Spooky Action

Οι πόλεμοι είναι πάντα ανατριχιαστικοί αλλά σε αυτόν που διεξάγεται τώρα η ανατριχίλα μας γίνεται εντονότερη καθώς -όλο και ευκρινέστερο- πλανιέται το πυρηνικό φάντασμα πάνω από την Ευρώπη. Μέρες ήταν λοιπόν, η σουηδική Ακαδημία να τιμήσει με το Νομπέλ Φυσικής φαινόμενο που προκαλούσε στον Αϊνστάιν ανατριχίλα: τη «δράση από απόσταση», (spooky action at a distance). Δύο σωματίδια που βρίσκονται σε απόσταση να επηρεάζει αυτοστιγμεί το ένα το άλλο, παραβιάζοντας την αρχή ότι δεν υπάρχει ταχύτητα μεγαλύτερη του φωτός.

Ο Γάλλος Alain Aspect, o Αμερικανός John Clauser, και ο  Αυστριακός Anton Zeilinger βραβεύτηκαν επειδή απέδειξαν πειραματικά ότι οι περίφημες «ανισότητες του Bell» δικαιώνουν την  κβαντική μηχανική και όχι τον Αϊνστάιν και τους συνεργάτες του που είχαν προτείνει  το 1935 το περίφημο «Einstein-Podolsky-Rosen (EPR) νοητικό πείραμα» που κατά τη γνώμη τους αποδείκνυε ότι η κβαντομηχανική δεν ήταν πλήρης: υπήρχαν «κρυφές μεταβλητές» που δεν τις λάμβανε υπόψη της και για τούτο προέκυπτε το παράδοξο της «δράσης από απόστασης».

Αποδείχτηκε όμως -με πραγματικά πειράματα- πως είχαν άδικο οι EPR και δίκιο η κβαντομηχανική: η αυτοστιγμεί δράση υπάρχει. Ούτε λίγο ούτε πολύ τα πειράματα -που έγιναν με φωτόνια- αντιστοιχούν σε κάτι απολύτως αλλόκοτο: αν τα φωτόνια ήσαν νομίσματα που στέλνονταν σε δύο αντιδιαμετρικά σημεία του γαλαξία μας και ρίχνοντας το νόμισμα στη μία άκρη του  βγαίνει «κορώνα»,  ρίχνοντας στην άλλη άκρη το άλλο  νόμισμα βγαίνει οπωσδήποτε «γράμματα». Και αντιστρόφως.

Ως τώρα, στην κοινή συνείδηση η κβαντομηχανική συνδυαζόταν με την άγνοια: η αρχή της αβεβαιότητας του Χάιζεμπεργκ που δεν επιτρέπει την ταυτόχρονη γνώση ταχύτητας και θέσης των σωματιδίων· η «Γάτα του Σρέντιγκερ» που είναι και ζωντανή και πεθαμένη – αυτά ζητήματα έκαναν τον Αϊνστάιν να δηλώνει επίσης «δεν πιστεύω πως ο θεός παίζει ζάρια με τον κόσμο». Προέκυψε όμως πώς παίζει «στριφτό» και κερδίζει εδώ ποντάροντας στην «κορώνα», γνωρίζοντας ότι έχει έρθει «γράμματα» στην άλλη άκρη του κόσμου.

Η επιβεβαίωση πως η φύση (όπως την προσεγγίζει η κβαντομηχανική) δεν είναι ούτε ρεαλιστική (δεν ξέρουμε αν το νόμισμα είναι κορώνα ή γράμματα πριν το δούμε) ούτε τοπική (μόλις το δούμε, αμέσως γνωρίζουμε τι συμβαίνει στην άλλη άκρη του γαλαξία) δεν ακυρώνει ούτε τη θεωρία της σχετικότητας ούτε την κβαντομηχανική. Αλλά επιβεβαιώνει την υποψία του Μπελ πως  η σύνθεσή τους μάλλον «δεν απαιτεί τεχνικές βελτιώσεις αλλά ριζική εννοιολογική ανανέωση» (Speakable and Unspeakable in Quantum Mechanics, σ. 172).

Μακάρι να αποδειχθούν οι φυσικοί σοφότεροι από τους πολιτικούς που αρνούνται να ανανεώσουν ριζικά τις διακρατικές σχέσεις και επιμένουν να βελτιώνουν συνεχώς ανατριχιαστικά εργαλεία θανάτου.