Μοναξιά

Στα ερωτηματολόγια για την αξιολόγηση των πανεπιστημιακών μαθημάτων, η ερώτηση παραμένει η ίδια εδώ και χρόνια: επαρκεί η χωρητικότητα των αιθουσών; Κι όμως! Η ερώτηση τώρα θα έπρεπε να τίθεται ανάποδα: μήπως αισθάνεστε παράξενα τόσο λίγοι φοιτητές σε τόσο μεγάλες αίθουσες;

Ολα έχουν αλλάξει στις Ανθρωπιστικές Σπουδές, όμως εμείς συνεχίζουμε σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα. Θα πάω να κάνω τα ίδια μαθήματα με τον ίδιο τρόπο, από Σεπτέμβριο, μόνο σε πιο στοιχειώδες επίπεδο, για να με καταλαβαίνει το κοινό μου. Αυτή είναι η μόνη προσαρμογή μου. Θα συνεχίζω να προετοιμάζω καθηγητές για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, αλλά η Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση καθηγητές δεν θα χρειάζεται. Θα αναθέτω εργασίες, αλλά αυτές θα τις εκπονεί πια (άπονα) το chatGPT.

Τα ανακλαστικά μας είναι εξαιρετικά αργά σε συνθήκες που αλλάζουν από τη μια στιγμή στην άλλη. Οι φιλόλογοι προβληματιζόμαστε για το αν θα διατηρηθεί η τρίτη κλίση στα επίθετα (που είναι χαμένη από χέρι: η «διεθνή κουζίνα» γράφει η ταμπέλα στο σουπερμάρκετ), μας διαφεύγει όμως πως έχουμε μπει στην εποχή όπου θα μας ορίζει όχι πια η αρχαία ημών γραμματική παρά το μέλλον με τη μορφή της τεχνητής νοημοσύνης. Ποια επαγγέλματα θα υπάρχουν σε τέσσερα χρόνια;

Σίγουρα πρέπει να πάψουμε να σφυρίζουμε αδιάφορα.

Οι Ανθρωπιστικές Σπουδές αξίζει να σωθούν. Αξίζει να μελετάμε το παρελθόν, αξίζει να διαβάζουμε τα μεγάλα έργα, αξίζει να παράγουμε μέσα από τη σκέψη του παρελθόντος νέα σκέψη. Πρέπει όμως και κάποιοι να θέλουν να τις καλλιεργήσουν. Και για να υπάρχουν οι διδάσκοντες που καλλιεργούν, πρέπει να υπάρχουν και οι διδασκόμενοι.

Με άλλα λόγια, πώς μπορούν να αναπροσανατολιστούν αυτές οι σπουδές ώστε να γίνουν εκ νέου ελκυστικές; Δύο συνδυασμοί μου φαίνονται αυτή τη στιγμή πιο πρόσφοροι: Ανθρωπιστικές Σπουδές και Πληροφορική, Ανθρωπιστικές Σπουδές και Ψυχολογία. Ο νόμος του 2022 για τα ΑΕΙ επιτρέπει πια και μάλιστα προτρέπει σε συνδυασμούς.

Ενας γνωστός μου, πληροφορικός, χρησιμοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη μετέφρασε την Ασκητική του Καζαντζάκη στα λατινικά (ναι, στα λατινικά, για χάρη του παγκόσμιου κοινού) και τη μελοποίησε σε ένα εντυπωσιακό ορατόριο. Βλέπω ήδη να ανάβουν τα αίματα στο φοιτητικό μας ακροατήριο!
Η ψυχολογία πάλι αποτελεί την επιθυμία των επιθυμών: κλειδί για τις προσωπικές ανησυχίες και επάγγελμα εκ των ων ουκ άνευ («μαμά, πως ζούσατε άλλοτε χωρίς ψυχολόγους;»). Και ο συνδυασμός της με τα γράμματα και τις τέχνες μπορεί να αποβεί αμοιβαία επωφελής.

Ας βάλουμε στον συλλογισμό και τη γήρανση της Ελλάδας, της Ευρώπης και του παγκόσμιου πληθυσμού. Ο εφιάλτης του «σαράντα χρόνια πρέφα» (το άκουσα από τον Πλάτωνα Τήνιο), των γερόντων μπροστά στην τηλεόραση, των μοναχικών γυναικών στα ενενήντα τους χρόνια, της εγκατάλειψης στα γηροκομεία – δεν θα πρέπει όλο αυτό να αντιμετωπιστεί, να ανακουφιστεί; Εχουμε τόσα βιβλία για παιδιά, τόση μέριμνα για την παιδική ηλικία. Αλλά ο μεγάλος όγκος του πληθυσμού θα βρίσκεται πολύ σύντομα στην τρίτη και στην τέταρτη ηλικία.

Επειτα, γνωρίζουμε ότι ένα σεβαστό ποσοστό των Ευρωπαίων του Βορρά επιθυμεί να περάσει τα χρόνια της σύνταξής του στη Νότια Ευρώπη. Ηδη υπάρχουν πολλοί ξένοι, μόνιμοι κάτοικοι, και τα ανάλογα ποσοστά ανίας. Αυτή είναι η οικονομία του μέλλοντος, η λεγόμενη silver economy, από τα «ασημένια» μαλλιά του δυνητικού πελατολογίου.

«Και θα στέλνουμε τους αποφοίτους μας για δουλειά στα ΚΑΠΗ;» μου είπε επικριτικά κάποιος συνάδελφος. Ναι, στα ΚΑΠΗ, συνάδελφέ μου! Μπορεί να είναι πιο γοητευτικά τα παιδάκια, όμως η συνοχή της κοινωνίας μας τώρα απαιτεί μέριμνα και για τους γερόντους. Ας δούμε το θέμα με επιχειρηματικό πνεύμα αλλά και με συγκίνηση.

Αν δεν αλλάξουμε εμείς, σίγουρα σύντομα θα πρέπει να αλλάξει η ερώτηση στην αξιολόγηση των μαθημάτων της Φιλοσοφικής Σχολής: μήπως πια η μοναξιά σας έχει γίνει αφόρητη; Ομως ελπίζω πως θα αλλάξουμε.

Η Αγγέλα Καστρινάκη είναι καθηγήτρια στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης και πεζογράφος