Η βία της ψηφοθηρίας φέρνει βία

Η έξαρση της βίας μετά την πανδημία δημιουργεί νέες προκλήσεις για το κράτος, ιδιαίτερα σε σχέση με την προστασία των ανηλίκων και των γυναικών. Η ρουτίνα της ανακοίνωσης μέτρων έπειτα από κάποια δραματική κορύφωση επιβεβαιώνει ότι ο φόβος του πολιτικού κόστους ή η διεκδίκηση πολιτικού κέρδους αποτελούν το βασικό κίνητρο για την κινητοποίηση του πολιτικού συστήματος. Ωστόσο, η κυριαρχία της επικοινωνιακής σκοπιμότητας ευνοεί την αποσπασματικότητα και αποτρέπει την οργανωμένη δράση με μετρήσιμα αποτελέσματα.

Προκειμένου να περιοριστεί ο σχολικός εκφοβισμός, για παράδειγμα, δεν αρκεί η λειτουργία μιας ψηφιακής πλατφόρμας για την καταχώριση καταγγελιών.

Χρειάζεται πρωτίστως η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών για να μπορούν να παίξουν τον παιδαγωγικό τους ρόλο, η στήριξη και καθοδήγηση των γονιών, η διαμεσολάβηση ειδικών ψυχικών υγείας, η έξυπνη αξιοποίηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η κινητοποίηση προσώπων με επιρροή στους εφήβους (influencers), η εμπλοκή survivors (που έχουν εξελιχθεί θετικά ύστερα από τραυματικά βιώματα άσκησης βίας εις βάρος τους). Υπάρχουν καλές πρακτικές στο εξωτερικό που μπορεί να μελετηθούν και να υιοθετηθούν, αφού γίνουν προσαρμογές στα ελληνικά δεδομένα. Υπάρχουν επιστήμονες και στελέχη με μεγάλη εμπειρία «στο πεδίο» που μπορούν να συμβάλουν στην εκπόνηση και υλοποίηση αποτελεσματικών σχεδίων πρόληψης της βίας και προαγωγής της ψυχικής υγείας.

Αυτό που δεν υπάρχει είναι ισχυρή βούληση για υπέρβαση των δυσκολιών που προκύπτουν από το χάος των συναρμοδιοτήτων, την αδράνεια και αναποτελεσματικότητα του βαθέος κράτους, τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, τον κατακερματισμό των υπηρεσιών, την απουσία συνοχής-συνέχειας των παρεμβάσεων, την πελατειακή νοοτροπία, την έλλειψη αξιολόγησης και λογοδοσίας, την απουσία κεντρικού συντονισμού. Αυτό που λείπει είναι η μεταρρυθμιστική ορμή που θα επιτρέψει την άμεση υλοποίηση ενός πιλοτικού προγράμματος σε συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα ώστε να γίνει  σύντομα απολογισμός ώστε να έχουμε τεκμηριωμένη εικόνα για τα αποτελέσματα που φέρνουν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες.

Εάν δεν αξιολογηθεί μια πιλοτική παρέμβαση, για να διορθωθεί ή να επεκταθεί, θα παραμένουμε στον φαύλο κύκλο των αλλεπάλληλων εξαγγελιών για μέτρα που έχουν ήδη διακηρυχθεί αλλά δεν έχουν ισχύσει στην πράξη ή δεν έχουν κριθεί για την αποτελεσματικότητά τους. Δεν χρειαζόταν να δολοφονηθεί η Κυριακή έξω από αστυνομικό τμήμα στους Αγίους Αναργύρους για να ανακαλύψει η πολιτεία ότι μια γυναίκα που κακοποιείται δεν έχει πού να καταφύγει προσωρινά για να προστατευθεί.

Ούτε έπρεπε να προηγηθεί καταγγελία 15χρονου για σεξουαλική κακοποίηση από συμμαθητές του στη διάρκεια εκδρομής για να ασχοληθεί ο Πρωθυπουργός με την παραβατικότητα-εγκληματικότητα στα σχολεία. Δεν θα υπάρξει ουσιαστική αλλαγή με ανακοινώσεις υπουργών εν θερμώ και υπό την πίεση αμείλικτων γεγονότων. Είναι σημαντικό ο σχεδιασμός να μην έχει εκλογικό ορίζοντα και να μην καθορίζεται από δημοσκοπικά ευρήματα.

Η επαναφορά της πενθήμερης αποβολής στα σχολεία είναι λιγότερο χρήσιμη από τη λειτουργία κινητών μονάδων ψυχοκοινωνικής παρέμβασης σε «κόκκινες» περιοχές και ομάδων street work σε συνεργασία με την Αυτοδιοίκηση, την Αστυνομία, την Εκκλησία, ΜΚΟ, αθλητικούς συλλόγους, όπως επίσης από την ευαισθητοποίηση, στήριξη και επιμόρφωση δασκάλων και καθηγητών για να μπορέσουν να παρέμβουν δημιουργικά για να προστατεύσουν τους μαθητές τους από αντικοινωνικές και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Βία δεν ασκείται μόνο με το σώμα, ενεργητικά, αλλά και με την αδιαφορία-αδράνεια, παθητικά. Ασκείται ακόμη με την υποκρισία, θεσμικά, και με την ατολμία-ανικανότητα, πολιτικά.

Ο Στέλιος Στυλιανίδης είναι ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής Ψυχιατρικής, ψυχίατρος-ψυχαναλυτής.
Ο Δημήτρης Γαλανής είναι κοινωνικός λειτουργός, πρόεδρος της Εταιρείας Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας (ΕΠΑΨΥ)