Η χρυσή εποχή των γυναικών

Αν έχετε πρόσβαση σε διάδρομο, δοκιμάστε – με πολλή προσοχή – ένα πείραμα: ανεβάστε την ταχύτητα λίγο πάνω από το 19 (19,2 χλμ./ώρα) – υποθέτοντας, φυσικά, ότι το μηχάνημα σας αφήνει, καθώς πολλοί διάδρομοι δεν τολμούν να πάνε τόσο γρήγορα. Και στη συνέχεια τρέξτε να σωθείτε, όσο αντέξετε, κατά προτίμηση με έναν μεγάλο σωρό μαξιλάρια πίσω σας για να μη χτυπήσετε όταν πέσετε. Τώρα φανταστείτε να διατηρήσετε αυτόν τον ρυθμό για 42,2 χλμ. Διότι αυτή είναι η ταχύτητα με την οποία η αθλήτρια από την Αιθιοπία Τίγκιστ Ασέφα συνέτριψε για πάνω από 2 λεπτά στο Βερολίνο το παγκόσμιο ρεκόρ μαραθωνίου γυναικών, τερματίζοντας σε 2 ώρες, 11 λεπτά και 53 δευτερόλεπτα.

Ωστόσο, το 2023 ήταν η χρονιά που το εξαιρετικό έγινε σχεδόν συνηθισμένο, τουλάχιστον στο γυναικείο τρέξιμο αποστάσεων. Τον Ιούνιο, η Κενυάτισσα Φέιθ Κιπίεγκον κατέρριψε τα παγκόσμια ρεκόρ στα 1.500μ. και στα 5.000 μ. – και, έτσι για το καλό, έσπασε και το ρεκόρ στο 1 μίλι ένα μήνα αργότερα. Τον μήνα που μας πέρασε, η Αιθιόπισσα Γκουντάφ Τσέγκεϊ έσπασε ξανά το ρεκόρ των 5.000 μ.

Τα σούπερ παπούτσια

Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι η τεχνολογία έχει παίξει τεράστιο ρόλο. Το 2017, η Nike λάνσαρε επίσημα ένα ιδιόμορφο παπούτσι τρεξίματος με χοντρές σόλες που ονομάζεται Zoom Vaporfly 4% – ονομάστηκε έτσι επειδή αναφέρθηκε ότι παρέχει 4% αύξηση στην επιστροφή ενέργειας για τον δρομέα, πράγμα που σημαίνει ότι απαιτείται λιγότερη ενέργεια για τη διατήρηση μιας συγκεκριμένης ταχύτητας. Ανεξάρτητες δοκιμές επιβεβαίωσαν αργότερα αυτόν τον ισχυρισμό. Ηταν να σηματοδοτήσει την έναρξη ενός αγώνα μεταξύ των εμπορικών σημάτων που ανταγωνίζονται για τη δημιουργία του ταχύτερου παπουτσιού και στη συνέχεια την πώλησή του στην ερασιτεχνική αγορά – κάτι που έκαναν με μεγάλη επιτυχία.

Οι κατασκευαστές έριξαν χρήματα στα τμήματα Ερευνας και Ανάπτυξής τους για να καλύψουν το χαμένο έδαφος. Η τελευταία βολή δόθηκε στο Βερολίνο όταν η Ασέφα έκανε το ρεκόρ της φορώντας ένα ζευγάρι Adizero Adios Pro Evo 1s, το ελαφρύτερο παπούτσι της Adidas, ένας περιορισμένος αριθμός των οποίων ήταν διαθέσιμος μέσω ειδικής κλήρωσης στην τιμή των 500 ευρώ. Διαρκούν μόλις έναν μαραθώνιο.

Για τους «πουριστές» του τρεξίματος, η ύπαρξη των σούπερ παπουτσιών κάνει το κυνήγι των ρεκόρ να μην αξίζει τόσο. Η τεχνολογία μπορεί πάντα να εξελίσσεται, λένε, και η αλλαγή είναι τέτοια που καθιστά τους νέους χρόνους εντελώς ανούσιους.

Λαγοί και wave lights

Αλλά τα παπούτσια δεν είναι η μόνη νέα τεχνολογία. Υπάρχει επίσης η τεχνολογία wave light – τα μικρά φώτα που τοποθετούνται στην άκρη των γραμμών στον στίβο και που μπορούν να ρυθμιστούν να αναβοσβήνουν σε συγκεκριμένο ρυθμό. Αυτό σημαίνει ότι οι αθλητές που κυνηγούν ένα ρεκόρ στο ταρτάν γνωρίζουν ότι βρίσκονται εντός στόχου, γύρο με τον γύρο. Κάποιοι παραπονιούνται ότι οι ανθρώπινοι «λαγοί» είναι καλύτεροι, άλλοι πως οποιαδήποτε βηματοδότηση είναι «ενάντια στο πνεύμα του αθλήματος».

«Η τεχνολογία σε τόσο πολλά αθλήματα γίνεται όλο και καλύτερη όσο περνάει ο καιρός», λέει ένας πρώην κορυφαίος βρετανός μαραθωνοδρόμος, ο Ρίτσαρντ Νέρουρκαρ. «Και αυτό συνέβη και στον στίβο. Πρέπει απλώς να το αποδεχθούμε αυτό και να γιορτάσουμε τα επιτεύγματα αυτών των αθλητών, οι οποίοι είναι πλέον σε θέση να τρέξουν ακόμη πιο γρήγορα λόγω της τεχνολογίας».

Το μεγάλο υψόμετρο

Αλλά το να αποδίδουμε τις επιδόσεις (και τους χρόνους) αποκλειστικά στα παπούτσια είναι σαν να αδικούμε τους αθλητές. Δεν μπορείτε απλώς να φορέσετε αυτά τα παπούτσια και να γίνετε παγκόσμιος πρωταθλητής. Οι επίλεκτοι δρομείς προπονούνται σκληρά, μήνα με τον μήνα, χρόνο με τον χρόνο για να φτάσουν σε νέα ύψη. Και στην πραγματικότητα, το ύψος μπορεί να είναι η σχετική λέξη όταν πρόκειται για την κυριαρχία της Ανατολικής Αφρικής στο άθλημα: οι περισσότεροι Αιθίοπες και Κενυάτες ζουν και προπονούνται σε μεγάλο υψόμετρο, όπου η έλλειψη οξυγόνου στον αέρα αναγκάζει το σώμα να αυξήσει τον αριθμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων. Αυτό σημαίνει ότι όταν επιστρέφουν στο επίπεδο της θάλασσας, συνήθως διαπιστώνουν ότι η απόδοση βελτιώνεται για σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι κορυφαίοι αθλητές από όλο τον κόσμο πηγαίνουν σε προπονητικά καμπ σε μεγάλο υψόμετρο όταν προετοιμάζονται για μεγάλους αγώνες.

Δεύτερο βιολί

Γιατί όμως καταρρίπτονται τόσο πολλά ρεκόρ γυναικών τώρα; Εχουν περάσει δεκαετίες από τότε που οι δρομείς της Ανατολικής Αφρικής έχουν εγκατασταθεί σχεδόν μόνιμα στα βάθρα των μαραθωνίων του κόσμου. Μια ολόκληρη βιομηχανία έχει πλέον αφιερωθεί στην ανάλυση και την πώληση του «κενυατικού τρόπου ζωής» σε ερασιτέχνες δρομείς, αλλά το μεγαλύτερο μέρος αυτής της προσπάθειας περιστράφηκε γύρω από την αναγνωρισιμότητα που πέτυχαν οι μεγάλοι άνδρες – Ελιουντ Κιπτσόγκε, Χαϊλέ Γκεμπρεσελασιέ και Κενενίσα Μπεκέλε. Μέχρι τώρα, οι γυναίκες έπαιζαν σε μεγάλο βαθμό… δεύτερο βιολί.

Εγιναν περισσότερες

Πολλά, ωστόσο, αλλάζουν. Ο Νέρουρκαρ, ο οποίος επίσης συνίδρυσε το Great Ethiopian Run με τον Γκεμπρεσελασιέ και περνάει πολύ χρόνο στη χώρα, επισημαίνει ότι η Αιθιοπία έχει πλέον γυναίκα πρόεδρο, καθώς και γυναίκα επικεφαλής της ομοσπονδίας στίβου. «Είναι ενδιαφέρον να παρακολουθούμε την εξέλιξη του αιθιοπικού τρεξίματος», λέει. «Το 1992 και ξανά το 2000, η Ντεράρτου Τούλου κέρδισε τον ολυμπιακό τίτλο στα 10.000 μ. Εκείνη τη δεκαετία, υπήρχαν πολύ λίγες γυναίκες δρομείς αποστάσεων στην Αιθιοπία σε σύγκριση με τους άνδρες. Αλλά νομίζω ότι αυτό που έχουμε δει στην Αιθιοπία τα τελευταία 20 χρόνια δεν είναι ίσως μια έκρηξη, αλλά πολύ περισσότερες γυναίκες που συμμετέχουν και προπονούνται σοβαρά».

Μεγαλύτερη εκπροσώπηση

Η κενυάτισσα δημοσιογράφος Εβελιν Γουάτα συμφωνεί. «Αν κοιτάξετε το πολιτικό τοπίο στην Κένυα και την Αιθιοπία, τώρα έχουμε περισσότερες γυναίκες στο κοινοβούλιο και περισσότερες γυναίκες που εκπροσωπούνται σε θεσμούς», λέει. «Σίγουρα παίζει ρόλο. Τώρα έχουμε γυναίκες προπονήτριες στίβου που ανεβαίνουν και γυναίκες διοικητικές υπαλλήλους, επίσης, κάτι που σίγουρα βοηθάει. Απλά πράγματα όπως π.χ. η συζήτηση για την περίοδο ήταν ταμπού στην αθλητική κοινωνία της Κένυας, αλλά όχι πια. Ακόμα και το να λέμε ότι μια αθλήτρια είναι έγκυος είναι κάτι καινούργιο, γιατί ήταν πολύ συνηθισμένο στους κύκλους των μέσων ενημέρωσης να λένε: “Α, είναι τραυματισμένη”. Ρωτούσες: “Τι είδους τραυματισμό;” και έλεγαν: “Α, έναν γυναικείο τραυματισμό”. Νομίζω ότι αυτό που βλέπουμε στην Αιθιοπία τα τελευταία χρόνια δεν είναι μια έκρηξη, αλλά έχει να κάνει απλά με το ότι πολύ περισσότερες γυναίκες συμμετέχουν σε δρομικά αγωνίσματα και προπονούνται σοβαρά».

Μικρότερες ηλικίες

Ενας άλλος παράγοντας – ιδιαίτερα στον μαραθώνιο – είναι η ηλικία των αθλητών, η οποία μειώνεται γρήγορα. «Οταν ξεκίνησα την καριέρα μου, ο μαραθώνιος ήταν σχεδόν για τους συνταξιούχους του στίβου», λέει η Γουάτα. «Θα έκαναν τα 800 μ., ίσως ανέβαιναν στα 5.000 μ. και 10.000 μ., και μετά το επόμενο πράγμα θα ήταν ο μαραθώνιος και αυτό θα ήταν το τέλος. Τώρα, βλέπετε πολύ νεότερους αθλητές να πηγαίνουν στον μαραθώνιο. Είναι ακόμα δυνατοί, είναι φρέσκοι και νομίζω ότι αυτό παίζει επίσης ρόλο στους ταχύτερους χρόνους». Ο κενυάτης δρομέας Κέλβιν Κίπτουμ ήταν μόλις 22 ετών όταν έκανε το ταχύτερο ντεμπούτο του σε μαραθώνιο στη Βαλένθια πέρυσι.

Μεγαλύτερες αμοιβές

Γιατί ξεκινούν νεότεροι; Επειδή, απλούστατα, οι αμοιβές είναι μεγαλύτερες. Στις μέρες μας, οι κορυφαίοι δρομείς μπορούν να πληρωθούν εξαψήφια ποσά για να αγωνιστούν σε μεγάλους μαραθώνιους. Τα χρηματικά έπαθλα των αγώνων δρόμου όχι μόνο έχουν εξισωθεί – πολλοί συνήθιζαν να προσφέρουν μικρότερης αξίας χρηματικά έπαθλα στις γυναίκες – αλλά και έχουν αυξηθεί αρκετά. Οι νικητές στο Βερολίνο πήραν 50.000 δολάρια (περίπου 47.400 ευρώ) σε χρηματικό έπαθλο, και αυτό εκτός από τα μπόνους για την κατάρριψη των ρεκόρ και από τους χορηγούς τους. Οταν ο Ρότζερ Μπάνιστερ έσπασε τελικά το μίλι των τεσσάρων λεπτών το 1954, είπε: «Επειτα από εμένα, έρχεται η πλημμύρα». Είχε δίκιο – μέσα σε λίγες εβδομάδες, το ρεκόρ του καταρρίφθηκε. Το 2023, κάποιοι θα μπορούσαν να πουν αντίστοιχα: «Επειτα από τα παπούτσια, έρχεται η πλημμύρα».

«Οταν είδα τον χρόνο της Ασέφα, τσιμπιόμουν»

Αλλά εξίσου, κάποιοι αναρωτήθηκαν αν είναι λιγότερο τεχνολογική ενίσχυση και περισσότερο φαρμακευτική ενίσχυση. Τα τελευταία χρόνια, έχουν φάει μπαν αρκετοί επιφανείς Κενυάτες, συμπεριλαμβανομένων των πρώην πρωταθλητών του μαραθωνίου του Λονδίνου Τζεμίνα Σάμγκονκ και Ντάνιελ Γουανζίρου. Κανένας όμως από τους σημερινούς κατόχους του παγκόσμιου ρεκόρ δεν έχει αποτύχει ποτέ σε έλεγχο αναβολικών, και σίγουρα ο τρόπος με τον οποίο οι συναθλητές της Κιπίεγκον πανηγύρισαν με ενθουσιασμό και τα τρία παγκόσμια ρεκόρ της μαζί της υποδηλώνει ότι είναι σίγουροι ότι το έκανε με τον σωστό τρόπο. Πάντα θα υπάρχουν σκεπτικιστές, αλλά για τη Γουάτα, είναι μια χρυσή εποχή για τις γυναίκες της Ανατολικής Αφρικής στο άθλημα: «Ξέρω για την τεχνολογία και όλα τα υπόλοιπα, αλλά βαθιά μέσα μου, ως κάποια που παρακολουθεί τον στίβο, είμαι ενθουσιασμένη διότι δείχνει ότι το ταλέντο είναι αληθινό. Οταν είδα τον χρόνο της Ασέφα, τσιμπιόμουν. Ηξερα ότι αυτό θα συνέβαινε μια μέρα, αλλά δεν περίμενα ότι θα γινόταν όσο ζω». Και το πιο τρελό απ’ όλα είναι ότι η έξαρση των παγκόσμιων ρεκόρ μπορεί να μην έχει τελειώσει ακόμα.