροατών, οι οποίοι μοιράζονται εμπειρίες και συγκινήσεις ανάλογα με το πότε την άκουσαν, πότε τους άρεσε, ποια τραγούδια της προτιμούν, τι αφήνουν απέξω. Ο Γιάννης Πάριος και ο Γιώργος Νταλάρας την αποκαλούν «η μάνα μας», επειδή για μια γενιά τραγουδιστών στέκεται δίπλα τους, στήριγμα στα πρώτα επαγγελματικά βήματα και «πρότυπο» για την επικοινωνιακή σχέση με το ακροατήριο. Την ίδια διάθεση – μιας στοργής απέναντι σε μια μητρική φιγούρα – εντοπίζουμε τώρα στα δεκάδες μηνύματα των νεότερων καλλιτεχνών που στρέφονται στην ασφάλεια μιας συνέχειας.

Το καταστάλαγμα αφορά τη σχέση διαφορετικών γενιών με τους «μύθους» του. Το ακροατήριο είναι που τους θέλει πάνω στη σκηνή και τους «σκηνοθετεί» σύμφωνα με τις δικές του διαθέσεις. Είναι μία σχέση δούναι και λαβείν, η οποία αποτυπώνεται και στον τρόπο με τον οποίο οι καλλιτέχνες προσπαθούν να ανανεώσουν την εικόνα τους μέσα στον χρόνο. Ετσι κι αλλιώς υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές της Μαρινέλλας για διαφορετικούς ακροατές, τραγουδιστές και μουσικούς. Ολοι, όμως, ενώνονται – με αναρτήσεις, μηνύματα, σχόλια – κάτω από την ίδια δυνατή εικόνα που εκπέμπει το δικό της μήνυμα επί έξι και πλέον δεκαετίες.