«Δεν πιστεύω στον διαχωρισμό του κόσμου σε άσπρο και μαύρο»

«Κάποιος συνάδελφός σας μου είπε ότι αυτή την περίοδο νιώθει σαν ζόμπι. Ε, λοιπόν, μην ανησυχείτε, αυτές τις μέρες κι εγώ σαν ζόμπι νιώθω!». Βρισκόμαστε σε μία από τις terraces του Palais De Festival στις Κάννες όπου πραγματοποιούνται κάποιες συνεντεύξεις, είναι μεσημέρι Παρασκευής 23 Μαΐου και η ινδή σκηνοθέτρια Παγιάλ Καπάντια αναφέρεται με χιούμορ στην κατάστασή της η οποία ύστερα από ένα 11ήμερο κινηματογραφικής «τρέλας» είναι πράγματι παρόμοια με πολλών γύρω της. Ωστόσο, παρά την εμφανή κούρασή της (οι μαύροι κύκλοι κάτω από τα μάτια είναι έντονοι), η διάθεση της Καπάντια σε αυτή τη συνάντηση ήταν πολύ χαρούμενη. Οι κριτικές που είχε διαβάσει για την εντός διαγωνισμού ταινία της «All we imagine as light» (Ολα όσα φανταζόμαστε ως φως) ήταν ως επί το πλείστον θετικές και ήδη κυκλοφορούσαν φήμες για μια βράβευσή της, κάτι που έγινε πραγματικότητα μια μέρα αργότερα όταν η ταινία κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής. Μεγάλη τιμή για την 38χρονη Καπάντια αλλά και για τη χώρα της την οποία λατρεύει και η οποία δεν είναι συνηθισμένη σε κινηματογραφικές διακρίσεις.

Ευαίσθητη και βαθύτατα ανθρώπινη, η ταινία «All we imagine as light» αναφέρεται στη φιλία, τη συντροφικότητα δύο διαφορετικής γενιάς γυναικών, της Πράμπα (Κάνι Κουσρούτι) και της Ανού (Ντίβια Πράμπα) οι οποίες μοιράζονται το ίδιο διαμέρισμα στο σύγχρονο Μουμπάι. Αργότερα, με την προσθήκη μιας ακόμα γυναίκας, της Παρβάτι (Τσάγια Καρντάμ) η ιστορία θα μεταφερθεί στην επαρχία και εκεί κάποια στιγμή θα έρθει η ποιητική κλιμάκωση. «Ηθελα να δημιουργήσω δυο γυναίκες που αν και έχουν πολύ στενή επαφή και ζουν κάτω από την ίδια στέγη, τα πράγματα που γνωρίζουν η μια για την άλλη είναι ελάχιστα γιατί δεν τα συζητούν» είπε η Καπάντια. «Και πραγματικά αυτή την αίσθηση έχω: δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση η πλήρης γνώση τού τι είναι ο καθένας μας για να υπάρξει εγγύτητα και κατανόηση ανάμεσά μας».

Στην περίπτωση της Πράμπα (Κάνι Κουσρούτι), της μεγαλύτερης από τις δύο γυναίκες στο ίδιο διαμέρισμα, ένα μυστικό που έχει διαμορφώνει τη ζωή της αφορά τον απόντα σύζυγό της. Η Καπάντια δίνει έμφαση σε αυτό το κομμάτι του σεναρίου διότι ο γάμος ήταν επίσης ένα από τα θέματα της ταινίας που την απασχόλησε πολύ. «Ακόμα και σήμερα, στην Ινδία, ο γάμος είναι μια πραγματικά πολύ περίεργη κατάσταση» είπε. «Πολλές γυναίκες είναι παντρεμένες χωρίς να γνωρίζουν στ’ αλήθεια τον άνθρωπο που έχουν παντρευτεί. Σε πολλές περιπτώσεις δεν τους αρέσουν καν οι σύζυγοί τους αλλά παρ’ όλα αυτά προτιμούν τον συμβιβασμό για να προχωρήσουν στη ζωή τους. Ο χωρισμός στη χώρα μου είναι μια ακόμα πιο περίπλοκη κατάσταση. Δεν είναι εύκολο για μια γυναίκα να παντρευτεί ξανά στην Ινδία γιατί η κοινωνία δεν αντιμετωπίζει με καλό μάτι αυτή την ιδέα, είναι ταμπού. Γνωρίζω μάλιστα περιπτώσεις που γυναίκες τις οποίες έχουν εγκαταλείψει οι σύζυγοί τους, ενώ δέχονται σωστές συμβουλές δικηγόρων να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους, επιλέγουν να μην το κάνουν. Γιατί είναι πολλές οι βαλίτσες που θα πρέπει να μεταφερθούν και δεν έχουν τη διάθεση να τις κουβαλήσουν». Η Καπάντια φέρνει ως παράδειγμα την ίδια τη γιαγιά της, η οποία έχασε τον σύζυγό της στα 50 και πέθανε στα 95 χωρίς ποτέ να ξαναπαντρευτεί. «Δεν έκανε ποτέ ξανά σχέση, ούτε καν πέρασε από το μυαλό της η ιδέα ενός νέου γάμου. Πολύ απλά, ήταν αδιανόητο για εκείνην».

ΣΑΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙ. Κατά κάποιον τρόπο η γιαγιά της Καπάντια έπαιξε σημαντικό ρόλο στο σενάριο του «All we imagine as light». Στο δεύτερο μέρος, όταν η ιστορία μεταφέρεται στην επαρχία, πολλά χιλιόμετρα μακριά από το Μουμπάι, η ταινία αποκτά την όψη παραμυθιού. Αυτό το παραμύθι που αποκρυσταλλώνεται με πολύ όμορφο τρόπο στην ταινία έχει τις ρίζες του στις αναμνήσεις της Καπάντια από τις αφηγήσεις της γιαγιάς της. «Στην Ινδία, τα παραμύθια και οι παραβολές χρησιμοποιούνται με μεγάλη συχνότητα όταν ο κόσμος θέλει να εκφραστεί για διάφορα πράγματα» είπε. «Στην ουσία, όλα τα παραμύθια καταλήγουν στο ίδιο σημείο: πολλές φορές δεν χρειάζεται να αναρωτιόμαστε για λογικές εξηγήσεις και να αναζητούμε ρεαλιστικές απαντήσεις. Γιατί η ζωή πολύ απλά συνεχίζεται. Και έτσι τα παραμύθια αποτελούν μέρος της ινδικής παράδοσης και περνούν από γενιά σε γενιά. Η αλήθεια βρίσκεται στα παραμύθια. Στη δική μου ταινία χρησιμοποίησα το παραμύθι με τον νεκρό σύζυγο γιατί αυτό που στην ουσία το παραμύθι λέει είναι “προχώρα στη ζωή σου και άσε τα βάρη που κουβαλάς πίσω σου”. Αυτό που η Πράμπα βιώνει είναι ένα όνειρο, όμως την ίδια ώρα είναι ο καθρέφτης των δαιμόνων που κουβαλάει μέσα της και για να προχωρήσει στη ζωή της θα πρέπει να τους ξεπεράσει. Ομως ο μόνος τρόπος για να το καταφέρει είναι να το κάνει η ίδια. Πρέπει να τους δει κατάματα. Κανείς δεν μπορεί να τη βοηθήσει σε αυτό. Αυτή η μείξη ρεαλισμού – φαντασίας είναι κάτι που με διασκεδάζει και ήθελα να την υπογραμμίσω».

To 2021 η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της Παγιάλ Καπάντια «Α night of knowing nothing» (Μια νύχτα που δεν γνώριζες τίποτα) βραβεύτηκε στο φεστιβάλ των Καννών έχοντας προβληθεί στο τμήμα του 15ημέρου Σκηνοθετών. Είχαν προηγηθεί τέσσερις μικρού μήκους ταινίες της με πρώτη τη «Watermelon, Fish and Half Ghost» (σ.σ.: Καρπούζι, ψάρι και μισό φάντασμα) το 2014. Ωστόσο, η εμπλοκή της Καπάντια με τον κόσμο του κινηματογράφου είχε αρχίσει πολύ πιο παλιά και μάλιστα από τη μεριά της απλής σινεφίλ. Η Καπάντια είχε μόλις τελειώσει τις σπουδές Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο και έγινε θαμώνας και των τριών φεστιβάλ που πραγματοποιούνται στην πόλη. «Πολύς κόσμος, ακόμα και σήμερα, νιώθει ότι ο ινδικός κινηματογράφος είναι μόνο Μπόλιγουντ. Δεν είναι. Κανένα από τα τρία φεστιβάλ που παρακολουθούσα δεν είναι το ίδιο. Ενα είναι διεθνές με μεγάλες ταινίες από όλο τον κόσμο, ένα άλλο αφορά ντοκιμαντέρ και ένα τρίτο εναλλακτικές, πειραματικές ταινίες, όπως και μικρού μήκους. Ηταν μια καλή περίοδος για μένα να μελετήσω τις ταινίες, μετά άρχισα να ασχολούμαι περισσότερο, παρακολούθησα κάποια μαθήματα κινηματογράφου και εν τέλει γύρισα τις μικρού μήκους μου. Δεν ήξερα πολλά για αυτή τη δουλειά αλλά ένιωθα ότι ήταν κάτι που μπορούσα να κάνω. Και το έκανα. Τα οικονομικά στα οποία ήμουν ανέκαθεν καλή με βοήθησαν πολύ γιατί μου έδωσαν μια αντίληψη του πώς λειτουργεί ο κόσμος, κάτι που ως κινηματογραφίστρια είναι απαραίτητο να ξέρω».

ΤΟ ΜΟΥΜΠΑΪ. Ο βασικός χώρος της ταινίας, η πόλη του Μουμπάι, έπαιξε καταλυτικό ρόλο στη δημιουργία της ταινίας «All we imagine as light», ιδίως το πρώτο μέρος στο οποίο βλέπουμε σε όλες τις λεπτομέρειές τους στιγμιότυπα από την καθημερινότητα στο Μουμπάι. «Κατάγομαι από το Μουμπάι και γνωρίζω πολύ καλά αυτή την πόλη» είπε η Καπάντια. «Είναι μια πόλη γεμάτη από αντιθέσεις και μπορεί να σε απανθρωποποιήσει. Με ενδιέφερε να το δείξω αυτό μέσα από μικρά περιστατικά που δίνουν τη γενικότερη εικόνα. Οπωσδήποτε το Μουμπάι είναι μια πόλη που έχει μια απίστευτη ζωντάνια αλλά την ίδια ώρα χρειάζεται αλλαγές. Ομως ο κόσμος δεν μπορεί να αλλάξει από τη μια μέρα στην άλλη, δεν έχει διάθεση να το κάνει. Δεν νιώθω οπτιμισμό αλλά τρέφω μέσα μου την ελπίδα για αλλαγή, επομένως ίσως πράγματι να είμαι τελικά οπτιμίστρια. Ο μόνος τρόπος για να πας μπροστά είναι να κοιτάζεις μπροστά».

Ενα εξίσου ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας είναι ότι η Καπάντια κινηματογραφεί τους άνδρες (σε μικρότερους βεβαίως ρόλους) με την ίδια αγάπη και τρυφερότητα που κινηματογραφεί τις γυναίκες. «Ναι, γιατί δεν πιστεύω στον διαχωρισμό του κόσμου σε άσπρο και μαύρο» είπε. «Κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και όλοι οι άνδρες δεν είναι κακοί. Οι άνδρες είναι επίσης περίπλοκα πλάσματα, έχουν κι αυτοί τα θέματα και τα προβλήματά τους. Οι άνδρες είναι απαραίτητοι όσο είναι και οι γυναίκες και οφείλουμε να τους αντιμετωπίζουμε επί ίσοις όροις».