Μαθήματα γαλλικών

Από την εποχή που η Γαλλία έκανε την επανάστασή της εναντίον της μοναρχίας, η πατρίδα του Διαφωτισμού δεν έπαψε να λειτουργεί ως διεθνές εργαστήριο παραγωγής διδακτικών ιδεών και παραδειγμάτων για τους τρόπους με τους οποίους η οικουμενική αρχή της λαϊκής κυριαρχίας θα μπορούσε να μετουσιωθεί σε ένα πραγματικά δημοκρατικό και γνήσια αντιπροσωπευτικό σύστημα εξουσίας.

Μόνο που το εργαστήριο αυτό μοιάζει πλέον να λειτουργεί ως σχολή που δίνει μαθήματα για τους λόγους για τους οποίους γεννιούνται τα φαινόμενα που οδηγούν τις σύγχρονες Δημοκρατίες στα όρια της κυβερνησιμότητάς τους. Που στέλνουν με άλλα λόγια το μήνυμα ότι δεν πάει άλλο ούτε με την αλαζονεία στην εξουσία ούτε με την αδικία στην κοινωνία.

Τίποτα, βεβαίως, δεν είναι τυχαίο. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι για πρώτη φορά στην ιστορία της πέμπτης γαλλικής δημοκρατίας οι ψηφοφόροι στέρησαν από τον πρόεδρο που μόλις είχαν επανεκλέξει πανηγυρικά τη δυνατότητα να συνεχίσει να κυβερνά κανονικά, αφαιρώντας του την πλειοψηφία που μόλις πριν από δύο μήνες του είχαν δώσει.

Οπως δεν είναι τυχαίο το ρεκόρ που έσπασε στις βουλευτικές εκλογές η αποχή, η κατά το ήμισυ και πλέον συρρίκνωση του ενεργού εκλογικού σώματος, η θεαματική άνοδος των άκρων, τα βαθιά ρήγματα που χώρισαν την κοινωνία όχι πια σε κόμματα και παρατάξεις, αλλά σε αλληλοσυγκρουόμενα μπλοκ με αγεφύρωτες διαφορές και απρόσμενες συμπεριφορές.

Ακόμα λιγότερο τυχαίο είναι το γεγονός ότι οι πολίτες που ψήφισαν αψήφησαν τον κίνδυνο να βυθιστεί η χώρα τους σε μια άνευ προηγουμένου πολιτική κρίση και, ακόμα χειρότερα, το ενδεχόμενο η κρίση αυτή να μετεξελιχθεί σε καθεστωτική.

Μάθημα πρώτο: το λογισμικό της κοινωνίας των πολιτών τροποποιείται και τροποποιείται κατά τρόπο που διευρύνει το χάσμα που το χωρίζει από την πολιτική κοινωνία.

Μάθημα δεύτερο: οι μορφές των πολλαπλών κοινωνικών αντιθέσεων δεν οδηγούν σε νέες συνθέσεις, αντιθέτως, αποκτούν χαρακτηριστικά εκρηκτικού μείγματος με μη προβλέψιμες αντιδράσεις.

Μάθημα τρίτο: το δίλημμα της διακυβέρνησης δεν ενεργοποιεί πλέον τους αυτοματισμούς, τα παβλοφικά ανακλαστικά και τα αταβιστικά ένστικτα που κάποτε συσπείρωναν τους πολίτες σε δύο πόλους και έθεταν σε κίνηση τους μηχανισμούς αναπαραγωγής του δικομματισμού ως πολιτικού συστήματος υψηλής ανθεκτικότητας.

Μάθημα τέταρτο: η πολιτική σταθερότητα και άρα η κυβερνησιμότητα της Δημοκρατίας εξαρτάται από τη συμμετοχικότητά της, την αντιπροσωπευτικότητα των θεσμών της, την εγγύτητα των ηγεσιών της και κυρίως την ικανότητά τους να εμπνέουν εμπιστοσύνη.

Μάθημα πέμπτο: η αποσταθεροποίηση του αντιπροσωπευτικού συστήματος είναι αναπόφευκτη όταν στην κρίση που προκαλεί η κοινωνική ανασφάλεια για το αύριο προστίθεται η κρίση της πολιτικής εμπιστοσύνης και η κρίση του νοήματος της ψήφου. Αυτή  που κάνει τους νεότερους ιδιαίτερα πολίτες να νιώθουν ότι με την ψήφο τους δεν αλλάζει η ζωή τους.

Υστερόγραφο: Μεταξύ Γαλλίας και Ελλάδας υπάρχουν πολλές και μεγάλες διαφορές. Ιστορικές, κοινωνιολογικές, θεσμικές.

Υπάρχει, όμως, και μια κρίσιμη  ομοιότητα. Ανήκουν και οι δύο στην κατηγορία των κοινωνιών με βαθιά ριζωμένη συγκρουσιακή παράδοση και πολιτική κουλτούρα.

Αυτό δυσκολεύει τις ηγεσίες τους να συνθέτουν, να συμβιβάζονται και να εφευρίσκουν νέους τρόπους διοίκησης και διαχείρισης προβληματικών καταστάσεων.

Δεν μαθαίνουν εύκολα να κυβερνούν και να νομοθετούν διαφορετικά. Ούτε και να τροποποιούν το λογισμικό τους, όπως το κάνουν οι πολίτες, έστω και με συνέπεια να διογκώνεται ο ατομισμός τους.

Ομως, για να είναι κυβερνήσιμες οι Δημοκρατίες τους, τα κόμματα που διεκδικούν την άνοδο ή την παραμονή στην εξουσία πρέπει να καταλαβαίνουν ότι αυτοαναιρούνται, αν δεν είναι σε θέση να κάνουν συμβιβασμούς, να παράγουν συναινέσεις και να συνεργάζονται. Οπως το κάνουν πολύ καλύτερα και πολύ συχνότερα οι μικρότερες τοπικές κοινωνίες και οι άρχοντές τους. Οι ενδιάμεσοι, δηλαδή, κρίκοι της Δημοκρατίας.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι επικοινωνιολόγος, πολιτικός αναλυτής