Αποφασίζομεν και διατάσσομεν

Πριν από λίγες μέρες ήταν η επέτειος των πενήντα χρόνων από την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Σήμερα όμως συμπληρώνεται και μισός αιώνας από το εσωτερικό πραξικόπημα της χούντας που ανέτρεψε τον Παπαδόπουλο και επέβαλε την ακόμη πιο σκληρή δικτατορία του Ιωαννίδη, η οποία οδήγησε στην τραγωδία της Κύπρου. Αυτή είναι η ιστορική της ταυτότητα. Το αποτύπωμά της όμως στη συλλογική μας συνείδηση ήταν εκείνο το «Αποφασίζομεν και διατάσσομεν» των ανακοινωθέντων που μεταδίδονταν από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση ως σφήνα ανάμεσα στα εμβατήρια. Ο κόσμος πια ήξερε, αναγνώριζε την καθεστωτική ρητορική. Τα ραδιοτηλεοπτικά προγράμματα σταματούσαν, αντηχούσε το «Περνάει ο Στρατός της Ελλάδας φρουρός» και μετά η αναγγελία των απαγορεύσεων συγκεντρώσεων και μετακινήσεων. Τα τανκς πάλι στους δρόμους. Και οι φαντάροι στις γωνίες να ελέγχουν τους περαστικούς. Ανθρώπους σαστισμένους και φοβισμένους που, μία μόλις εβδομάδα μετά το Πολυτεχνείο, γύριζαν και κλείνονταν στο σπίτι τους για να ακούσουν, για άλλη μία φορά, το «Αποφασίζομεν και διατάσσομεν». Ξανά και ξανά. Και σαν η επανάληψη να έκανε ακόμη πιο καταλυτική την αυταρχική του δυστοπία.

Αυτή η φράση, το ας το πούμε λάιτ μοτίφ εκείνης της 25ης Νοεμβρίου, «έγραψε». Πέρασε και εγκαταστάθηκε στην καθημερινή μας γλώσσα. Τα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης τη χρησιμοποιούσαμε πολύ συχνά, κοροϊδευτικά, ειρωνικά. Εγινε δημοφιλής ατάκα στις παραστάσεις που (κατόπιν «εορτής») διακωμωδούσαν τη χούντα. Σαν, έτσι, με αυτήν την ανάλαφρη χρήση της, να την αποδομούσαμε, να την αποφορτίζαμε, να ξορκίζαμε το κακό παρελθόν της, να του βγάζαμε τη γλώσσα. Πήρε μια επιθεωρησιακή διάσταση ακόμη και όταν αναφερόταν σε αυταρχικούς χαρακτήρες.

Πενήντα χρόνια μετά, σε μια εποχή στην οποία έχει αναδειχθεί η αξία της συναίνεσης (και η ανάδειξη μιας αξίας ας πούμε ότι παράγει και την ανάλογη κουλτούρα), έχω την εντύπωση ότι αυτό το «Αποφασίζομεν και διατάσσομεν» υποβόσκει, με έναν διαστροφικό τρόπο, στις κοινωνικές και ατομικές μας συμπεριφορές. Σε μια κοινωνία που, θεωρητικά, εκπαιδεύεται, ολούθε και ποικιλοτρόπως, ώστε να γίνει ένας «όμορφος κόσμος, ηθικός, αγγελικά πλασμένος», καλλιεργείται συγχρόνως και η αποθέωση του «να είσαι ο εαυτός σου», ότι οι άλλοι πρέπει να σε δεχτούν όπως είσαι. Αυτό λίγο απέχει από το «αφού δεν μπορώ να προσαρμόσω τον εαυτό μου στους άλλους και στην πραγματικότητα, θα προσαρμόσω τους άλλους και την πραγματικότητα στον εαυτό μου». Ε, κάπου εκεί δεν ελλοχεύει μια ειλημμένη απόφαση που επιβάλλεται ως διαταγή;

Και, εντάξει, το «αποφασίζω» είναι αναφαίρετο δικαίωμα κάθε ανθρώπου. Μια αλληλουχία αποφάσεων είναι η ζωή, που, στην ουσία, τις παίρνουμε εμείς οι ίδιοι ακόμη και όταν νομίζουμε ότι αφήνουμε να τις παίρνουν οι άλλοι. Το πρόβλημα αρχίζει όταν από δίπλα κολλάει και το «διατάσσω». Στον πραγματικό κόσμο ας πούμε ότι υπάρχει ένα στοιχειώδες ταμπού στο να εκφραστεί. Στον κόσμο του Διαδικτύου και των σόσιαλ μίντια όμως, σε αυτό το σύμπαν των «μικρών αυτοκρατόρων», το σύνορο μεταξύ των δύο εννοιών είναι πολύ ρευστό. Και διαμορφώνει νοοτροπίες που, στη συνέχεια, σκάνε στην πραγματικότητα. Ε, έπειτα από μισό αιώνα, ας μην αφήσουμε αυτό το «Αποφασίζομεν και διατάσσομεν» να μας καταπιεί.