Business as usual?

Στην αρχή ήταν οι «συνήθεις» NAVTEX στο Αιγαίο, δεσμεύοντας αδιακρίτως χώρους για ασκήσεις. Ακολούθησε η έντονη διαμαρτυρία για τη δημιουργία δύο μεγάλων θαλάσσιων πάρκων στο Ιόνιο και στο Αιγαίο σε περιοχές εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων. Μαθαίνουμε ήδη ότι η «Γαλάζια Πατρίδα» θα διδάσκεται στα σχολεία και η πατριδογνωσία θα αναφέρεται στη «θάλασσα των νησιών». Η Μονή της Χώρας, παγκόσμιο μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς προστατευόμενο από την UNESCO, μετατρέπεται σε τζαμί. Και φυσικά όλες και όλοι ξέρουμε ότι ο δικέφαλος αετός είναι το σύμβολο των Σελτζούκων Τούρκων, σωστά;

Από την άλλη πλευρά, έντεκα συμφωνίες επιμέρους συνεργασίας αρχίζουν να φέρουν αποτελέσματα. Τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, που χρόνια τώρα είναι η πύλη εισόδου στη χώρα για μεγάλους αριθμούς προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών, καλωσορίζουν κάθε Σαββατοκύριακο και όχι μόνο τους ευπορότερους των γειτόνων, αναπληρώνοντας πολύτιμους τουριστικούς πόρους που φαίνονταν χαμένοι καιρό τώρα – υπάρχει άλλωστε μια ολοένα στενότερη συνεργασία και για τη διαχείριση των μεταναστευτικών διαδρόμων σε ξηρά και θάλασσα. Σχεδιάζεται ήδη μία ακόμη διασύνδεση μεταξύ του ηλεκτρικού δικτύου της Ελλάδας και της Τουρκίας, ενισχύοντας τη θέση μας ως ανερχόμενου ενεργειακού κόμβου. Και κοντεύουν πια δύο χρόνια χωρίς αεροπλάνα και drones πάνω από τα νησιά και τη θάλασσα του Αιγαίου – η μέρα και η νύχτα σε σχέση με τις καθημερινές αερομαχίες, με τις οποίες μεγαλώσαμε οι περισσότεροι.

Η μεγάλη εικόνα είναι πολύ διαφορετική. Η Ελλάδα και η Τουρκία βρίσκονται σε σχεδόν διαμετρικά αντίθετα στρατόπεδα στη διεθνή σκηνή. Με σαφή και έντονη την ευρωπαϊκή της ταυτότητα, η Ελλάδα έχει πλέον άριστες λειτουργικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και συντηρεί τους στρατηγικούς της δεσμούς με την Ανατολική Μεσόγειο και πέρα από αυτή, από την Αίγυπτο ως την Ινδία. Εν μέσω πολέμου, συνεχίζει να διατηρεί τη στρατηγική της σχέση με το Ισραήλ, που της επιτρέπει να ασκεί πιέσεις για σύνεση και μετριοπάθεια, την ώρα που η Τουρκία ταυτίζεται με τη Χαμάς και επιδιώκει να παίξει ρόλο διαμεσολαβητή στο δυστοπικό περιβάλλον της Μέσης Ανατολής. Παρά την κοινή μας συμμετοχή στο ΝΑΤΟ, η Ελλάδα μετέχει πλήρως στην προσπάθεια ενίσχυσης της Ουκρανίας και αποκατάστασης της νομιμότητας στη διεθνή σκηνή, ενώ η Τουρκία μετακινείται ολοένα και εγγύτερα προς τη συμμαχία των αυταρχικών καθεστώτων στη Ρωσία, την Κίνα και τους ενδιάμεσους, ενισχύοντας και παγιώνοντας τον αναθεωρητικό της λόγο.

Είναι δυνατόν στο πλαίσιο αυτό να πάμε ένα βήμα μπροστά και να συζητήσουμε τα μεγάλα και κρίσιμα θέματα που μας χωρίζουν, ξεκινώντας από την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο; Στο μέτρο που και οι δύο πλευρές δεν έχουν μετακινηθεί ουδέ κατά κεραία στις αρχικές τους θέσεις, προδήλως όχι – γιατί ασφαλώς δεν υπάρχει καμία ελληνική κυβέρνηση που θα δεχθεί να συζητήσει την αδιαμφισβήτητη ελληνική κυριαρχία πάνω σε νησιά με αμιγή ελληνικό πληθυσμό αιώνες τώρα.

Ο Πρωθυπουργός πηγαίνει στην Αγκυρα τη Δευτέρα για μια σύντομη επίσκεψη εργασίας – χωρίς βόλτα με αερόστατο στην Καππαδοκία. Η εικόνα δίνει ίσως την καλύτερη περιγραφή της κατάστασης στις διμερείς μας σχέσεις. Συνεχίζουμε να δουλεύουμε στα καθημερινά, συμφωνώντας ότι διαφωνούμε στα μεγάλα, ενώ κάνουμε οικονομία στα καύσιμα. Αρκεί να έχουμε πλήρη συναίσθηση ότι η εικόνα της ηρεμίας προκύπτει από μια εξαιρετικά ασταθή ισορροπία, εξαιρετικά ευάλωτη στις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις και τους διεθνείς συσχετισμούς και επομένως πολύ δύσκολο να διατηρηθεί ες αεί.

Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και γενική διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ