Περί Βαλκανίων

Χωρίς αμφιβολία η ενασχόληση με τα Βαλκάνια, σε τέτοιους καιρούς, ξεφεύγει από την υπαρξιακή εθνική μας προτεραιότητα που είναι η ωμή απειλή χρήσης βίας εναντίον της χώρας μας από την Αγκυρα.

Ωστόσο, με άσκηση αποτελεσματικής διπλωματίας και με ανάλωση σημαντικών υλικών πόρων και ανθρώπινου κεφαλαίου, οι βόρειοι γείτονές μας είχαν αναδειχθεί, τα τελευταία πενήντα περίπου χρόνια, σε φυσικούς πυλώνες στρατηγικής και οικονομικής διεξόδου της Ελλάδας, ενώ και αυτοί προσέβλεπαν στην ισχυρή Αθήνα.

Οταν όμως τα σύννεφα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις άρχισαν να πυκνώνουν, από την επομένη της απόπειρας στρατιωτικού πραξικοπήματος στην Τουρκία, τον Αύγουστο του 2016, η απήχηση της βυθισμένης στην οικονομική κρίση Αθήνας στους βόρειους γείτονες μας βρισκόταν σε πολύ χαμηλό επίπεδο. Και η διαχείριση του Μεταναστευτικού, άλλωστε, σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη είχε προσθέσει εσωτερικούς και περιφερειακούς κραδασμούς.

Μόλις δέκα χρόνια πριν, η χώρα μας όχι μόνο πρωτοστατούσε στην επενδυτική και εμπορική ανασυγκρότηση των Βαλκανίων, αλλά είχε συντελέσει καίρια στη θεσμική προετοιμασία όλων των βαλκανικών χωρών για τη μελλοντική ένταξή τους στην Ευρώπη. Και το δέλεαρ της επικείμενης ένταξης μαζί με τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις λειτουργούσαν κατευναστικά στις υπαρκτές ενδοβαλκανικές διενέξεις.

Καμία άλλη χώρα, ούτε η πολυπράγμων Αυστρία, ούτε η Γερμανία μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, ούτε η Ιταλία με την εμπορική της υπερδραστηριότητα, ούτε φυσικά η εκβιαστική Τουρκία, αλλά ούτε η Γαλλία με τα αντιγερμανικά της ανακλαστικά, δεν κατάφερε στα Βαλκάνια όσα η Ελλάδα μεταξύ 1991 και 2010. Μια πρωτοπορία, χωρίς ηγεμονισμούς, με ανάπτυξη για όλους και μια διπλωματική περιφερειακή θωράκιση σε ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Από τα χρόνια της κρίσης μέχρι σήμερα ωστόσο, και ενώ οι δημοσιονομικές και διπλωματικές δυνατότητες της Αθήνας έχουν ανακάμψει σημαντικά, η Ελλάδα δεν επέστρεψε στα Βαλκάνια. Σε όλο αυτό το διάστημα έγιναν σημαντικές προσπάθειες που με δεδομένη τη δυσπραγία απέβλεπαν κατ’ ανάγκη στη διατήρηση του επιπέδου των διμερών σχέσεων και στην εργαλειοποίηση της διπλωματίας των αγωγών. Τα τριμερή και τετραμερή σχήματα συνεργασίας πρόσφεραν πολλά, αλλά χάθηκαν στο άδειο κέλυφος ενός διπλωματικού κενού…

Με την Ελλάδα λοιπόν αναγκαστικά απούσα από τη φυσική, οικονομική και στρατηγική της ενδοχώρα, οι παλιές αντιπαραθέσεις ξαναζωντάνεψαν.

Σήμερα η Βουλγαρία παλεύει με τα κατάλοιπα του τιτοϊκού μακεδονισμού, που είναι ζήτημα υπαρξιακής τάξης και για τα Σκόπια. Η Βοσνία «ξεχειλώνει», υπό το βλέμμα της Κροατίας και της Σερβίας, λόγω της εγγενώς αφύσικης ομοσπονδιακής δομής του Dayton. Το Κόσοβο φοβάται και απειλεί, με τη μητέρα πατρίδα να αλληθωρίζει προς Aγκυρα – όπως πάντα – καθώς η αδικαιολόγητη ελληνοφοβία των Τιράνων δεν έχει ακόμη εναλλακτική. Και η Ρουμανία μέσα σε οκτώ χρόνια βλέπει τη Ρωσία στα 160 μίλια, αντί των άλλοτε, πριν από το 2014, περίπου τετρακοσίων…

Στους Οθωμανούς άρεσαν πολύ τα Βαλκάνια. Γι’ αυτό η πρώτη από τις δύο τουρκικές λέξεις που ενώθηκαν για την ονομασία τους σημαίνει μέλι (bal). Η δεύτερη όμως (kan) είναι απευθείας μετάφραση στα τουρκικά της αδυσώπητης ομηρικής λέξης με την οποία εμείς αποκαλούμε τη μεγάλη αυτή Χερσόνησο: Αίμος…

Εχει άραγε η μονοσήμαντη εθνική μας αποτροπή την πολυτέλεια της σφυρηλάτησης – κανείς δεν διαφωνεί – ισχυρών δεσμών με την Ινδία και τις χώρες του Κόλπου, χωρίς την παράλληλη διπλωματική μας επανεδραίωση στα Βαλκάνια;

Ο Γρήγορης  Βασιλοκωνσταντάκης είναι πρέσβης επί τιμή