To τέλος της σταθερότητας

Ο κόσμος παρασύρεται από μια ασυνήθιστη συρροή κρίσεων, συμπεριλαμβανομένου του επιθετικού πολέμου της Ρωσίας στην Ευρώπη, της συνεχιζόμενης πανδημίας COVID-19, των σαρωτικών διαταραχών του εμπορίου και της εφοδιαστικής αλυσίδας, του πληθωρισμού, της επισιτιστικής ανασφάλειας και όλων των νοσηρών συμπτωμάτων της κλιματικής αλλαγής. Αν και η παγκόσμια τάξη που οικοδομήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο απείχε πολύ από το να είναι τέλεια, τουλάχιστον παρείχε σταθερότητα και άφθονες ευκαιρίες για διεθνή συνεργασία. Τώρα όμως φαίνεται να καταρρέει.

Η Ρωσία, μια μεγάλη πυρηνική δύναμη, έχει επιτεθεί στη γείτονά της χωρίς βάσιμο λόγο, δολοφονώντας αδιακρίτως όσους αποκαλεί ακόμη «αδέλφια» και «αδελφές» της. Εδώ και έξι μήνες, το Κρεμλίνο διεξάγει μια αιματηρή εκστρατεία κατάκτησης που αρμόζει περισσότερο στη δεκαετία του 1940 παρά στη δεκαετία του 2020. Η Ανατολική Ευρώπη δεν είναι η μόνη. Το φάσμα του πολέμου – και μια σύγκρουση μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων του 21ου αιώνα – δεσπόζει επίσης πάνω από τα στενά της Ταϊβάν. Η Κίνα κλιμακώνει τη στρατιωτική της απειλή κατά της Ταϊβάν, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο μιας άμεσης ένοπλης αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ. Ούτε μπορούμε να ξεχάσουμε το Ιράν, το οποίο επιδιώκει να προωθήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα. Ενα Ιράν με πυρηνικά όπλα θα εισήγαγε έναν νέο μόνιμο κίνδυνο πολέμου σε μια περιοχή που είναι ήδη υπερφορτισμένη με γεωπολιτικές εντάσεις και αστάθεια.

Μαζί, η Ανατολική Ευρώπη, το Στενό της Ταϊβάν και η Μέση Ανατολή σχηματίζουν μια τριάδα εξαιρετικά επικίνδυνων κρίσεων που διαλύουν τη μεταψυχροπολεμική παγκόσμια τάξη και τις βασικές αρχές της για μη βία, διεθνή συνεργασία και οικονομική παγκοσμιοποίηση. Οι κύριοι δικαιούχοι αυτής της τάξης – η Ανατολική Ασία και οι δυτικές προηγμένες οικονομίες όπως η Γερμανία – υφίστανται ήδη τις συνέπειες αυτής της ριζικής καταστροφής. Οι ραγισμένες αλυσίδες εφοδιασμού, η κατάρρευση του εμπορίου και ο αυξανόμενος πληθωρισμός αποτελούν απόδειξη μιας νέας οικονομικής πραγματικότητας.

Οταν η κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης τερμάτισε τον Ψυχρό Πόλεμο και την αντιπαράθεση μεταξύ αντίπαλων γεωπολιτικών μπλοκ, η Δύση μπόρεσε να εκμεταλλευθεί τη νίκη της επειδή φαινόταν να έχει ένα ελκυστικό εναλλακτικό μοντέλο να προσφέρει. Το μήνυμά της προς τις μετακομμουνιστικές και άλλες αναπτυσσόμενες και αναδυόμενες οικονομίες ήταν: «Απλώς ακολουθήστε το παράδειγμά μας. Η οικονομία της αγοράς και η δημοκρατία θα προσφέρουν νεωτερικότητα, ευημερία και σταθερότητα».

Ωστόσο, πέρα ​​από την Ευρωπαϊκή Ενωση, τη Βόρεια Αμερική και την Ανατολική Ασία, αυτή η φόρμουλα δεν λειτούργησε ποτέ όπως υποσχόταν. Οι μεγαλύτερες ιστορίες οικονομικής επιτυχίας σημειώθηκαν σε μέρη όπως η Κίνα και η Σιγκαπούρη, που υιοθέτησαν ορισμένες μεταρρυθμίσεις στην αγορά χωρίς τη δημοκρατία. Και όταν η οικονομική κρίση του 2008 ξέσπασε στις ΗΠΑ και εξαπλώθηκε γρήγορα στον υπόλοιπο κόσμο, πολλοί αμφισβήτησαν την ανωτερότητα του δυτικού μοντέλου.

Το ερώτημα τώρα είναι εάν οι νέοι ανταγωνισμοί των μεγάλων δυνάμεων θα εξελιχθούν σε μια ευρύτερη συστημική αντιπαράθεση μεταξύ της δημοκρατίας (ΗΠΑ και Ευρώπη) και του αυταρχισμού (Κίνα και Ρωσία). Μας πλησιάζει ο Β’ Ψυχρός Πόλεμος; Υπάρχουν πολλά στοιχεία που υποδηλώνουν ότι αυτό συμβαίνει. Αλλά η κατάσταση σήμερα είναι επίσης πολύ πιο δύσκολη και περίπλοκη από ό,τι στα τέλη της δεκαετίας του 1940, καθώς στον νέο-παλιό κίνδυνο βίαιων συγκρούσεων (στην Ευρώπη, την Ανατολική Ασία ή τη Μέση Ανατολή) πρέπει να προστεθούν οι ολοένα και πιο σοβαρές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Οπως έδειξαν οι άνευ προηγουμένου καύσωνες του φετινού καλοκαιριού τόσο στην Κίνα όσο και στην Ευρώπη, η κλιματική κρίση θα ενισχύσει τις νέες γεωπολιτικές και οικονομικές κρίσεις. Η ανθρωπότητα δεν έχει πλέον την πολυτέλεια να αγνοεί ή να αναβάλλει τις επενδύσεις στην προσαρμογή και τον μετριασμό του κλίματος, κάτι που θα απαιτήσει πλήρη αναδιαμόρφωση των βιομηχανοποιημένων κοινωνιών του κόσμου.

Ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, ήταν ηγέτης του γερμανικού κόμματος των Πρασίνων επί σχεδόν 20 χρόνια.