Αηδόνι

Πώς φτιάχνεις τέχνη από το λάθος; Γίνεται; Με τα χέρια και τα λόγια δημιουργείται. Και είναι το έργο κοινό, δύο καλλιτεχνών, οι οποίοι δίνουν παράδειγμα φωτεινό με τον δημιουργικό τους διάλογο. Ο καρπός τους είναι η έκθεση «Τι καλά λέει τ ‘αηδόνι» που παρουσιάζεται στο Μουσείο Ελληνικού Πολιτισμού Μπενάκη σε επιμέλεια Πολύνας Κοσμαδάκη. Τα κεραμικά έργα της Νικομάχης Καρακωστάνογλου ζωγραφισμένα από τον Ηλία Παπαηλιάκη τοποθετούνται ανάμεσα στα εκθέματα των συλλογών νεοελληνικής λαϊκής τέχνης στον πρώτο όροφο του μουσείου.

Ενας όροφος που αντανακλά τον ελληνικό 18ο και 19ο αιώνα, τον πλούτο της χειροτεχνίας του, τα ίχνη της εμπορικής δραστηριότητάς του, την πολυποίκιλη ταυτότητά του, τις γέφυρές του με την Ανατολή, τα αγκυροβολήματά του με τη Δύση. Και οι καλλιτέχνες τους οποίους επέλεξε η επιμελήτρια για να τους προτείνει να κάνουν έργα ειδικά για αυτόν τον συγκεκριμένο χώρο ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα, αναζητώντας να πουν μία ιστορία που να βλέπει την παράδοση, να αφουγκράζεται τις εσωτερικές φωνές τους, να συνομιλεί με τα συγκεκριμένα εκθέματα γύρω από τα οποία έχτισαν τα είκοσι έργα από πηλό, χαρτί, νήμα και χρώματα. Το νερό, η εστία, το ιερό, ο διάκοσμος, ο άγγελος και το πεπρωμένο είναι μερικά από τα στοιχεία μιας αφήγησης που γεννιέται με το τραγούδι που φτάνει από την Ανατολική Ρωμυλία και έδωσε τον τίτλο της κοινής τους έκθεσης.

Η αρχή έγινε από σχήματα κεραμικών της Νικομάχης Καρακωστάνογλου τα οποία από ατύχημα η φόρμα τους δεν την ικανοποιούσε και τα «ακύρωνε». Αυτά τα ψεγάδια παρέλαβε ο Ηλίας Παπαηλιάκης και χειρονομώντας με αυτοπεποίθηση ζωγράφισε με μαύρο ή λευκό χρώμα τον οικισμό που βλέπουμε ανάμεσα στα κρητικά υφαντά, τις τέσσερις (γυναικείες) σιωπές μπροστά από το ιδιόμορφο μεταφορικό μέσο λεντίκα από τη Ζάκυνθο του 19ου αιώνα. Οπως και τα ζωηρόχρωμα αηδόνια πάνω στους κόκκινους σωλήνες που ο Παπαηλιάκης εγκατέστησε στην αίθουσα των περιηγητών του 18ου αιώνα μπροστά από τον μεγάλο πίνακα που απεικονίζει τους κίονες του Παρθενώνα. Για να τους ζωγραφίσει είπε ότι αισθάνθηκε πως πρέπει να γίνει σαν τον άνεμο. Και έκανε το «θρόισμα».