Μερική άγνοια

Δίκαιο

Αν ζούσαμε σε έναν δίκαιο κόσμο, η Ελλάδα δεν θα έπρεπε να «μασήσει» το μεγαλύτερο δάνειο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Τα λεφτά έπρεπε να διοχετευτούν στην Αφρική, όπως, δικαίως, γκρίνιαζαν στις συνεδριάσεις του ΔΝΤ οι εκπρόσωποι των αναπτυσσόμενων χωρών. Ομως ο κόσμος δεν είναι δίκαιος ή, πιο σωστά, τα συμφέροντα, τις περισσότερες φορές, ιεραρχούνται υψηλότερα από τις αξίες. Ετσι συνέβη και στην περίπτωση του ελληνικού δανείου. Πήραμε χρήματα με τα οποία οι περισσότερες αφρικανικές χώρες θα μπορούσαν να αλλάξουν σελίδα. Ηταν τα συμφέροντα ενός ισχυρού συστήματος που έδωσαν επείγουσα προτεραιότητα σε μας.

Στις μεγάλες κρίσεις και στις ισχυρές συγκρούσεις, το δίκαιο μπαίνει στην άκρη ή, τέλος πάντων, αποκτά υποκειμενικό χαρακτήρα. Και, μεταξύ μας, δεν παίζει και σπουδαίο ρόλο στα τραπέζια του σκληρού γεωπολιτικού πόκερ. Σε μερίδα του Τύπου και, φυσικά, στα social media υπάρχει μια καταγγελτική διάθεση για τη στάση που τηρεί η χώρα μας στο Μεσανατολικό και την αποχή κατά την ψηφοφορία υπέρ της εκεχειρίας στον ΟΗΕ. «Το Ισραήλ σφάζει Παλαιστινίους, προχωρά πολύ πέρα από τα όρια που έθεσε η επίθεση της Χαμάς και εμείς στεκόμαστε στο πλευρό του». Η διαπίστωση είναι σωστή.

Οχι όμως και η προτροπή που περιέχει. Διότι σε αυτές τις περιπτώσεις, τα κράτη πηγαίνουν προς την κατεύθυνση που ορίζει το συμφέρον τους, το οποίο, απαραιτήτως, δεν συμβαδίζει με την αίσθηση δικαίου των ανθρώπων. Οι λαοί μπορούν να κάνουν πορείες, να διαμαρτύρονται, να διαλέγουν πλευρά με βάση το δίκαιο το συναίσθημα. Τα κράτη δεν λειτουργούν έτσι. «Η Ελλάδα εγκλωβίζεται σε μα επικίνδυνη για την ασφάλειά της μονοδιάστατη εξωτερική πολιτική του δεδομένου συμμάχου» διαπιστώνει ο ΣΥΡΙΖΑ. Συγγνώμη, αλλά τι προτείνουν; Να πάμε από εκεί που πήγε ο Ερντογάν; Και γιατί έχει αρνητική χροιά ο «δεδομένος σύμμαχος»; Θα έπρεπε, δηλαδή, να ήταν απρόβλεπτος; Για να κερδίσει τι; Διότι είναι καλή και ηθικά σωστή η συμπαράσταση προς τους Παλαιστινίους, αλλά κανένας δεν εξηγεί τι ακριβώς θα κέρδιζε η Ελλάδα αν τώρα στεκόταν απέναντι από το Ισραήλ.

Παγερή αδιαφορία

Ας υποθέσουμε ότι έχουμε μια συμπαγή στιβαρή αντιπολίτευση. Θα είχε σηκωθεί κουρνιαχτός με όλα αυτά που γίνονται στην υπόθεση των υποκλοπών; Δεν το πιστεύω. Αλλωστε είδαμε και τι συνέβη στην αρχή της υπόθεσης. Και όμως βρισκόμαστε μπροστά σε δικαστικούς χειρισμούς που θεωρούνται (και είναι) πρωτοφανείς, ο Ράμμος της ΑΔΑΕ καταγγέλλει απίστευτα πράγματα, ενώ μαθαίνουμε ότι δεμένη στο Pretador ήταν ως και η εισαγγελέας της ΕΥΠ, η αρμόδια για να εγκρίνει τις επισυνδέσεις. Και όμως, δεν κουνιέται φύλλο. Η κοινωνία είναι παγερά αδιάφορη. Ακόμα και όσοι παρακολουθούν την υπόθεση έχουν αναπτύξει μια στωικότητα που φέρνει προς κυνισμό. Γιατί γνωρίζουν ότι ακόμα και αν φωνάξουν, η κουρτίνα θα μείνει στη θέση της. Διότι μπορεί η Δικαιοσύνη να θεωρείται το τελευταίο καταφύγιο των αδυνάτων, είναι όμως και το πρώτο των ισχυρών.

Το νόημα της ζωής

Ρώτησα κάποτε τον Γιώργο Γραμματικάκη ποιο είναι, κατά τη γνώμη του, το νόημα της ζωής. «Να παρατηρεί το Σύμπαν. Αλλωστε και το Σύμπαν δεν έχει νόημα αν δεν υπάρχει κάποιος να το παρατηρεί». Οι αστροφυσικοί είναι οι ιερείς των άθεων. Ισως μάλιστα να είναι το μέσο με το οποίο ο άθεος προσπαθεί να ανακαλύψει τον Θεό. Αναπόφευκτα η συζήτηση πάντα κατέληγε στο σημείο από το οποίο ξεκίνησαν τα πάντα. Ποιο είναι το κλειδί που ανοίγει τα μυστικά της Δημιουργίας; Ο Γραμματικάκης πίστευε ότι δεν μπορούμε να το δούμε. «Ισως να μην το μάθουμε ποτέ γιατί δεν έχουμε την αντιληπτική ικανότητα να το κατανοήσουμε». Και αν όλα αυτά είναι έργο Θεού; «Εγώ ως επιστήμονας θα πρέπει να αποδείξω είτε την ύπαρξη είτε την ανυπαρξία του Θεού. Δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τα δύο». Ο δάσκαλος έφυγε σε ηλικία 84 ετών. Η ζωή τού έδωσε πολλά χρόνια. Η μνήμη όμως πρέπει να του δώσει περισσότερα.